'Gazeteler meseleleri altüst ediyor'

Hugh Pope, 12 yıldır Türkiye'de görev yapan bir İngiliz gazeteci. 3 yıldır The Wall Street Journal'ın Türkiye-Kafkasya- Orta Asya muhabiri. Daha önce The Independent gazetesinde çalışıyor ve Türkiye hakkında yazılar yazıyordu. Bugüne kadar otuzdan fazla ülkede röportajlar yapmış. Türkiye'den önce Ortadoğu'da görev yapmış. İran'da bulunmuş. İki hafta kadar önce de Kosova'da idi Hugh Pope. Hugh Pope'un, Nicole Pope ile birlikte yazdığı "Turkey Unveiled" adlı bir kitabı var. Yabancı bir gazeteci gözüyle modern Türkiye'nin tarihini anlatan bu kitap, Amerika ve İngiltere'de ayrı ayrı basılmış. Kitabın Amerika'daki satışları, Hugh Pope'un yüzünü güldürüyor. Kitapta ilginç arabaşlıklar var. "Özal Devrimi", "Kürt Gerçeği" ve "Türk-İslam Sentezi" gibi bazı önemli konular ayrıntılı bir şekilde ele alınmış. Hugh Pope ile Türk medyasından tutun da Kürt sorununa, Türk-İslâm sentezine, Kosova sorununa kadar birçok şeyi konuşmaya çalıştık.

Oniki yıldır buradasınız. Türkiye'de gazetecilik yapmak nasıl bir şey ?

Önce, her şeyden şüphelenmeniz gerekiyor. Sadece bir tek kaynaktan yararlanmak kesinlikle doğru değil. Biz Türkiye'nin meselelerini dış dünyaya anlatıyoruz. Demek ki biriyle konuşursak, o konuştuğumuz kimsenin Türkiye'yi, Türkiye'nin görüşünü temsil etmesi gerekiyor. Ama Türkiye'de bu kişiyi bulabilmek aşağı-yukarı imkânsız. Çünkü hiçkimse bana göre Türkiye'yi temsil etmiyor. Bu nedenle bizim görevimiz zor. Birçok kişiyle konuşuyoruz, o görüşlerden ortaya bir şey çıkarıyoruz, "İşte Türkiye'nin görüşü bu olmalı" diyoruz.

Olmaz mı! Yanılıyoruz tabii. Onun için Türkiye'de gazetecilik yapmak ilginç.

Türkiye'de siyasetçi, her zaman için gazetecinin önemli bir malzemesidir. Tabii gazeteci de siyasetçinin. Türkiye'deki siyasetçi hakkında neler düşünüyorsunuz?

Siyasetçi de çok değişken. Ankara'da birey olarak, tek başına çok ilginç siyasetçiler var. Bunların gerçekten dikkat çekici görüşleri, talepleri de var. Ama sistem çok zor ve onları engelliyor. Siyasetçi bu sistemi kullanıyor, zaman zaman kendisini onun arkasında gizliyor. Bir gazeteci de olup bitenleri bana göre kolay kolay yazamıyor. Siyasetçi pek inandırıcı değil. Geçenlerde TÜSİAD'da Cumhur Ersümer'in konuşması vardı. Cumhur Ersümer konuştuğunda sanki başka dünyadan bir adamın geldiğini düşünüyorsunuz. Çok güzel konuşuyordu. Ama ona hiç kimse inanmadı.

Evet, inandırıcı değil tabii. Herkes biliyor ne yapmak lâzım geldiğini, ama bir türlü olmuyor. Ben de bu sefer yazmaktan vazgeçiyorum. Çok az yazıyorum Türk siyaseti hakkında.

Söylediklerini somuta dönüştürücü bir şey yok. Sadece konuşuyorlar, biliyorlar, anlatıyorlar güzel güzel. Ama ortada bir şey yok. Olmuyor. Türk halkı da anladı bunu. Evet, bir tıkanıklık var. Bazı alanlarda ilerleme var, ama bazı alanlarda da nedense ilerlemek istemiyorsunuz.

Gazeteciler Türkiye'de her şeyi yazamıyor dediniz az önce. Gazetecilerin her şeyi rahatlıkla yazabildiğini düşünüyorum.

Ben büyük gazeteleri kastediyorum. İç sayfalarda her şey var. Ama sanıyorum birinci sayfalar çok önemli ve o sayfalarda her şeyi çarpıtıyorlar, meseleleri altüst ediyorlar. Bunun sonucunda da hiçkimse gazetelere inanmıyor. Bizde de, İngiltere'de de zaman zaman bu yapılır. Bizde de ciddi gazeteler var, onlar bunu yapmaz. Bir de bulvar gazeteleri var ki, onlardan her şey beklenir.

Bizde farketmiyor. Büyük-küçük, ciddî-gayrı ciddî bütün gazeteler aynı şeyi yapıyor.

Türkiye'de haber yorum, ciddiyet, hafif ciddiyet... tam İstanbul gibi. İstanbul'da çok güzel şeylerin yanında çok çirkin şeyler de var. Çok güzel bir bina görüyorsunuz, hemen arkasında bir gecekondu var. İstanbul'daki değişkenlik, tutarsızlık gazetelere de yansımış adeta. Bazı gazeteler ve gazeteciler ilginç ve doğru şeyler yazabiliyor. Ama onları bulabilmek için bütün gazeteleri almak lâzım ve akşama kadar o doğru ve güzel haberi veya yazıyı bulabilmek için uğraşmanız gerekiyor. Ayrıca her şey İstanbul merkezli. Bundan çok şikayetçiyim. İstanbul'dan başka Türkiye yok mu? Taşra çok ihmal ediliyor.

Bilmem dikkatinizi çekiyor mu, bizim Türk medyasının başka bir özelliği daha var. Türk medyası yargılıyor. Önce kendisi yargılıyor. Merve Kavakçı ve son Fethullah Gülen olaylarında medyanın yaptıklarını gördünüz.

Orada bir politik baskı var bence medyaya. Son iki-üç yılda editörler ve bazı kimseler korkuyor. Ankara'dan gelen trendlere karşı bir şey yapmaktan korkuyorlar. İşten atmalar oldu, bazı gazeteciler mahkemelik oldular. Birdenbire gündeme birşeyler fırlatılıyor. Türk halkı bazı şeyleri kolayca görüyor ve anlıyor. Fethullah Gülen olayında ne değişti de böyle oldu. Hep söylenirdi Fethullah Gülen'in Türkiye'yi değiştirmek için yola çıktığı. Ama birdenbire ne oldu da Fethullah Gülen gündemin birinci maddesi haline getirildi? Neden bugün? Neden birdenbire keşfedildi? Anlamak zor. Bunlarla bir yere varılmıyor. Merve Kavakçı olayında da gördük bunu. Bunlar yaz yağmuru gibi gelip geçici şeyler. Değişen bir şey yok. Bu olaylar sanki bir iç hesaplaşmanın sonucu. Ankara'nın içinde sanki bir kavga var ve bundan dolayı gazete manşetleri sürekli değişiyor. Öyle hissediyorum ve onun için de fazla takip etmiyorum. Yukarıdan, yüksekten gelen bir şey bu. Alttan gelen bir şey değil. Çünkü Türk halkı Merve Kavakçı olayını da, Fethullah Gülen olayını da bu kadar büyütmez. Bunlar yükseklerden gelen şeyler. Manşetler yukarıdan atılıyor.

Kosova sorununun çözümü için Osmanlı İmparatorluğu modeli lâzım. Bütün o bölgeyi içine almak gerekiyor. Kosova halkı müstakil, bağımsız olmak istiyor. Tek başına yaşamak istiyor. Ancak son gelişmeler, karışıklıklara yol açacak galiba. Evet, NATO'nun Kosova'ya girişinin yine de bir çözüm getirebileceğini söyleyebilirim ama, sorunları tek tek çözemezsiniz. Uzun vadeli bir çözüm programı hazırlamak gerekiyor. Şu anda Arnavutlar da, Sırplar da birbiriyle geçinecek gibi gözükmüyor. Barış için bazı şartlar koymak ve bu şartları zaman içinde gerçekleştirmek gerekiyor düşüncesindeyim. Para yardımı da yapmak lâzım. Avrupa Birliği'nin daha cesur olması gerekiyor. Sanıyorum giderek cesur da olmaya başladı Avrupa Birliği. Barışın pahalıya mal olacağı kanısındayım.

Keşke barış olsa. Hiçbir barış ucuz değil artık.

Evet, doğru. Ama keşke bunu sekiz yıl önce anlayabilselerdi.

Var. Evet, bir Kürt sorunu var Türkiye'de. Ama bu soru biraz zor cevaplanacak, ya da uzun bir cevapla açıklanabilecek bir soru. Şu kadarını söyleyeyim, Öcalan'ın yakalanması ve idam edilmesi, Kürt sorununu halletmeyecek. Kürt sorunu var ve devam ediyor. Türk kavramının anlamı ve içeriği genişletilmeye çalışılıyor. Kürtler'in varlığı inkâr edilemez. Evet, Türkiye'de büyük bir çoğunluk kendisini Türk hissediyor, bu normal. Ama bazıları da Türk hissetmiyorlar. Bu da normal. Kendisini Türk hissetmeyenlere de saygı göstermek gerekiyor. Ne yazık ki o saygı yok, gösterilmiyor. Temel sorun burada yatıyor. Çok basit görünüyor: Saygı. Ekonomik sorunları konuşabiliriz, bölgesel sorunları konuşabiliriz. Ama bu sorun büyüyecek, çünkü kırsal kesimlerden gelen halk şehirlere yerleşti, zenginleşti ve bir "Ses" istiyor, sesleri olsun istiyor. Güneydoğu boşaltıldı. Ekonomik nedenleri var, sosyal nedenleri var. Zorla boşaltmalar var.

İkisi de oldu. Boşaldı da, boşaltıldı da. Bazı Türk köyleri var bölgede, onlar da boşaldı. Birçok köy ateşe verildi. Boşalma oranı nedir, bilmiyorum. Ama önemli olan sonuçtur. Bu kişiler artık büyük kentlerde yaşıyor. Ben inanıyorum ki bu kişiler on sene içerisinde zengin, hatta daha da zengin olacaklar. İstekleri farklılaşacak. Asimile olmak için adeta uğraşan Kürtler de var, olmamak için uğraşan Kürtler de. Arnavutköy'de bir Kürt tanıdığım var. Arkadaşları ona "Bak lideriniz yakalandı" diye takılıyor, ama o bunlara çok sinirleniyor. Öcalan'ı kabullenmiyor, desteklemiyor ve Kürt olduğu için kendisiyle şaka yollu bile olsa uğraşılmasından hoşlanmıyor. İstanbul Türkçesi'ni tabii olarak iyi konuşamıyor. Çünkü Güneydoğu'dan geldi. Herkes onun Kürt olduğunu söylüyor. Türk gibi davranmaya çalışıyor, ama çevresindekiler onu kabullenmiyorlar. Kürt olduğu gerçeğini unutmayanlar da var. Onlar da Kürt gibi davranıyorlar, çünkü öyleler. Kürt milliyetçiliğini savunuyorlar. Öcalan olsa da olmasa da, idam edilse de edilmese de Kürt sorunu Türkiye'de varlığını sürdürecek sanıyorum.

Türk-İslâm sentezinden de bahsediyorsunuz kitapta. Türk-İslâm sentezi sizin için ne mânâ ifade ediyor?

Refah Partisi ve Erbakan'ı bastırdılar. Mesut Yılmaz her zaman camiye gidiyor.

Tabii tabii, her zaman gidiyor. Refah Partisi'nin temsil ettiği İslâmiyet'i çok siyasal bulduklarından dolayı, partiyi kapatarak bu siyasal hareketin de önünü kapatmaya çalışıyorlar. Bir boşluk var, bu boşluk şimdi bir başka parti ile kapatılmaya çalışılıyor... devlet eliyle kapatılmaya çalışılıyor. Eski bir deyim var, bilirsiniz : "Eğer Türkiye'de komünizm olacaksa, onu biz kurarız". Şimdi de şöyle denilmek isteniyor, hatta deniliyor: "Eğer İslâmî bir parti kurulacaksa, onu biz kurarız". Şu sıralarda MHP bu görevi üstlenecek gibi gözüküyor, çünkü İslâmiyet'e en yakın duran parti MHP.

İngiltere'de Genelkurmay Başkanı Türkiye'deki gibi siyasete de vaziyet eder, siyasi demeçler verir mi ?

Yok canım. Her ülke başka tabii ki. Biz İngilizler, yüzyıllardır siyasette orduyu istemedik. Sadece savaş zamanında orduya ihtiyaç vardır. Çok iyi bir deniz gücümüz vardır. Tabii ki İngiltere'de ordu asla siyasete yakın olamaz.

İnanın bilmiyorum. Hiç bilmiyorum. Ama Amerika'nınkini biliyorum. Çünkü Amerika, dünyanın birinci gücü. Askeri açıdan öne çıkıyor sık sık. Böylece Amerika'nın Genelkurmay Başkanı'nın adını biliyorum.