Gergin başlangıç

Astana’nın devamı olarak görülen ve Suriye’de siyasi çözümün sağlanmasında kolaylaştırıcı bir misyon üstlenen Suriye Ulusal Diyalog Kongresi, dün Rusya’nın Soçi kentinde toplandı. Cenevre’de sağlanamayan bu tablo bir kez daha Türkiye-Rusya ve İran garantörlüğünde tesis edildi. Kongre kapsamında Suriye’de siyasi çözüme taraf bin 500 temsilci aynı salonda buluşturuldu. Kongre salonunda ağırlık rejim yanlılarında oldu. Katılımcıların 650’sini rejim yanlısı davetliler, 450’sini muhalefet oluşturdu. Son ana kadar muammaya dönüşen katılımcı listeleri açıklanmadı. Türkiye’nin desteklediği muhalif gruplar, kongreye katılmak üzere dün gece saatlerinde özel uçakla Ankara’dan geldi.

Muhalifler, kendilerine söz verilmesine rağmen kongrenin logosunda sadece Esed rejiminin bayrağı ve temsilini protesto etiler. Geceyi havaalanında geçiren muhalifler, kongrede kendilerini temsil etme yetkisini Türk heyetine vererek, 24 saat kalmadan Soçi’den ayrıldılar. Kongre, yaklaşık 3 saat gecikmeli başlayabildi. Kongre, Şam Ticaret Odası Başkanı Gassam el-Kalla’nın açılış konuşması ile başladı. BM Suriye Özel Temsilcisi Staffan De Mistura’nın da katıldığı kongrede, Rusya Devlet Başkanı Putin’in, sürecin BMGK kararları çerçevesinde yürüyeceğine dair mesajı okundu.

Rus heyetinin başında Putin’in Suriye Özel Temsilcisi Alexander Lavrentiev, İran heyetinin başında Dışişleri Bakan Yardımcısı Hüseyin Cabiri Ensari yer aldı. Oturumlarda, Rusya’nın Ortadoğu politikasına ilişkin bilgilendirme, Suriyeli delegelerin gerginliği azaltma bölgeleri, anayasa reformu, kongrenin hedefleri, sivil toplumun barış sürecine katkıları, dini grupların hakları, “Kürt sorunu” ve uzlaşma için uluslararası çabalar gibi başlıklarda sunumlar yapıldı. Kongre açılış konuşmalarından sonra basına kapalı devam etti. Kapalı oturumlarda mevcut durum ve çıkış yolları tartışıldı.

Konferansın açılışında Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Devlet Başkanı Vladimir Putin’in mesajını protestolar altında okudu. Lavrov, “Yaşasın Rusya yaşasın Suriye. Rusya ve Suriye kardeştir” sözlerini söylediği sırada salondan sesler yükseldi. Lavrov da salondan gelen bu müdahalelere, “Rusya’da öncelik kibarlıktır. Tartışma ve konuşmalara girmemiz için vaktimiz olacak” karşılığını verdi. Bazı delegeler, Rusya’yı Suriye’deki hava saldırılarında sivilleri öldürmekle suçladı. Bazıları ise Rusya lehine tezahürat yaptı. Putin, mesajında Türkiye ve İran’a Astana sürecindeki garantörlüklerinden dolayı teşekkür ederek, sürecin Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları çerçevesinde ilerleyeceği mesajını iletti.

Lavrov, “7 yıllık acı ve yüzbinlerce insanı şehit götüren bu kardeşlik savaşını dindirmek için ve terörü dünyadan kaldırmak için hepimiz hazırız” dedi. Lavrov, “Sadece Suriye halkı geleceği için tarih yazabilir, tarihi belirleyebilir. Bizim çok önemli bir görevimiz var. Ortak bir bakış açısı. Krizin aşılması için, etnik ve dini farklılıklara aldırmaksızın, ortak bir yol haritası çizmemiz gerekiyor ki önemli bir fırsat var” diye konuştu.

Kongre’ye katılmaktan vazgeçen muhalefet heyetinin başkanı Ahmed Tuma, tavırlarının nedeninin Rusya’nın sivillere yönelik bombardımanın durmaması ve rejim bayraklarının afişlerden sökülmemesi olduğunu bildirdi. Geçici hükümetin eski başkanı olan Tuma şunları söyledi: “Ev sahibi ülke diplomatik nezaketten yoksundu. Bu nedenlerle kongreye katılmama kararı aldık. Türk heyeti taleplerimize sahip çıkmaya devam edecek". Suriyeli muhalifler, Türk heyetin kendilerine “hakkınızı savunacağız” sözü verdiklerini kaydetti.

Suriye Ulusal Diyalog Kongresi’nin sonuç bildirgesinde Suriye’nin egemenlik ve toprak bütünlüğüne saygı vurgusu yapıldı. Kongre katılımcılarının süregelen çatışmaları en kısa sürede sonlandırmak istediği ifade edilen bildirgede, ülkenin yeniden bütünleştirilmesi için uluslararası topluma yardım çağrısı yapıldı. Bu amaçla anayasa komitesi kurulduğu belirtilirken, komitede rejim, muhalefet, Suriye uzmanları, bağımsızlar, aşiret liderleri ve kadınların yer alacağı muhalefetin “geniş temsili” olacağı kaydedildi.

Bildirgede, Anayasa Komitesinin yetkileri, prosedür kuralları, seçilme kriteri gibi hususlar üzerindeki nihai anlaşmanın BM gözetimindeki Cenevre sürecinde yapılacağı kaydedildi. Türkiye’nin desteklediği Suriye muhalefetinin komiteye seçim kriteri endişesi de böylelikle giderilmiş oldu.

Anayasa ile sağlanmak istenen Suriye'nin tarif edildiği bildirgede şu ifadeler kullanıldı: Demokrasi ve tam bağımsızlığın esas olduğu, din, mezhep, cinsiyet ayrımının olmadığı, etnisite gözetilmeyen, kamu hizmetlerinin eşit ve dengeli dağıtıldığı, sosyal barışın sağlandığı bir devlet. Mültecilerin güvenle evlerine dönme haklarına da ayrıca atıf yapıldı.

10 kişilik başkanlık heyeti
Putin’in Suriye Özel Temsilcisi Aleksandır Lavrentiyev, 10 kişiden oluşan başkanlık heyetini kürsüye davet ettikten sonra, toplantının kapalı oturumlarla Suriye’deki mevcut durum ve çıkış yolları gündemiyle süreceğini duyurdu.

Dışişleri Bakanlığı, davetliler listesinde yer almayan THKP-C Acilciler terör örgütü lideri Mihraç Ural'ın Soçi Kongresi katılımcıları ara- sında görülmesi üzerine Rusya'dan izahat istedi. Ural, 2013'te Hatay/Reyhanlı'da 52 kişi- nin ölümüne yol açan terör saldırısının sanığı. Rus makamları, konuyu ivedilikle inceleyeceklerini ve bilgi vereceklerini bildirdi.

Açıklamada, bu nedenle muhalefet heyetinin Kongre’ye katılmama kararı aldığı ve kendisini temsil etme yetkisini Türk heyetine verdiği, ilan edilmesi beklenen anayasa komisyonunun oluşturulması konusunun Türkiye tarafından takip edileceği kaydedilmişti. Kongre’de ilan edilmesi beklenen anayasa komisyonunun oluşturulmasına yönelik çalışmaların Türkiye tarafından takip edileceği bildirildi.