Daha insancıl bir göç sistemine doğru

İnsanın coğrafi hareketliliği ve bu hareketin yol açtığı nüfus dinamiği olarak tanımlanan göç olgusu küreselleşme süreciyle yeni ve karmaşık bir boyut kazanmış ve siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel boyutlarıyla önemli bir politika alanı haline gelmiştir. Göçün giderek değişen tabiatıyla ortaya çıkan bir boyutu da göçmen kaçakçılığı veya insan ticareti gibi örgütlü suçlarla doğrudan bağlantılı olan düzensiz göç gerçeğidir. Türkiye''nin bulunduğu coğrafya eski tarihlerden beri önemli göç rotaları üzerinde yer almaktadır.

Türkiye, hem iç göç hem de dış göç açısından oldukça deneyimli ve tarihinde çok büyük göç süreçlerine tanıklık ve ev sahipliği etmiş bir ülkedir. Son dönemde de Türkiye''nin artan ekonomik gücü ve istikrar ülkemize yönelik göç hareketleri için bir çekim unsuru oluştururken, yer aldığı coğrafi bölgede devam eden siyasi istikrarsızlıklar, Türkiye''ye yönelik göçü teşvik eden bir diğer unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Yakın bir zamana kadar transit ülke olarak nitelenen Türkiye, artık artan ekonomik gücü ve istikrarı ile göç hareketleri açısından bir hedef ülke konuma gelmiştir.

Türkiye''nin, son 10 yıl içerisinde düzenli ve düzensiz göçmenler için geçiş ülkesi konumu yanında gelişen ekonomisi gibi nedenlerle hedef ülke konumuna da gelmekte olduğu, bu durumun her geçen gün arttığı aşikârdır. Kamuoyunun yakından takip ettiği Suriyeli sığınmacı göçü de bu niteliktedir. Türkiye''ye toplu olarak sığınan Suriyelilerle ilgili olarak insani ve uluslararası hukuk açısından iyi bir sınav verildiğini belirtmek gerekir. Ülkemiz, Suriye''de krizin baş göstermesinden bu yana, Suriye vatandaşlarının Türkiye''ye süreklilik arz eden akını ile mücadelede yüksek seviyede yetkinlik ve operasyonel kapasite sergilemiştir.

Gelinen noktada ülkemizin, göç alanında bütüncül ve uzun vadeli politika ve stratejiler geliştirmesi zorunlu hale gelmiştir. Yasal ve yasadışı yollarla gerçekleşen göç hareketlerini düzenleyen mevzuat ve kurumsal altyapımız ülkemizin bugünkü ihtiyaçlarını karşılamakta yetersiz kalmaktadır. Hâlihazırda yabancılar alanını düzenleyen temel iki yasamız (5682 ve 5683 sayılı Kanunlar) 1950 tarihlidir. Bu kanunlar, 1924 Anayasası''na dayanmaktadır. 1953 yılında ülkemize giriş yapan yabancı sayısı 91.114 iken 2010 yılında 27 Milyona ulaşmıştır. Öte yandan ülkemizde göç ve iltica alanında uzmanlaşmış bir kurum bulunmamaktadır. Dünyadaki örneklerine uygun olarak, stratejilerin belirlendiği, insan hakları temelli, yönetilebilir ve kurumsal yapılanma gereksinimi bulunmaktadır. Uluslararası norm ve insan hakları standartlarına uygun, mülteci ve sığınmacılar için kabul ve barınma merkezleri, yasadışı (düzensiz) göçmenler için geri gönderme merkezleri ve insan ticareti mağdurları için sığınma evleri kurulması ve işletilmesiyle ilgili sorunlarımız bulunmaktadır.

Yakın bir zamanda TBMM Genel Kurulunda görüşeceğimiz Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanun Tasarısı, göç ve yabancılar alanında çözüm bekleyen sorunlardaki kayda değer artışa bir cevap olabilecek nitelik arzetmektedir. Ayrıca göç politika ve stratejilerini oluşturacak mekanizmaların olmayışını giderecek ve AB''ye uyum sürecine cevap verebilecek bir Tasarıdır. Bununla göç ve iltica alanında Türkiye''nin hukuki, idari ve fiziki altyapısının oluşturulmasını, uluslararası standartlar ve AB müktesebatına uyumun sağlanmasını ve AİHM''in ülkemiz hakkındaki ihlâl kararlarına esas oluşturan boşlukların giderilmesini amaçlamaktadır. Günümüzde kanunla düzenlenmesi gerekirken, daha çok ikincil düzenlemelerle yürütülen göç ve iltica alanı, artık gelişmiş kanunla düzenlenmiş olacaktır.

Kısacası bu çalışmayla kanunla değil ikincil düzenlemelerle yürütülen göç ve yabancılar alanı, artık kanun ve kanun temelinde hazırlanacak düzenlemelerle yürütülmeye başlanacaktır. Böylece uluslararası insan hakları standartlarına uyumlu göç sistemi hayata geçirilmiş olacaktır. Sadece ulusal değil küresel bir mesele olan düzensiz göçle mücadelenin hukuki alt yapısının güçlendirilmesi ve etkinleştirilmesi sağlanacaktır. Yasal göçte ise bürokratik işlemlerin olabildiğince azaltılarak tutarlılık ve güvene dayalı bir göç sistemi hâkim kılınacaktır. En önemlisi de insan hakları temelinde, özgürlük ve güvenlik arasındaki hassas dengenin korunduğu, uluslararası insan hakları normlarına ve AB müktesebatına uyumlu, ihtiyaç durulan hukuki, idari ve fiziki alt yapıya uygun etkin ve yönetilebilir bir göç sistemine kavuşacağız.