Yargı yargıçların değil halkındır

Yeni Anayasa''nın yargı bölümüne ilişkin siyasi partilerin önerilerinin kamuoyuna yansımasının ardından dar bir çevrede tartışma başladı, yine her zamanki gibi. Tabii gerek AK Parti dışındaki partilerin önerilerinin temelinde yatan felsefe gerekse tartışmaların yürütülüş şekli bize ''Galat-ı meşhur lûgat-i fasîhten evlâdır'' sözünü hatırlatıyor. Hatta kimi zaman bu tartışmalar acaba Cumhuriyet rejimi değişti de bizim mi haberimiz olmadı noktasına getiriyor.

Malum Anayasa, devlet rejiminin Cumhuriyet olduğunu ilan ettikten sonra halkın/milletin kendisine ait olan bu egemenliği yetkili organları (yasama, yürütme ve yargı) eliyle kullanacağını belirtiyor. Cumhuriyet idarelerinde halkla, egemenliği kullanan organ arasındaki meşru ilişki seçim yoluyla kurulur. Ve nitekim Anayasa, Yasama organının halkın dayalı olarak kurulmasını öngörmüş. Yürütme organına gelince –değişiklik sonrası- Cumhurbaşkanı doğrudan halk tarafından, Başbakan ise halk tarafından seçilen meclis üyeleri arasından seçiliyor. Bakanlar Kurulu''nun seçilmesinde, güven oyu verilmesi ve düşürülmesinde Meclis devrede. Devlet organlarının ''millet adına'' yetki kullanabilmesi için halkın vekâletinin alınması zorunluluğu yasama ve yürütme organı için sağlanmış durumda. Buraya kadar bir sorun yok, ancak sorun bundan sonra başlıyor. Yargıya gelince milletten yetki alma işi sona eriyor, ''vekaletsiz iş görme'' devreye giriyor. Cumhuriyet rejiminin olmazsa olmaz temel prensipleri yargıya gelince işlemez hale geliyor. Çünkü yargı yönetiminin (HSYK) oluşumunda adına karar verdikleri halkın herhangi bir şekilde iradesini yansıtacak mekanizmaya yer verilmemiş. Meclis''i, Cumhurbaşkanı''nı seçerken doğrudan, Bakanlar Kurulu oluşturulurken dolaylı olarak devrede olan halk iradesi konu yargı organına gelince kolaylıkla devre dışı bırakılmış. Yargı idaresi ile halk bağlantısı koparılmış, yargıçlara (yüksek mahkeme ve ilk derece) bırakılmıştır. Ve ne yazık ki, konu yargıya gelince Cumhuriyet rejimine ilişkin ''açık doğrular'' yerini yargı bağımsızlığı görüntüsü altındaki ''meşhur/yaygın yanlışlar''a bırakmıştır.

Yargının ana politikalarının belirlemesi ve insankaynağı başta olmak üzere her türlü kamu kaynağının düzenlenmesinin yargıçlara terk edilmesi gerektiği yönündeki özellikle 1960 darbesinden sonra oluşturulan şartlandırma güncel anayasa tartışmalarına da yansımış bulunmaktadır.

Tek tek bireylerin ve genel olarak toplumun hak ve özgürlükleri hakkında karar veren yargının yönetimi yargıçlara terk edildiği gibi bu konudaki tartışma hakkı da sanki bu yargı mensuplarına terkedilmiş durumda. Son anayasa değişikliği tekliflerine ilişkin TV programlarına bakıldığında sivil toplum kuruluşlarının devre dışı kaldığı görülmekte. Bu konunun tartışılması tamamen adeta yeni yargı iktidarının türettiği rantiyecilerin eline geçmiş. Yargı esnafı/tüccarı haline gelmiş bu kişilerin televizyon televizyon gezerek yargı üzerinden kendi pazarlamalarını yapmaları, müvekkil portföylerini genişletmeleri adeta Barolar ve Medya tarafından da sorgusuz sualsiz kabul edilmiş durumda.

Gerek yargının yönetimi, gerekse yargının anayasal yapılandırılması doğrudan topluma ait, halka ait bir meseledir. Aksi tutum ve görüşler tamamen halka ait bir yetkinin gasbı anlamına gelmektedir. Bu nedenle yargının yönetimi ve yapılandırılması yasama ve yürütmede olduğu gibi''millet/halk adına'' egemenliğin kullanılmasını mümkün kılacak bir mekanizmaya kavuşturulması gerekmektedir. Aynı şekilde bu konunun tartışılması da bu düzenin rantiyecilere bırakılması yerine siyasi partilerin ve sivil toplum örgütlerinin müdahale etmesi toplumsal barış ve huzur açısından yükümlülüktür.

Bu açıdan bakıldığında yargıya ilişkin anayasa değişikliği teklifleri arasında bir tek AK Parti''nin teklifi üzerinde konuşulabilecek bir metin niteliği taşımaktadır. Bu metni diğer partilerinkinden ayıran en büyük özellik yargının Cumhuriyet rejimi doğrultusunda yönetilmesine kapı aralamasıdır. Diğer partilerin teklifleri ise Yargıyı yargıçlara bırakmakta, yargı ve yargıçları gassal/ölü yıkayıcı, halkı ise iradesi olmayan hareketsiz bir meyyit/ölü haline getirmek istemektedir.

Ancak unutulmalıdır ki, sözkonusu metinlerin bizi çağırdığı ilişki; ölü yıkayıcı ile ölü arasındaki ilişki bir ''inanç ilişkisidir''. Oysa Cumhuriyet idarelerindeki yargı ve yargıç ile birey, toplum, halk ve millet arasındaki ilişki bir ''temsil ilişkisi'', ''kamu hizmeti'' ilişkisidir.

Bu itibarla AK Parti''nin önerisi temsil ilişkisine dönük yönüyle olumlu, ancak halkın TBMM''de bulunan tüm yansımalarının temsiline olanak vermemesi yönüyle eksiktir. Bu nedenle Demokrat Yargı olarak daha önce kamuoyu ile paylaştığımız görüşümüzü bir kez daha yineliyoruz. AK Parti teklifi, içerdiği politik program açısından doğru, fakat madde içerikleri ve toplumsal farklılıkların temsili bakımından sorunludur. Taslağın bu yönde bir revizyondan geçirilmesi zaruridir.

Yargı artık ''ele geçirilebilir'' bir organ olmaktan derhal çıkarılmalıdır. Bunun yolu ise TBMM''de grubu bulunan bütün partilerin grupları oranında Yargı Yürütme Kurulu''nda (HSYK) temsiline imkan verecek bir üye sayısı düzenlemesinin yapılmasıdır. Bu yapıldığı takdirde yargı sürekli halkla iletişim halinde toplumsal değişim ve dönüşümlere açık bir yapı haline gelecektir.

Ayrıca mevcut durumda yargıda ortak etik kuralları ve uygulandığı bir gerçektir. Hakim ve savcılar ile Yüksek Mahkeme üyeleri hakimlerinin meslek ahlakına aykırı eylemleri aynı olsa da bunlara uygulanacak olan yaptırımlar farklıdır. Tabii bu yaptırımların uygulanabilir olabilmesi de ayrı bir sorundur.

Durumu daha açık ifade etme adına bir örnek vermek gerekirse; örneğin meslek ahlakını ihlal eden eylem rüşvet şaiyası olsun. Bu eylem sabit görüldüğü takdirde ilk derece mahkemesi hakim ve savcısı hakkında HSYK meslekten uzaklaştırma cezası verecektir. Bu nedenle meslekten atılan kişinin avukatlık yapma ve kamu hizmetlerine girme hakkı da olmayacaktır. Aynı eylemi Yargıtay veya Danıştay üyelerinden birisi yaptığı takdirde verilebilecek disiplin cezası (o da ancak medyanın günlerce yayın yaparak kamuoyu baskısı oluşturması halinde) uyarma veya çekilmeye davettir. Çekilenmenin ihraç cezasından farkı ise avukatlık yapma ve kamu hizmetlerine girebilme hakkının devam etmesidir. Bu nedenle yargının tamamında ortak etik kuralların geçerli olması ve aynı etkinlikte uygulanabilmesi için Yargı Etik Kurulu gereklidir

Halen yürürlükte olan HSYK yapısı gücü tek elde toplaması (tayin, terfi ve disiplin işlemlerini) nedeniyle ciddi sıkıntılara neden olmuştur. Hakim ve savcıları mesleki hayatları hakkında tüm kararları alabilecek tek kurul yapısı, hakim ve savcıları bir özne olmaktan çıkarıp, Kurul karşısında güçsüz, korunaksız bir suje haline getirir. Bu nedenle yargı üzerinde etkin olacak olan bu gücü tek tek kurul yapısında toplamak yerine Demokrat Yargı önerisinde olduğu gibi HSYK yerine kurulacak kurulun Yargı Yürütme Kurulu ve Yargı Etik Kurulu olarak yapılanması daha uygun olacaktır.

Son olarak dikkati çekeceğim husus kurulun ismine ilişkindir. Hakimler ve Savcılar Kurulu denilmesi doğrudan bu kurulun meslek örgütü olduğu yolunda bir izlenim uyandırmaktadır. Bu sakıncayı giderme ve Kurulun fonksiyonuna uygun bir isimlendirme olması adına hakim ve savcı sözcükleri yerine Yargı sözcüğü tercih edilmesi yerinde olacaktır.