Yeni anayasa ve demokrasi projesi

TBMM'nin yeni bir anayasa yapabilip yap(a)mayacağı bugünlerde tartışılmaktadır. Doktrinde kimi yazarlar mevcut TBMM'nin yeni anayasa yapma (asli kurucu iktidar olma) konusunda yetkisiz olduğunu belirtirken kimi yazarlar mevcut, geçmiş veya gelecekteki hiçbir TBMM'nin yeni anayasa yapmaya yetkili olmadığını belirtmektedirler. Bu görüşteki anayasa hukukçuları yeni anayasanın ancak savaş veya darbe gibi olağanüstü durumlardan sonra yapılabileceğini, aksi halde TBMM'nin, yeni bir anayasa yapamayacağını söylemektedirler. Biz bu görüşte değiliz. Bizce asli kurucu iktidar millettir; darbeciler değil. Temsili demokraside milletin temsilcisi TBMM olup, millet adına yeni bir anayasa yapabilir; bu, milletin onayına sunulur; kabul edildiğinde artık bu, yeni anayasadır.

Asli kurucu iktidarın kendisini bağlayıcı bir hukuk metninin, bir sınırın bulunmadığı söylenebilir. Tali kurucu iktidarın ise sadece anayasa değişikliği yapabileceği izahtan varestedir.

Demokrasilerde Meclis, milletin temsilcisidir, asli kurucu iktidardır ve TBMM de yeni anayasa yapabilir; çünkü;

- Son genel seçimlerde (12. 06. 2011) halkın seçime katılım oranı % 87 olmuştur. Bu oran son yılların en yüksek katılımıdır.

- TBMM'de halkın temsil oranı % 95 tir.

- Yapılan anketlere göre halkın % 75'i yeni bir anayasa yapılmasını istemektedir.

- Tüm parti grupları, 12 Haziran 2011 seçimleri öncesindeki programlarında ve seçim konuşmalarında yeni anayasaya vurgu yapmışlar, bunun için oy istemişlerdir. Bu nedenle mevcut TBMM, bu anlamda bir Kurucu Meclis benzeri sayılabilir.

- Farklı siyasal partilere mensup kişiler (TOBB, TBB, TUSİAD, TESEV vs) tarafından hazırlanan taslaklarda görev almışlar ve yeni bir anayasa yapılmasını talep etmişlerdir. Bu tür taslaklar, yaklaşık 20 yıldır yapılmakta olup, günümüzde de bu anayasa taslağı faaliyetleri sürmektedir.

- Kaldı ki 1924 tarihli Anayasa (Teşkilat-ı Esasiye Kanununu=TEK) yapan ikinci TBMM de Kurucu Meclis değildi, olağan bir Meclis'ti. 1924 tarihinde TBMM tek partiden oluşuyordu ve o zamanki zor koşullar altında 1924 Anayasasını (TEK'unu) yapmıştı. Kısaca TBMM milleti temsil eden asli kurucu iktidardır ve yeni bir anayasayı kuşkusuz ki yapabilir.

Acaba, TBMM, yeni anayasayı yaparken, anayasa değişikliklerinin yöntemini belirleyen 1982 Anayasasının 175 inci maddesine uymak zorunda mıdır? Yukarıda asli kurucu iktidarın özelliklerinden söz etmiştik. Aslında asli kurucu iktidarın bu konuda serbestîsi olduğu açıktır. Bununla birlikte TBMM, demokratik meşruiyeti olan bir anayasa yapmak istediğine, bunu belki de ilk kez ısdar etmek istediğine göre 175 inci maddeye uyması doğru olacaktır. Bu durumda teklif nisabı ile ilgili 1/3 oranı (184 milletvekili), karar nisabı ile ilgili 3/5 oranı (330 milletvekili), 2/3 oranı (367 milletvekili), keza görüşmelerin 2 kez yapılması, aradan 48 saatin geçmesi, gizli oy gibi koşullara uyulması yerinde olacaktır. Ayrıca 175 inci maddede Anayasanın ilgası konusundan bahsedilmemiştir. Bu durumda 175 inci maddeye yapılacak bir ek ile 1982 anayasasının ilgasının ne şekilde olacağının eklenmesi doğru olabilecektir. Keza 1982 Anayasasının değiştirilemez maddelerinden söz eden Anayasanın 4 üncü maddesi değiştirilebilmeli veya geçici bir madde konularak değiştirilemez maddelerin akıbeti vuzuha kavuşturulmalıdır.

Kuşkusuz ki yönteme ilişkin olan bu ve benzeri sorunlarla esasa ilişkin olan diğer konular, Partilerarası Uzlaşma Komisyonundan (veya Yeni Anayasa Hazırlama Komisyonu) geçtikten sonra, Anayasa Komisyonu tarafından görüşülecektir. Varılan sonuç, TBMM Genel Kurulu tarafından kabul edilirse, Sayın Cumhurbaşkanı tarafından gereği yapılacak ve referanduma sunulabilecektir.

Yeni anayasa, demokratikleşme projesi olmalıdır; şöyle ki;

- Bölgesel güç olan Ülkemiz, bürokratik Cumhuriyetten demokratik Cumhuriyete geçmelidir.

- On yedi kez (111 maddesi) değiştirilen 1982 Anayasası, dil, imla ve uyum açısından yeniden yazılmalıdır.

- Dışlama yerine hoşgörü, çatışma yerine barış dili egemen olmalıdır.

- Herkesin Devleti sahiplenmesi gerçekleştirilmeli, yerel demokrasi güçlenmelidir.

- Anayasacılık tarihimizde yeterince gerçekleşmemiş olan demokratik meşruiyet sağlanmalı, uzlaşma, istişare ve işbirliği gerçekleştirilmelidir.

- Devleti koruma yerine anayasacılık hareketlerinin özü olarak bireyin özgürlüğü korunmalıdır.

- Tahakküm ve vesayetin yerini demokrasi almalıdır.

- Zihinsel dönüşüm sağlanmalıdır.

- Temsilde adalet açısından 100 milletvekilinin alınan oy sayısı oranında seçilmesinin yeni anayasada yer alması sağlanmalıdır.

- Anayasa ayrıntılı değil, çerçeve anayasa olmalı, detay kanuna terk edilmelidir. Ama bu durumda da Anayasa Mahkemesi personel vs bakımından daha da güçlendirilmelidir. Çünkü çerçeve anayasadan sonra Anayasa Mahkemesinin yükü daha da artacaktır.

- Anayasanın Dibacesi (Başlangıcı), az öz olmalı, anayasa metnine dâhil olmamalıdır.

- Yeni anayasa insan onuru ve eşitlik ilkeleri ışığında yapılmalıdır.

- Yeni anayasada adil yargılanma önem taşımalıdır.

- Yeni anayasada bazı kurumlar yeniden düzenlenmeli; YSK, YAŞ ve HSYK kararlarına karşı yargı yolu açılmalı/daha da genişletilmelidir.

- Yeni anayasada anayasal demokrasi önem taşımaktadır.

- Temel hak ve özgürlüklerden AİHS'e aykırı olanları yeniden düzenlenmelidir.

- Anayasa Mahkemesi ve HSYK'a üye seçmede TBMM'nin yetkisi artırılmalıdır.

- Siyasal Partilerin kapatılması şiddet, nefret ve ırkçılık nedenlerine bağlı kılınmalıdır.

- 1982/90 ıncı maddesinin son fıkrasına aykırı kanun, KHK gibi mevzuatın ayıklanması için Anayasa Mahkemesine yetki verilmelidir.

- “Cumhuriyet” dışında değiştirilemez madde olmamalıdır. Şayet olacaksa evrensel insan haklarına uygun, muğlâk ve ideolojik olmayan biçimde olmalıdır.

- Tüm çağdaş ülkelerde olduğu gibi Genel Kurmay Başkanlığı'nın Başbakanlık yerine Milli Savunma Bakanlığı ile ilişkilendirilmesi ve Sayıştay tarafından denetimi düzenlenmelidir.

- Üzerinde ittifak sağlanamayan ihtilaflı konulardan, az önemli olanları kanunla düzenlenmelidir.