Davos''un ruhuna fatiha

Küresel ekonomik, politik ve sosyal sorunların ele alındığı ve geleceğe ilişkin kehanetlerin yapıldığı Dünya Ekonomik Forumu yıllık toplantısının 43. Davos''ta yapılıyor. Giriş ücretinin minimum 20 bin dolar olduğu toplantıya yaklaşık 100 ülkeden 2.600 kişi katılıyor. Alman Şansölyesi Angela Merkel, İngiliz Başbakanı David Cameron, Rusya Başbakanı Medvedev, ABD dışişleri eski bakanlarından ve toplantının müdavimlerinden Kissinger gibi siyasetçilerin yanı sıra yaklaşık 40 ülkenin devlet ve hükümet başkanları, 80''den fazla ülkenin bakanları katılıyor. Gelişmiş ve yükselen piyasalardan yaklaşık 1600 şirketin patronlarının yanı sıra, çeşitli projelerinin tanıtımı için sivil toplum temsilcilerine de ev sahipliği yapıyor.

Davos toplantılarının ana temaları geriye dönük olarak birlikte değerlendirildiğinde yeni bir küresel ekonomik düzen arayışının bariz bir şekilde öne çıktığı görülür. Amerika''da 2008 yılında emlak balonunun patlamasıyla başlayan finansal krizin hızla küresel ekonomik krize ver ardından da küresel durgunluğa yol açtığı. Ne zaman ve nasıl çıkılacağı ise hala belirsiz. Bu dönemde Davos''un ana gündemleri ise, 2009''da ''Kriz Sonrası Dünyanın Şekillendirilmesi'', 2010''da ''Dünyanın Durumunun İyileştirilmesi: Yeniden Düşünme, Yeniden Dizayn, Yeniden İnşa'', 2011''de ''Yeni Gerçeğin Ortak Değerleri'', 2012''de ''Büyük Transformasyon: Yeni Modellerin Şekillendirilmesi'' ve bu yıl ise, ''Dirençli Dinamizm'' olarak belirlenmiş. Son beş yıla ilişkin gündem maddeleri toplu olarak ve kronolojik bir şekilde ele alındığında, 2. Dünya Savaşı sonrası oluşturulan küresel ekonomik düzenin ilkeler ve kurumlar anlamında tıkandığının, mevcut üretim ve sermaye yapısının yükselen yeni gerçekleri işaret ettiğinin ve dünyanın ekonomik ve siyasal olarak büyük bir transformasyondan geçtiğinin kabul edildiği anlaşılmaktadır.

Davos, Amerika''dan sınırlı sayıda bakan ve eski başkan düzeyinde siyasetçi ve işadamına ev sahipliği yapmıştır. Toplantı daha çok bir Avrupa projesi olarak doğmuştur. Nitekim, 1971 yılında Alman doğumlu işletme profesörü Klaus Schwab tarafından ''Avrupa Yönetim Forumu'' olarak kurulmuştur. Prof. Schwab, ilk toplantıyı Avrupa Komisyonunun himayesinde Avrupa sanayici birliklerinin destekleriyle, Amerikan işletmelerinin yönetim tekniklerini Avrupalı işletmelerde uygulanması amacıyla düzenledi ve bu toplantıya 444 Avrupalı işletmenin üst yöneticileri davet edildi. 1987 yılında ise Forumun adı Dünya Ekonomik Forumu olarak değiştirildi. Halen Cenevre merkezli kar amacı gütmeyen bir organizasyon olarak çalışıyor. Forum ilk olarak burada düzenlendiğinden olsa gerek Davos Toplantısı olarak bilinmektedir. Diğer bölgesel toplantılar ise Davos Toplantısı kadar meşhur olamadı.

Türkiye, Davos''un adını ilke defa rahmetli Turgut Özal''ın 1988 yılındaki katılımıyla duydu. Özal, 24 Ocak (1980) Kararları ile dışa açılan ve ihracata yönelik sanayileşme stratejisini benimsendiği yıllarda her fırsatı değerlendirdi. Davos, yapılan reformların iş dünyasıyla paylaşılmasına imkan tanıyabilirdi. Bugünde gelişmekte olan ve yükselen ekonomilerin politika yapıcıları ile iş dünyasının temsilcileri dünya ekonomisinin temel dinamiklerini anlamak, yeni ufuklar kazanmak ve dış kaynak temin etmek için Davos''a akın ediyorlar.

Özal''ın Türkiye ile Yunanistan arasında ekonomik ve siyasi ilişkilerin geliştirilmesine yönelik olarak imzaladığı Davos Deklarasyonu (1988), Davos''un siyasi sorunların çözümüne de aracılık edebileceğine ilişkin gayri resmi rolünü de gündeme getirdi. Deklarasyona atfen Özal''ın kullandığı ''Davos Ruhu'' siyasi olarak o günün bölünmüş Türkiye''sinde eleştiri konusu olmuştu. Halbuki Davos Deklarasyonu toplumun çeşitli kesimlerince bugün desteklenen sıfır sorun stratejisinin ilk öncüsü olarak değerlendirilebilir.

Davos''un Türkiye gündemine ikinci kez girişi ise, 2009 yılında oldu. Başbakan Recep Tayyip Erdoğan''ın ''Gazze: Ortadoğu''da Barış'' panelinde İsrail Cumhurbaşkanı Shimon Peres''e rest çekmesi ile oldu. Peres''in nezaketsiz konuşmasına Başbakan Erdoğan''ın verdiği tepkiyi aşırı bulanlar ve seçim yatırımı olarak görenler, Arap baharı ile birlikte açığa düştüler. Başbakan Erdoğan Davos çıkışı ile, İsrail''in hukuk tanımazlığına ve pervasızlığına ses çıkaramayanların gözünde ''Davos''un Vicdanı'' oldu. Dünyanın önde gelen liderlerinin ancak kapalı kapılar ardında mırıldanabildiği gerçekleri, Erdoğan canlı yayında Perez''in yüzüne söyledi. Kuralları güçlülerin koyduğu ve zayıflarının ise sesinin kısılmaya çalışıldığı bir platform olduğu başbakan Erdoğan''ın çıkışı ile anlaşılabildi. Diğer bir ifadeyle George Orwell''in Havyanlar Çiftliği kitabında olduğu gibi, bazılarının ''dokunulmaz'' ve diğerlerine göre ''daha eşit'' olduğu apaçık ortaya çıktı.

Davos''a Avrupa Birliği''nin geleceği damgasını vurdu. 1970''li yılların başında doğuşunda Avrupalı işletmelerin geliştirilmesine ve rekabetçiliklerinin sürdürülmesine ilişkin görüşlerin geliştirilmesi önemli olmuştu. Ancak ekonomik bütünleşmeyi tamamlayan ve siyasal bütünleşmeyi gerçekleştiremeyen Avrupa, hızla rekabetçiliğini kaybetmektedir. İngiltere Başbakanı David Cameron''un 2015 seçimlerini kazanması halinde Avrupa Birliğine üye olarak kalıp kalmamaya ilişkin referandum yapacağı açıklaması gündeme bomba gibi düşmüştür. Açıklamanın Avrupa bütünleşmesinin daha ileriye ve daha derine götürülmesine ilişkin mali birlik ve bankacılık birliği gibi çalışmaların yapıldığı bir döneme denk gelmesi ise dikkat çekicidir. Gelinen nokta Davos''un yola çıkarken amaçladığının tersi bir sonucun ortaya çıkmasına yol açmış gibi.

Diğer taraftan mali uçurum tehlikesini şimdilik atlatan Amerikan ekonomisinin de çok büyük ve çözülmesi zor görünen problemleri bulunmaktadır. Vergilerin artırılmasının ve kamu harcamalarının kesilmesinin yaratacağı risklere ek olarak, borçlanma tavanı sıcak tartışma konusu oluşturacaktır.

Bütün bunlara ek olarak, Japon ekonomisinden de kötü haberler gelmeye başladı.

Gelişmiş ülkelerin böylesi önemli ekonomik sorunlarla yüzleştiği ve Ortadoğu''nun siyasi ve ekonomik olarak yeniden yapılandırıldığı, dünya ölçeğinde yoksulluğun yaygınlaştığı bir dönemde; Davos, ünlü oyuncu Charlize Theron''un bakireliğini ilan etmesine de şahitlik etti. Küresel durgunluğa ve dünya ekonomisinin geleceğine ilişkin öneriler geliştirmekte aciz kalan Davos Toplantısı, sonunda kendisine yönelen kameraları boş çevirmedi.

Öyle anlaşılıyor ki, şov dünyası gelecek yıllarda da açıklamalar yapmak için Davos''ta kamp kuran kameraların önüne geçebilir. Kuruluş gayesini tamamlayan ve vicdanını kaybeden Davos''un ruhuna Fatiha okumanın zamanı gelmiş ve geçiyor.