TR
EN
AR
FR
RU
UR
'Halkımız birarada yaşamayı benimsemiş'
Geçtiğimiz hafta ortalık, "Siyasal İslâm" başlıklı bir anket ile hafiften çalkalandı. İlginç sonuçlar elde edilmişti anketten. Kimilerine göre laiklik elden gidiyor olabilirdi. Meselâ, devletin yasaklamaya çalıştığı başörtüsüne halkın %74'lük bir kesimi destek veriyordu. %84'lük bir kesim cuma namazı, %92'lik bir kesim ise, bayram namazı kılıyordu. Yine %42'lik bir kesim, devletin İmam Hatip Liseleri ve 8 yıllık eğitim konusunda dayatmacı olduğunu düşünüyordu. 16 ilde ve Türkiye'nin değişik yörelerinden 3054 kişi üzerinde gerçekleştirilen anketin tüm sonuçlarının açıklanması, seçim sonrasına kaldı.
Anket, Boğaziçi Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Öğretim Üyelerinden Prof. Dr. Binnaz Toprak ve Doç. Dr. Ali Çorkoğlu tarafından yaptırıldı. TESEV'in (Türkiye Ekonomik ve Sosyal Etüdler Vakfı) desteği ile, Frekans Araştırma ile Saha Bilgi İşlem Hizmetleri tarafından yürütülen ve Türkiye'de din ve siyasal davranış arasındaki ilişkilerin incelendiği ve gerçekten önemli bir "Memleket Meselesi"ne işaret eden anket hakkında, Prof. Dr. Binnaz Toprak ve Doç. Dr. Ali Çorkoğlu ile konuştuk. Prof. Dr. Binnaz Toprak, sonuçların Türk halkının hoşgörüye ve birarada yaşamaya her zaman istekli olduğunun görülmesi bakımından önemli olduğunu söylüyor.
Yalçın ÇETİNKAYA
Böyle bir anketi yapmakla neyi hedeflediniz ?
Uzun bir süre, siyasal İslâm üzerine çalışıyorum. Çalışmalarım genellikle gözlemlediklerim veya okuduklarım üzerine. Ama halkın bu konuda neler düşündüğü hakkında doğrusu pek fazla fikrim yoktu. Okuduğum benzer anketlerin dışında, kafamda da sormak ve açıklığa kavuşturmak istediğim bazı sorular vardı. Meselâ, "Türkiye'nin %99'u müslüman" gibi söylentiler var biliyorsunuz. Bir kere şu %99 mitinin gerisinde ne var, bu %99 ile siyasal İslâm arasındaki ilişki nedir, araştırdık.
Zamanlama çok önemli. Tam da 28 Şubat sürecine denk geliyor anketiniz.
Binnaz Toprak:
Biz başladığımızda 28 Şubat diye bir şey yoktu. O kadar da emin değilim. Bu çok daha geniş bir proje olacaktı ama, onun ancak bir kısmı için finansman bulunabildi.Ali Çorkoğlu:
Dinî tutum ve inançların yanısıra, bunların siyasi davranışa nasıl eklemlendiği veya yansıdığını ortaya koymayı amaçlamıştık. Yaptığımız açıklamalarda, işin siyasi davranışlara yansımasına değinmedik, çünkü seçim öncesine denk gelmesi dolayısıyla, uygun olmayacağını düşündük.Bir de işin o yanı var. Araştırmanın tüm sonuçları, seçim dolayısıyla yayınlanmadı. Bazı şeyleri açıklasaydınız, meselâ Fazilet Partisi'nin oylarında patlama mı olurdu ?
Ali Çorkoğlu:
Birlikte oturup karar verdik, seçimden bir hafta evvel açıklamak durumundaydık. Çünkü sahasının bitmesi, hazırlanmamız ancak o zamana denk geliyordu. Seçimden bir hafta önce tartışma yapma fırsatı olmadan, sansasyonel birkaç şeyle çıkıp, kimin nerede ne şekilde kullanacağı belli olmayan açıklamalarda bulunmamız uygun olmayacaktı. Çünkü sonuç olarak biz bunu tamamen akademik kaygılarla gerçekleşirdik ve bunun dışında kullanılabilecek bir ortamı bizim hazırlamamız hiç hoş olmazdı.Binnaz Toprak:
Eninde sonunda bunlar rakam. Tabii ki hiçbiri yüzdeyüz değil. Halkın yüzde yüzü, hiçbir soruya "Evet" veya "Hayır" demiyor. Geriye kalan bir azınlık kitle var. Dolayısıyla, her şey tersinden de okunabilir. O nedenle, değişik gazetelerde çıkan haberlere baktığınızda, herkesin algıladığı gibi yazmış olduğunu görüyorsunuz. Yoruma çok açık. O nedenle, yoruma böylesine açık olan bir şeyin, sırf Fazilet değil ama herhangi bir parti tarafından bile kullanabileceğini düşünebiliriz. Her halûkârda böyle bir tartışmanın içine girmek istemedik. "Bunu seçimlerden önce açıkladılar, şu partiye vurmak veya şu partiyi desteklemek için" diyebilirler. Hakikaten 28 Şubat o zaman yoktu diye düşünüyorum sanki. Farketmez, en azından seçim yoktu. Seçim için yapılmış bir anket değil gerçekten."İnsanlar, dinlerini bildikleri gibi yaşamak istiyor"
Fakat ortaya çıkan sonuçlar, sizin de söylediğiniz gibi, yoruma açık. Burada partilerin yorumlarını bir yana bırakalım ama, halk devlete; "Biz senden daha fazla demokrasi taleb ediyoruz" gibi mesajlar vermiş olabilir mi ?
Binnaz Toprak:
Evet, o mânâya da gelebilir. Ama aynı zamanda meselâ siyasal İslâm'dan, İslâm'ın siyasallaşmasından da halk pek hoşnut değil. Özellikle, henüz açıklamadığımız, partiler hakkındaki sorularla ilgili ciddi bir ayrışma var. Radikal Gazetesi'nde yanlış yazılmış bir şey vardı: "Fazilet Partisi kapatılsın mı, kapatılsın mı ?" Biz böyle bir şey sormadık. Refah için sorduk. "Kapatılmış olmasını onaylıyor musunuz ?" diye sorduk. Onaylıyorum ve onaylamıyorum diyenlerin oranı neredeyse yarıyarıya idi. Dolayısıyla buradan çıkan sonuç şu; insanlar kendi dinlerini bildikleri gibi yaşamak istiyorlar, başkalarına da karışmak istemiyorlar. Devlet benim dinime karışmasın, ama din de devletin işlerine ve politikaya karışmasın diyor. Bu oran da, %80'lerde değil; %35-35 şeklinde yarıya bölünmüş. Diğerleri ise, "Fikrim yok" diyor. Neredeyse yarıya bölünmüş durumda, "Siyasal İslâm'ı destekler misiniz ?" şeklinde sorular karşısında halk.Binnaz Hanım, sizin; "Türkiye halkı, aslında Batılı anlamda bir laiklik talebini seslendiriyor" şeklinde açıklamanız vardı yanlış hatırlamıyorsam.
Onu galiba birisi öyle yorumladı ve yazdı ama, ben ona katılıyorum tabii.
Şimdi yaptığınız açıklamadan da, aşağı yukarı bu anlaşılıyor. Halkın çok daha hoşgörülü ve birarada yaşama isteğine sahip bir görüntüsü var.
Ali Çorkoğlu :
Burada şöyle bir bulgu gözden kaçıyor: Halkın büyük bir çoğunluğu, birbirine benzer şekilde hoşgörülü olarak yaşamayı istiyor şeklinde yorumlanabilir. Fakat halkın içinde gerek aşırı dini inanca sahip kesimde, gerekse aşırı laik kesimde, iki uçta da kemikleşmiş bir ufak iki grubun bulunduğunu da biz açıkladık. Bu fazlaca altı çizilmeyen bir bulgu olarak kaldı. Fakat Türkiye siyasetinde ufak iki grup halinde kamplaşmanın olduğu da bulgularımız içinde açık bir şekilde ortaya çıkıyor. Ancak, bu kamplar Türk seçmeninin çok büyük bir seçmeninin karşısında ufacık iki grup olarak kalıyor. Değişik partilerin tabanlarında, önümüzdeki haftalarda yapacağımız açıklamalarda daha açık bir şekilde ortaya konulacak; iki kamptan da ağırlıklı olarak değişik partilere oy verme eğiliminin olduğu, açık bir şekilde ortada. Dolayısıyla şöyle bir sonucun çıkarılması da tam olarak doğru olmaz: Türk halkı çok toleranslı ve Türk halkının seçmenlerinin arasında dini konularda polarizasyon kesinlikle bulunmuyor. İki aşırı uçta, birbirlerine karşı çok hoşgörülü olmayan ufak grupların bulunduğunu tesbit ettik, fakat Türk halkının çok büyük bir çoğunluğu, birbirine gayet benzer şekilde dindar ve birbirine gayet benzer şekilde toleranslı."Laik-İslâmcı çatışması çok küçük gruplara has bir durum"
Binnaz Toprak :
Bir de galiba tolerans meselesinde şöyle bir şey de var, araştırmada o kadar çok soru var ki, hepsini kapsayamadık: Toplumun içinde birarada yaşamak istiyor halk. Ama çok yakınına geldiğinde de, kendine benzer insanlarla olsun diyor. Meselâ, "Oğlunuz veya kızınız, müslüman olmayan birisiyle evlenirse buna karşı çıkar mısınız ?" sorusuna çok önemli bir çoğunluk "Karşı çıkarım" diyor. Bir de, siyasal İslâm meselesi var. "Evet , böyle bir çatışma yok. Laik-İslâmcı çatışması çok küçük gruplara has bir durum. Ama konu siyasete gelince ve dinin siyasete karışmasına gelince o küçük gruplar daha büyüyor, daha büyük gruplar halinde halk ikiye bölünüyor. Kişisel ve toplumsal yaşamda öyle bir bölünme yok belki ama, siyasetle bağlantılı bir bölünmeden kesinlikle söz edilebileceğini düşünüyorum.Ali Çorkoğlu:
Bu bağlamda belki altının çizilmesi gereken bir şey; bilhassa kadının toplum içindeki yeri ile ilgili olarak şu anki kanaatim benim, ki bu da analize bağlı bir kanaat değil, din ile bağlantılı olmayan bir tutuculuk sonucu kadın konularında muhafazakârlıkları var.Şeriat kavramını halkın nereden ve hangi kaynaktan öğrendiği ve şeriat denilince ne anladığı da belirlenebildi mi ?
Binnaz Toprak:
Evet, bu soruyu sorduk. Aslında bu soruyu sormak da kendi başına problemli, çünkü aynen sizin de söylediğiniz gibi şeriat denilince ne anladıkları belli değil. Çok da tartıştık aramızda nasıl soralım diye. Farklı sorsak, bu sefer daha önceki araştırmalarla karşılaştırmak mümkün değil. "Türkiye'de şeriata dayalı bir din devleti ister misiniz ?" diye bir sorumuz vardı. %21.6'lık bir kesim "Evet" demiş. Fakat biz soruları hazırlarken aynı sizin dediğinizi düşündük. Şeriat denildiğinde insanlar ne anlıyor acaba ? Dolayısıyla, birtakım şer'i hükümler hakkında soru soralım dedik. Medeni kanundaki birtakım hükümlerle İslâm hukukundaki birtakım hükümleri karşılaştırarak soru sorduk. Şöyle: "Medeni kanuna göre bir erkek ancak bir kadınla evlenebilir. Ama İslâm hukukuna göre dört kadına kadar evlenme izni vardır. Şu anda geçerli olan Medeni Kanun'un değiştirilip, onun yerine İslâm hukukuna göre evlenmenin düzenlenmesini ister misiniz ?" Az önceki soruya "Evet" diyen %21.6'lık oran, hemen %10'a düşüyor. Meselâ "Zinaya verilecek ceza Kur'an'a göre olmalıdır" diyenlerin oranı, %1.4. Demin sizin de söylediğiniz gibi, şeriattan ne anlıyor ? Taha Akyol da yazdı bunu, şeriattan insanlar yardımseverlik, iyilik, dindarlığı da anlıyor. Hakikaten de öyle.Halkın kendisine yapılmış bir şeriat tarifi de var resmi ideoloji ve laik kesim tarafından. Halkımız bu tarifler zaviyesinden de bakabilir şeriata. Bu bakış ne kadar sağlıklı ve doğru bir bakış olabilir ?
Binnaz Toprak:
Evet, biz de o tür problemlerden dolayı sorduk. İslâm hukukuna göre değişsin mi hukuk ? Oranlarda oynamalar olduğunu gördük. Meselâ kız çocukların miras hakkı %14'e çıkıyor, dört karılılık %10'a geriliyor, Kur'an'a göre zinaya ceza, %1.4'e geriliyor.Ali Çorkoğlu:
Bu, siyasi partiler arasında da geçtiğimiz iki-üç yıl içerisinde tartışma konusu olmuştur. Şeriata karşı mıyız, karşı olduğumuzu nerede söyleyelim, nerede söylemeyelim diye. Merkez parti liderlerinden kimileri; "Türk halkı şeriat denildiği zaman Kur'an'ı anlamaktadır. Ben hiçbir zaman Kur'an'a karşı olduğumu söylemem, şeriata karşı olduğumu söyleyerek o pozisyona düşmek istemem" dedi. Bunun arkasında bir gerçeklik olduğuna şüphe yok."3000 kişi yeterli"
Anket 3054 kişi üzerinde gerçekleştirilmiş. Bu sayı Türkiye'nin gerçek fotoğrafını tesbit edebilmek bakımından yeterli mi ?
Binnaz Toprak:
Fazla bile. Bu konuda Ali daha fazla şey söyleyecektir sanıyorum.Ali Çorkoğlu: Burada esas olan şey, kaç kişiyle ilgilendiğiniz ve bu kişilerin örnek tiplerin içinde ne kadar insan olduğu ve bu örnek tiplerin ne kadar değişim gösterdiği. İlgilendiğimiz kişi sayısı birkaç yüzbini aştığında, çekeceğiniz örneklemin büyüklüğü pek fazla önem taşımamaya başlıyor. Hemen hemen aynı örneklem büyüklüğü ile artı bir prezisyon alamıyorsunuz. Sırf Türkiye hakkında konuşmak isteseydik, 500 kişi gibi bir örneklem ile bu işi yapabilirdik. Fakat Türkiye'de bölgeler arasında siyasal İslâm konusundaki tutum ve davranışların farklılık göstereceğini bekliyorduk. Bu farklılığı test edebilmek için bölgeleri de doğru bir biçimde yansıtmaya yarayacak büyüklükte bir örneklem çekmemiz gerekiyordu. Bütçe de önemli tabii. Biz kendi değerlendirmemiz ile Türkiye'yi insani gelişmişlik endeksine göre dört ayrı gruba ayırdık, sonra dört ayrı grubu ekonomik olarak en ufak örneklem büyüklüğüyle temsil etme yeteneğine sahip 3000 kişi civarında örneklem seçmenin yeterli olacağı kanaatine vardık. O yüzden 3000 kişi civarında düşündük.
"Bu araştırma her türlü politikaya yön verebilir"
Bundan önceki NATO Genel Sekreteri'nin; "Kızıl tehlikeyi bertaraf ettik, tek düşman (İslâmiyet'i kastederek) yeşil tehlike" demişti. Bu tür araştırmaların, Batı ülkelerinin, özellikle de Amerika'nın İslâm politikalarına ışık tutucağı, yön verebileceği söylenebilir mi ?
Binnaz Toprak:
Amerika'nın politikaları da dahil olmak üzere her türlü politikaya yön verebilir. Bilimsel araştırmaların da niteliği odur diye düşünüyorum. Eninde sonunda bir yerde yayınlanıyor bu ve okunuyor. Bundan bizim politikacılarımız dersler çıkaracağı gibi, başka ülkeler de çıkarabilir. Akademik çalışmaların niteliği budur.Böyle bir anket sonucu, hangi sosyal, siyasal ve entellektüel merakı, belki merakın da ötesinde ihtiyacı gidermiş olabilir sizce ?
Binnaz Toprak: Bu o kadar tartışılan bir konu ki, yeni de değil. Bunu gerilere, Tanzimat'a, İslâmcılar'la Batıcılar arasındaki tartışmalara; ama en azından 1950'lere götürmeniz mümkün. 1950-60 arasındaki gazeteleri karıştırın, siyasetin en önemli konularından birinin din, laiklik vesaire meseleleri olduğunu görürsünüz. Özellikle 1980'li yıllarda çok tartışılan bir konu. Bu çok tartışılan konuda halkın düşüncesi nedir, bunu bulabilmek önemli. Bir de hangi kesimler nasıl düşünüyor, bu şekilde düşünen insanlar kimler, bunları ortaya koyabilmek de önemli. Henüz rakamları ayıklamış değiliz, ama genel hatlarıyla meselâ Fazilet'e oy verenler kırsal alanlarda mı daha çok, yoksa kentlerde mi daha çok, kadınlar arasında mı yoksa erkekler arasında mı daha çok? Bunları bilmek benim açımdan önemli, sadece Fazilet'e oy vermek açısından değil. Meselâ halk ne kadar toleranslı, ne kadar bu konuda birbirine girmeye hazır? Birlikte yaşamaya yatkın. Bu, bence Türkiye'de yaşayan herkes için çok önemli ve herkesi çok yakından ilgilendiren bir mesele. İnsanın bu sonuçlara bakarak daha sağlıklı analizler yapabilmesi de mümkün.
'Manzara umut verici'
Bu araştırmayı siz kendiniz nasıl değerlendiriyorsunuz ?
Binnaz Toprak:
Türkiye'nin geleceği açısından umut verici sonuçlar elde ettiğimizi söyleyebilirim. Meselâ size tek bir örnek vereyim. Sorduğumuz sorulardan bir tanesi, "Başka dine mensup olanların, eğer günah işlememişlerse cennete gidebileceğine inanıyor musunuz?" idi. İnanılmaz bir sonuç elde ettim, %53'lük bir oranla "Günah işlememişse cennete gidebilir" diyor halk. Bu bana gerçekten önemli bir bulgu gibi geliyor. Çünkü bu, kafadan bulabileceğiniz bir sonuç değil.Diyelim ki şeriat, başka dinlerden de doğru olanların cennete gidebileceğini söylüyor ve %53'lük bir kesim de, bunun böyle olması gerektiğine inanıyor. O zaman, şeriat istemediğini söyleyen %2 veya 3'lük kesimin taşıdığı anlam ne oluyor? Demek ki birçok insan, farkında olmadan şeriatın kabul ettiği şeyleri kabul etmiş. Ama şeriata da karşı.
Binnaz Toprak:
Evet, bunlar biraz içiçe geçmiş gibi görünüyor. Cumhuriyetin getirdiği hukuk sistemi de benimsenmiş. Şeriat'ı bir hukuk sistemi olarak isteyenlerin oranı, hiç yüksek bir oran değil. Ama öbür türlü dediğiniz doğru. Şeriatı kainatı algılama, dünyayı ve insanları anlama biçimi olarak algılarsınız ama, o öyle anlaşılmıyor.Anketin ortaya çıkardığı tablo nasıl bir tablo?
Binnaz Toprak:
Bütün bu araştırmadan sonra ortaya çıkan tablo, büyük bir hoşgörü olduğunu gösteriyor. Birarada yaşamayı benimsemiş. "Mahallenizde oturan kadın ve genç kızların büyük bir çoğunluğu tesettürlü olsa bu sizi rahatsız eder mi?" diye sorduk. %85-87'lik bir oran "Hayır, etmez" dedi. Sorulara verilen cevaplara bakıyorum, insanların birarada yaşamaya niyetli ve istekli oldukları görünüyor. Bu çok olumlu bir şey. Diğer taraftan benim kendi açımdan baktığımda cumhuriyet devrimlerinin tutmuş olması, kadın-erkek eşitliğinin benimsenmiş olması sevinilecek bir durum.Anket yapılan 3054 kişinin eğitim düzeyi nedir ?
Binnaz Toprak:
Bütün soru sorduğumuz insanların %9'u okur-yazar değil. %3.9'u okur-yazar fakat herhangi bir okul mezunu değil. %45.3'ü ilkokul mezunu. %11.9'u ortaokul mezunu, %21.7'si lise mezunu ve %8.2'si de üniversite ve üstü.Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.