Esad neden barış istiyor?

İsrail Başbakanı Ehud Barak, Ortadoğu Barış Süreci'nde önceliği Suriye'ye verdi. Washington ve Moskova'ya giden Barak, Clinton ve Yeltsin'i Suriye'yi barışa zorlama konusunda iknaya çalıştı. Jeopolitik konumu nedeniyle ön plana çıkan Suriye, bir anda tüm dünyanın ilgisini yeniden üzerine topladı. Ürdün'de İsrail-Suriye diyalogunda arabuluculuğa soyundu. ABD ve Rusya'nın yanısıra AB, Almanya, İngiltere ve Fransa dikkatini Şam üzerinde yoğunlaştırıyor.

Araplar arasında kalan İsrail, üç sınır ülkesinden Mısır ve Ürdün'le yaptığı anlaşmalar nedeniyle güvende. Geriye bir tek Suriye kalıyor. Barak, Suriye ile barış yaparak, stratejik hesapların peşinde koşuyor. İsrail, Hizbullah'ı kontrol edecek bir güç olmadan Güney Lübnan'dan çekilmeyi kabul etmeyecek. Barak için Hizbullah'ı kontrol edebilecek tek bir güç var: Suriye. O halde ne Lübnan'la ne de Filistin'le yapılacak barış Suriye olmadan İsrail için istikrarlı ve güvenilir olmayacak. Eğer İsrail Suriye ile barış yaparsa, diğer sorunlu komşularına da gözdağı verecek. Anlaşmalar çoğu zaman kağıt üzerinde olsa bile, Suriye'den yayılan askeri tehdit, anlaşma olmadığı zaman daha büyük olacak. Yıllardır Golan Tepeleri ve Lübnan sorunu yüzünden İsrail'le anlaşmaya varamayan Suriye Devlet Başkanı Hafız Esad'ın barışa hazır olduğuna yönelik sinyaller vermesinin ardından yatanlar dikkat çekiyor. Esad, barışa karşı olsaydı İsrail yerleşimlerini bombalayabilirdi. Bunu Golan Tepeleri'ni almadan yapma imkanına sahip. Esad'ın İsrail'le barışa ilk kez bu kadar yaklaşmasının ardında üç sebep yatıyor:

1- Esad, 1960'ların sonlarında iktidara gelen Arap liderlerinin bir üyesi. Bu liderlerin doğuşu Cemal Abdül Nasır'a dayanıyor. Çoğu asker kökenli olan ve ülkelerinin modernizasyonunu gerçekleştirirken bile orduyu başlıca araç olarak kullanan Arap liderler, İngiliz yapımı monarşileri ve kendilerine bağlı dini otoriteleri devirerek işbaşına geldiler. Yılların kurtları, Araplar için sosyalizm ve modernizme inanıyor. HAMAS ve Hizbullah'ı modernist, sosyalist ve millyetçilikten uzak kabul eden Esad, bu grupları rejime ve hayatına yönelik bir tehdit olarak algılıyor. Hizbullah'ın siyasileştirilmesi konusunda İran'la yaptığı işbirliği de samimi değil. Sadece pragmatik. Esad, Suriye'deki Müslüman gruplarla yıllarca savaştı. Hizbullah ve HAMAS'ı gerektiğinde kullanmasına rağmen bu gruplardan yine de korkuyor. Esad 69 yaşında ve kalp hastası. Ölmeden önce siyasi mirasını güvene almaya çalışıyor. Tarihin ince alaylarından biri de olsa, İsrail'le yapılacak bir barış Esad'a bu imkanı sağlayacaktır.

2- Geçtiğimiz yıllarda Türkiye ile İsrail arasında gelişen askeri işbirliği Esad'ın cesaretini kıran etkenlerden en büyüğü oldu. Suriyeliler Türkler'i ve İsrailliler'i yüzyıllardır küçük görmüştü. Esad, Irak'ı da çok fazla sevmediğine göre, sınırlarında dost olarak kimse kalmıyor. Bu yılın başlarında Türk ordusu, Suriye'yi PKK'ya verdiği destekten dolayı askeri olarak tehdit etti. Esad izole olan devletin İsrail değil Suriye olduğunun farkında. Suriye'nin İsrail'le olan kavgasının, Türkiye ya da Irak'la olandan daha yüzeysel ve daha az kişisel olduğunu bilen Esad, İsrail'le çıkarlarının da belli noktalarda kesiştiğini düşünüyor. Ankara ve Tel Aviv tarafından oluşturulan Suriye karşıtı cepheyi kırması gereken Esad'ın İsrail'le ortak manevra sahası da fazla.

3- Suriye Devlet Başkanı'nın İsrail'le Lübnan konusunda anlaşmaya ihtiyacı var. Şam her zaman Lübnan'ın Suriye'nin bir parçası olduğunu söylüyor. Bu söylem hiçbir zaman uygulamaya geçirilmese de, genelde Suriye'nin özelde Esad'ın Lübnan'dan çıkarı ve bu ülkeyle tarihi bağı bulunuyor. Suriye'nin gelişimi için istikrarlı bir Lübnan kadar önemli başka bir konu yok. İsrail'i tehdit eden gruplar, Esad açısından Lübnan'ı istikrarsızlığa sürüklüyor. Bunun dini bağlarla da ilgisi yok. Suriye 1970'lerde Lübnan'a ilk karıştığında, destekçisi Hristiyanlar ve Filistin Kurtuluş Örgütü muhalifleriydi. İsrail ve Suriye'nin istikrarlı bir Lübnan'dan kazancı büyük olacaktır. Aslında Şam ve Tel Aviv, yıllardır çeşitli yönlerden işbirliği içindeler. İsrail'in G. Lübnan'da devriye gezmeye ne gücü ne de isteği var. Suriye anahtarları elinde tutuyor ve çıkarları için bunları kullanmanın tam zamanı. Ortadoğu'da liderlerin iktidarının sonsuza kadar sürmeyeceği Ürdün Kralı Hüseyin ve Fas Kralı Hasan'ın ölümüyle bir kez daha kanıtlandı. Yaşlı Esad'ın gözlerinin açık gitmemesi için İsrail'le kağıt üzerinde dahi olsa bir barışa ihtiyacı var