Mutluluk matematiktir

Mutluluğu ve huzuru arayanlara birkaç kelâmım var. Her şey ilk bakışta bir “denk geliş” görüntüsündedir ve özünde her şey dengeli ve kusursuz planın parçasıdır. Yaşamı, çeşitli noktalardan beslenen “doğru parçaları” gibi düşünmek gerek. Her olay bir “nokta”. O noktadan çıkan doğru parçaları da olayın etki ve tepki istikameti. Ve sıklıkla bazı doğruların kesişmesine ihtiyaç var. Bir denk gelişe muhtacız. Yüzlerce noktaya sahibiz; bu noktalardan hareket eden doğru parçalarının doğru zamanda, doğru anda kesişmesi gerekiyor. Unutkan bir akıl bu kesişmeleri “denk geliş” olarak yorumlasa da; bunlar kusursuz dengenin “Sahibi”nce kurgulanıyor ve yine aynı kudret tarafından yönlendiriliyor. Elbette burada cüz’i iradenin bir rolü var. Gereken kesişmeler öncesindeki ve sonrasındaki tutumlarımız, bazen dünyadaki durum belgemizi etkiliyor bazen işler tamamen mezuniyet sonrasına kalıyor. Şimdi asıl niyetimi açık etme zamanı! Bu süjeye girerken gayem mutluluğu tarif etmekti.

Öyleyse başa alalım. İlahî kurgu ile meydana gelen tüm o kesişmeler, mutluluğun ta kendisidir. Çünkü mutluluk denilen firari, beklentilerin meydana gelmesine bağlıyken; bütün beklentiler de bir şeylerin denk gelmesine bağlıdır. Bu yaşam çizgisinde ilahî dokunuşlara son derece muhtaç olan bizler; ancak avuçlarımızdaki yakarışın nihayetine göre arzu ettiğimiz duyguya erişebiliriz. Dua; tahayyül edilemeyen ve var olan sayısal işlemlerle sonuca gidilemeyen kesişmelerin ya da zannedildiği üzere “denk geliş”lerin tek mümkün kılıcısıdır.

ARANAN YANLIŞSA BULUNAN KİFAYETSİZ KALIR

Beklentilerin zamana ve mekâna uyum gösterdiği bütün anlar, insanı mutlu hissettirir. Fakat bu değerde bir zaman dilimini yaşarken dahi hiçbir şey tam ve kusursuz olmayacaktır. İnsan, kusursuz ve bitimsiz bir mutluluğu, kusurlu ve bitimli bir dünyada aradığında, asla var olmayacak bir kesişmenin peşindeki mecnuna döner. Ve Leylâ’sını katiyetle bulamaz. Aranan yanlış olunca bulunan kifayetsiz kalır ve hedeflenen duyguya erişilemez. Şayet gaye mutlu olmaksa bu son derece kolay; fakat hiç mutsuz olmamaksa işte o imkânsız. Hiç üzülmemek nâmümkün. Hiç hüzünlenmemek hem ütopik hem zararlı. Nefsin taht kurduğu insan tabiatında kedersiz bir ömür sürmek, gerçek anlamı ıskalamaya sebep olur. Çünkü hüzün ve gam yememiş kalplerde nefsin hükümdarlığı başlar. Yaradan insanı bazı gamla, bazı çaresizlik hissiyle imtihan ederken; bir yandan da insanlık makamının kaybına götürecek azgınlıkları dizginlememize imkân verir. Bu yüzden şer sandığımız nice hayırlarla etrafımız sarılmış durumdadır.

SÜREĞEN MUTSUZLUĞUN MÜSEBBİBİ DİRENÇ

Ne garip bir sorudur aslında. Hem ‘zavallı’ mealinde hem ‘acayip’ mealinde garip. Gariptir çünkü çözümsüzdür. Ama yine ilk bakışta… Olaylara ilk bakıştan sonra gelen derinlikte ise; tanımlanmış bir sistem vardır, bu sistemde her şey çözüme kavuşur. Ama yine bir miktar matematik kullanacağım ve durumu bir problem olarak ele alıp sağlamasından başlayacağım. Öyleyse önce mutsuzluğun müsebbibini bulmalı. Kanımca süreğen mutsuzlukların sebebi; direnç. Doğumdan ölüme direniyoruz. Her duyguya, her olguya, yaşama ve ölüme direnmekle meşgulüz. Bu direnmeye fizikte de bir göz atmalı!

Akıma direnen maddeleri yalıtkan ve iletken olarak ayıran fizik, insanın nasıl bir yapıda olduğuna ve dirençle nelere maruz kaldığına işaret ediyor. Direnç, fizikte elektrik akımına karşı mukavemeti ifade ediyor. Öyleyse konumuz dâhilinde elektrik akımını, insanın yaşamı boyunca karşılaşacağı tüm durumları temsil etmekte görevlendiriyorum. İnsanı, içinden çıkılmaz mutsuzluklara düşüren problemler de nasıl bir ana malzemeyi taşıdığımıza bağlı. İletken miyiz, yalıtkan mı? İletkenler düşük direnç gösterirler ve akımın rahatlıkla geçip gitmesine izin verirler. Yalıtkanlar ise son derece mukavemetli, yani dirençlidir. Akım geçişine üstün bir performansla engel olmaya çalışırlar. Hiç olmazsa sınırlandırırlar. İki ana malzeme türünün de kendince faydaları ve zararları var. Hiç direnç göstermediğinde akım yükseliyor ve gereğinden fazla iletkenlik, hasara yol açıyor; direncin çok yüksek olduğu durumlardaysa beklenen hareket sağlanamıyor. Yine geldik mi denge kavramına…

İletken maddeler; gümüş, altın, bakır gibi güzide madenler. Yalıtkanlarsa maliyet değeri daha düşük olan plastik, kâğıt, cam ve ahşap. Yani en dirençli maddeler, pahada düşük olanlar. Akışa en az direnenlerse kıymetli madenler. Burada bile ana malzeme seçiminde bir ipucu var. Fakat yine de hangi malzemeden olursak olalım, dengeyi sağlamak durumundayız. Çünkü evrende de bir akım var. Sürekli bize temas eden bir akış var. Olaylara son derece sert ve katı bir duruşla direnmek, fiziksel ve zihinsel olarak hasarlara yol açıyor. Elbette hiç direnç göstermemek de akımın yükselmesi gibi olumsuz sonuçlara gebe. İşte tam burada iletken maddeler gibi olmalı; ama araya akımı azaltacak sabit direnç elemanları koymalı.

BÜTÜN ÇARESİZLİKLER İNSANDA MİSAFİRDİR

Dengeli bir akışta herkes gereken mutluluk seviyesine erişecektir. Olumlu olumsuz olaylar dizisini ihtiva eden ömürde, bazı geçişlere gereğinden fazla direnmemek de asli parolamız olmalı. En zorlu süreçler, en göz alıcı mutluluklardan daha büyük fayda getirirler. Katı ve kıvrımsız gönüllerin inceldiği anlar, neşenin tef çalıp kulakları çınlattığı sahnelerde değil, yalnızlığın ve çaresizliğin bitmeyecek gibi geldiği geçiş süreçlerindedir. Ve bütün çaresizlikler, insanda misafirdir, gidicidir.

Mutlu olmak için beklenen kesişme noktaları; yalnızca İlahî kudretin kurgusuyla mümkün. Bu noktalara varana kadar sıkıntılı zaman dilimleri de kaçınılmaz. Fakat hepsi insanı yoğuran ve elimine eden bir faydayla birlikteler. Bu geçişler, insanı doğru yolların yolcusu yapacak, daha fazla ibadete erişen kalp daha fazla tatmin duygusuna kavuşacaktır. Olaylar döngüsünde de gerekli direnç katsayısını bu yolla sağlayabileceğiz. O hâlde için daralıyorsa Rabbine yönel. Çünkü ayette de dediği üzere:

“(…)Bilesiniz ki gönüller ancak Allah’ı zikrederek huzura kavuşur.” (R’ad / 28.)