ABD'den boru hattı baskısı

İstanbul- ABD Enerji Bakanı Bill Richardson, ABD-Türk enerji işbirliğinin yanısıra Türkiye için büyük önem taşıyan Bakü-Ceyhan boru hattını görüşmek üzere önceki gün Türkiye'ye geldi. Bakü-Ceyhan üzerinde, Azerbaycan Uluslararası Konsorsiyumu ve petrol şirketleri tarafından pahalı olduğu gerekçesiyle bir türlü nihai anlaşmaya varılamıyor. Bakü-Supsa hattı ağırlığını artırırken, Türkiye, boru hattı ve ABD'nin güvenlik sözü ile kurduğu hayalleri kaybediyor. Bir yandan da İsrail-Suriye barış görüşmeleri ve İsrail'in Türkiye'nin ezeli düşmanı Yunanistan'a yönelik işbirliği girişimleri ile gittikçe tecrit oluyor. Washington, ne Türkiye'yi ne de Hazar Havzası'nı gözden çıkarmayı istemiyor ancak, Bakü-Ceyhan'dan vazgeçerek Türkiye'yi kaybetmekle göze alacağı risk, boru hattı sorununu kilitleyerek Hazar Havzası'nı tamamiyle kaybetmekten daha az olacaktır. Bu nedenle Richardson, Ankara'yı para tutkusunu yeniden gözden geçirmeye hatta boru hattı için ödeme yapmaya zorlamak için Türkiye'de temaslarda bulundu.

Richardson, Bakü-Ceyhan petrol boru hattının projesinin bir yıl içinde sonuçlandırılacağını da söylerken, 11 Ağustos'ta Azerbaycan Uluslararası Petrol Konsorsiyumu (AIOC), Azeri petrol ve gaz sevkiyatının yapılacağı boru hatlarının geleceğinin bir an önce belirlenmemesi halinde, Amerikan firmalarının işletme artırımına yönelik 3.1 milyar dolarlık yeni anlaşmayı erteleyeceğini duyurdu. 1 Ağustos'ta ise, Azerbaycan Petrol Şirketi (SOCAR), Türkiye'nin metrik ton başına 21 dolarlık geçiş ücreti talebi nedeniyle Bakü-Ceyhan boru hattının inşası konusunda şirket temsilcileri ile Ankara arasında nihai anlaşmaya varılamadığını açıkladı. Petrol şirketleri ve Azerbaycan hükümeti ton başına 18 dolardan fazla bir ücret ödemeyi reddediyor.

Oldukça pahalı kabul edilen Bakü-Ceyhan planı son günlere kadar Azeri, Amerikan ve Türk hükümetlerinden büyük destek alıyordu. Ancak AIOC, Akdeniz'deki Ceyhan limanına uzanacak bir boru hattı inşa edilmesinden ziyade, daha ucuz ve kısa olarak gördüğü Gürcistan'ın üzerinden Karadeniz'e ulaşan Bakü-Supsa hattının genişletilmesini tercih ediyor. Petrol şirketlerini kaygılandıran en önemli sorun, ABD başta olmak üzere bir çok hükümetin de yakından ilgilendiği Orta Asya'nın hidrokarbon gelirini kimin kontrol altında tutacağı. Washington, petrol rotasının dost ülkeler olarak kabul ettiği Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye üzerinden geçmesini, Rusya ve İran'dan uzak kalmasını istiyor. ABD, Ceyhan rotasını destekliyor çünkü, bölgede önerilen hatlardan Rus kontrolünden en uzakta kalanı ve aynı zamanda Türkiye'nin, ABD'nin bölgesel stratejilerine entegre olmasını sağlıyor.

Son zamana kadar ABD bekleme politikası çerçevesinde, AIOC ve diğer bölge hükümetleri ile, boru hattı güzergahı ve ödeme planları konusunda pazarlık yapıyordu. Kosova sorunu sırasında ABD ile Rusya arasında başgösteren kriz ve 10 gündür Dağıstan ve Kuzey Kafkasya'da yaşanan gelişmeler ABD'nin bölgeye yönelik planlarına hız vermesine yol açtı. Washington artık Hazar bölgesindeki hükümetlerle yapacağı stratejik düzenlemeleri kesinleştirme yarışına girdi. ABD Şubat 1999'da Türkmen gazının Rusya veya İran üzerinden değil de Hazar üzerinden pompalanmasını sağlayarak, ilk başarılı hareketini gerçekleştirmişti ancak, Azeri boru hattı stratejileri üzerindeki anlaşmazlıklar bu başırıyı tehlikeye attı. Daha da önemlisi Azerbaycan'ın ekonomik durumu, boru hatlarının tamamlanmasında yaşanacak gecikmelerden hemen etkileniyor.

Bakü-Ceyhan Washington'ın ilk tercihi olabilir ancak, Bakü-Supsa'nın genişletilmesi hem daha ucuz hem de daha hızlı gerçekleşecek gibi görünüyor. Türkiye artık boru hattı hayalinin uçmak üzere olduğunu farketti. Ankara, Hazar'ın ABD için ne kadar önemli olduğunu ve Hazar boru hattının güvenliği açısından düşünüldüğünde, Bakü-Ceyhan'ın Türkiye'nin güneydoğusunu güvence altına almak açısından da çok önemli olduğunu anladı. Bu arada, Ankara petrol transferinden kar düşünmeyerek, hem petrol sevkiyatı ile stratejik hem de güvenliğine tanınacak öncelik ile iki katı karlı bir konuma da gelebilir.