Türkiye'nin yerine İran

Çin Devlet Başkanı Jiang Zemin ile İran Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi, iki ülke arasındaki ticari bağları kuvvetlendirme yönünde anlaşmalar yaparken, tarihi İpek Yolu'nu yeniden canlandırma çağrısında bulundular. Rusya-Çin ve İran arasındaki 'stratejik üçlü' dengenin bozulmasından ve Moskova'nın bu iki ülkeye sırtını dönmesinden sonra daha da önem kazanan Hatemi'nin Çin ziyareti, özellikle Orta Asya, petrol ve doğalgaz ile iki ülke arasındaki askeri ilişkiler üzerinde yoğunlaştı. 5 günlük bir ziyaret için Pekin'e giden Hatemi ile Zemin arasında 5 anlaşma imzalandı.

Her ne kadar Çin hükümet sözcüsü Tahran ile Pekin arasında askeri işbirliği konusunun ele alınmadığı yönünde açıklamalar yaptıysa da, liderlerin yayınladığı bildiride, "Çin ile İran'ın nükleer, biyolojik veya kimyasal silahlardan arınmış bir dünya görüşünü paylaştıkları ancak uluslararası denetim altında her ülkenin silah teknolojisini kullanma özgürlüğüne sahip olduğu" ifadeleri yer aldı. Bildiride ABD'ye atıfta bulunan liderler, 'hegemonyadan ve güç politikalarından uzak bir dünya düzeni' oluşturma konusunda birlikte çalışacaklarını belirttiler. Çin ve İran, 'insan hakları bağlamında hiçbir ülkenin bir diğerinin içişlerine karışma hakkı' bulunmadığının altını çizdi.

Asya'daki farklı medeniyet ve kültürler arasında daha çok diyalog yapılması ve temasların artırılması gerektiğini söyleyen Hatemi, dün Pekin Üniversitesi'nde yaptığı konuşmada, günümüzde dünyadaki farklı düşünce, kültür, dil ve bilgilerin değişim yaşadıklarını ve bunun medeniyetler arasında daha çok diyalog yapılmasını gerektirdiğini belirtti. Hatemi, diyaloğun ülkelerin arasındaki sorunları çözeceği gibi insanların yaşamını da ilerleteceği, bölgesel işbirliğini ve karşılıklı anlayışı geliştireceğini ifade etti.

Hatemi ziyareti sırasında Çinli Müslümanlarla da yakından ilgilendi. Cuma namazı için Pekin'deki Niujie camiine giden Hatemi'nın programında Doğu Türkistan'a da yer vermesi, tam anlamıyla soykırım uygulanan bölgenin dünya gündeminde yer alması açısından önemli bulunuyor. Türkiye'nin Pekin'le yaptığı anlaşmalarla Uygurlu Müslüman Türklerin özgürlük hareketi "terörist hareket" olarak nitelenmiş, Türkiye'deki faaliyetleri de yasaklanmıştı.