İslam âlimleriyle karanlıktan aydınlığa

Karanlık çağları ve karanlık çağların loş zihinlerini, İslâm aydınlatmıştır. İslâm’ın yayılışı; Doğu’dan başlayıp dalga dalga toprakları ve üzerinde barınan insanları savurur, çağlar ötesine taşır. Kimlik ve statü kavgasında hilkatin vaat edilmiş değerlerini sakat bırakan cehaleti yerle yeksan eder İslâm. Bozulmuş dinleri ve toplumları, hudutsuz ve bitimsiz hengamenin ortasından koparır, asla rücu edişin sanatlı ve karakteristik biçimidir. Cehaletin kılcal damarlara kadar sirayet ettiği bir zamanda toprağı, tohumu ve nesilleri rahmetle tazeler, Orta Çağ gericiliğinin ve iflas etmiş ahlâk düzgülerinin üzerine nur olup yağar.

Cahiliyye Dönemi paganlarının aciz yontularından peydah ettikleri putçuklara taparkenki ironik ve zavallı ahvali neyse; İslâm’la tanışmamış Batı’nın; insanı, erdemi ve yüksek ahlâkı es geçen toprak ve güç tapıcılığı da aynı rezalet ve aynı felaketin çağ ve coğrafya nüansıyla birlikte öyledir, şaşırtıcı bir devamıdır.

İLMİN BEŞİĞİ DOĞU

Önce Doğu aydınlandı. Çoraklığın, verimsizliğin ve güdüsel yaşam biçimlerinin insanî değerlere dönüşü, bu coğrafyada sahnelendi. Asırlarca cehaletin koynunda, çıkar kavgalarına ve bataklıktan farksız sapkın heveslere terk edilmiş Batı, İslâm’la savaşırken Rönesans’a kavuştu. İlkel çağlara geri dönüş olarak niteledikleri bu yeniden doğuş stili, Batı’nın İslâm âlimlerine denk düşmeleriyle bir müjde gibi var edilmiş, üzeri sanatsal figürler ve kendilerine has sanatkârane tasarımlarla, İslâm’ın kokusu alınmayacak şekilde bezenmişti. Böylece ilme ve bilime yüzünü çeviren Batı, İslâm’dan beslendi, büyüyen gövdesine referans olarak yine kendini gösterdi.

İslâm insana duyuları kullanmayı, bunu yaparken de akletmeyi tembihledi. Bakmak ve görmek, görülenin üzerine düşünmek, düşünüleni tasarlamak ve tasarlananı sunmak gerekliliği bir İslâm öğretisidir. Boşuna değildi İbn-i Sinâ’nın tıp otoritesi olmaya giden yolda önce Kur’an-ı Kerim’i ezberlemesi. Bu “Büyük Üstad” bilime giden yollarda Kur’an ve Peygamber (sav) öğretileriyle hedef yolu belirlemişti. Ne de olsa Allah’ın kelamı hem kâinattaki bilimsel hazineyi fısıldıyor hem de daha ötesine gidişte bir yön tayini yapıyordu.

İSLAM İZLERİ SİLİNEREK YAZILAN İLKLER

Fransız bilimci Blaise Pascal’ın adıyla bilinen “Pascal Üçgeni”, İbn-i Sina’nın takipçisi Ömer Hayyam tarafından ilk kez kullanılmış ve matematikte çığır açan bu keşif yine Doğulu bir Müslüman âlim tarafından dünyaya kazandırılmıştı. Ne var ki Pascal örneğinde olduğu gibi daha nice Batılıya atfedilen ilkler ve devrimler, İslâm âlimlerinin Kur’an ışığında ezber ettikleri bilgilerden kıtalara yayılmışken; İslâm izleri törpülenerek modern dünyaya sunuldu.

9. yüzyılda Kindî gibi bir Müslüman âlim gördü dünya. İlk İslâm filozofu olarak tarihe adı yazıldı. Frekans analizi ve kriptanaliz buluşlarıyla kıtalarda sesi yankılandı. Eserleri Fransızca ve İngilizce gibi başka dillere çevrildi. Ama Bağdatlıydı ve Müslümandı. Bugün fikirlerini geliştirdiği ve sistemsel bir zemine oturttuğu antik filozofların adı bilinirken; Kindî unutuldu. 10. yüzyılda Özbekistan’da bir âlim dünyaya geldi. Biruni… İslâm onun başını göğe çevirdi ve ilk defa Güneş’in yüksekliği ile Dünya’nın yarı çapı bu devrimci Müslüman tarafından ölçüldü. Dâhi fizikçi İbn-i Heysem 11. yüzyılda “Göz Işın Kuramı”ndan bahsedene dek; gözün görme olayında ışığı veren bir sistem olduğu varsayılmaktaydı. İbn-i Heysem, bugün bilim dünyasının kabul ettiği nesne-ışık ve göz-beyin kurgusunu ilk kez bilimsel ispatlarıyla ortaya koyan bir âlimdi.

Rönesans ile ‘bilimsel’ kavramını tanıyan Batı, bu ispatlı ve sistemli düşünme sürecini de yine böyle geç bir tarihte ilk kez deneyimledi ve bu keşifte de kendini lanse etmekten geri durmadı. Fakat Rönesans’a gelene dek İslâm âlimlerinden İbn-i Heysem tarafından sonuca giden yolda ispatlı ve deneysel yöntem çoktan dünya bilim tarihine nakşedilmişti.

Gökyüzüne bakanlardan biri de Abbas ibn Firnas’tı. Dile kolay; ilk uçağı yaptı. Geliştirdiği sisteme kanat taktı, havalandı, süzüldü ve yere iniş yaptı. Bugün modern uçakların ilk ayağı, onun kurgusuydu. Ama Batı, Wright Kardeşler’in ismini uçağın babası olarak Doğu’ya da Batı’ya da yazmayı başardı. Halbuki yüzyıllar öncesinde Firnas’ın gökyüzünde süzülen sistemi dâhiyane bir adımdı. Bir Müslüman, insanı gökyüzüne çıkaracak ve yol aldıracak aklı deşifre etmiş, onu mümkün kılacak basireti ve bilgiyi çoktan tanıtmıştı.

İbn- Nefis… O bir hekim, anatomi uzmanı, cerrah, göz doktoru, psikolog, astronom, kozmolog ve jeologdu. Ama onun bir yandan da hafız ve muhaddis oluşu, adının silik bir kalemle satırlar arasında unutulmaya mahkûm oluşunun da yegâne sebebiydi. Metabolizma kavramını tanıttı, kılcal damarları keşfetti, pulmoner dolaşımı ve koroner dolaşımı tıp literatürüne ekledi. Daha nice ilkleri tıbba kazandırdı.

Ondalık kesri bulan Gıyaseddin Cemşid, verem mikrobunu keşfeden Abbas Vesim Efendi, Müslüman tarım devriminin en büyük eczacısı ve botanikçisi İbnü’l Baytar, Güneş Yılı’nı 365 gün, 5 saat, 46 dakika, 24 saniye olarak ölçen ve trigonometride bugün kullanılan formülleri geliştiren Battanî ve daha niceleri… Bilim ve teknolojinin esamesinin okunmadığı, Batı’nın uzun yıllar cehaletle sendelediği ancak Rönesans’a giden yolda İslâm’la tanışarak kendine çeki düzen verebildiği bu tarihî süreçlerin başında, Müslüman âlimler gök kubbeyi bilim çığlıklarıyla inletiyordu.

DEHÂ BİR MÜSLÜMANDAN GÜNÜMÜZ TEKNOLOJİSİNE

Bütün otonom sistemlerin, günümüz ileri teknolojisinin temelini oluşturan sibernetiğin kurucusu El Cezeri…Robotiğin başlangıcı, onun çalışmalarına dayanır. İlk hesap makinesi olarak kabul edilen sistemden çok uzun yıllar önce bu sistemi kendi icadı saatlerde kullanan bir mucit. Suyun gücüne dayanan otomatik kontrollü robotik hizmetçiyi tasarladı. Çok gelişmiş robot sistemlerinin onun bilgilerinden temel aldığını bilen çok az.

Bugün Batı’nın övüne övüne geliştirdiği bilgisayarlı sistemlerden, yarı otomatik ve tam otomatik iş görür cihazlara kadar ne varsa; Cezeri’nin bilimsel buluşları ve bunları anlattığı çok kapsamlı metinleriyledir.

Sözün kısası: “Medeniyet Doğu’dan Yükselir.”