Son haftalarda 30 dolar gibi psikolojik seviyeyi gören petrol fiyatları, küresel ekonomiyi fazlasıyla tedirgin ediyor. Brent petrolün varil fiyatındaki aşırı düşüş hakkında farklı yorumlar yakından takip edilirken, konuyu İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Maden Fakültesi Petrol ve Doğal Gaz Mühendisliği Bölümü Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Abdurrahman Satman ile görüştük.
Petrolün ilk kullanıldığı 1850'lerden bugüne birçok petrol krizleri oldu. Bunlardan en çok bilinenlerden birisi 1973'te Ortadoğu'da İsrail ile Arap ülkeleri arasındaki savaşla başladı. O zaman petrol fiyatları doğal olarak arttı. 1 dolardan 11 dolara çıktı. En son kriz ise 2008'de yaşandı. Petrol fiyatı 147 doları gördü. Bu indi çıktı dünya üzerindeki petrole sahip olma, onu kontrol etme savaşıyla, veya ekonomik krizlerin sonucunda petrole olan talep azaldığında oluyor. Şuan dünyada bir kriz olduğu söyleniyor. Bu kriz değişik nedenlerden ama esas itibariyle Amerika'nın politikasından, stratejisinden ve bir de Çin'in beklendiği gibi büyüyememesinden kaynaklanıyor. Çin şu anda Amerika ile birlikte dünyada en çok enerji tüketen, en çok petrol talebi olan ülkelerin başında geliyor.
Türkiye hem olumlu hem olumsuz olarak etkileniyor. Olumsuz tarafı ister istemez dünya ekonomisi krizde olduğu için ihracat düştü, ithalatta düşmüş durumda, cari açık kapanıyor gibi görünüyor. Olumlu tarafı ise Türkiye petrol tüketen bir ülke. Bizim gördüğümüz zarar esas gelirleri petrol satışından olan ülkelerin gördüğü zarar kadar değil. Bizim gelir sağlayan bir endüstrümüz ve diğer sektörlerimiz var.
Hayır, birlikte hareket edeceklerine inanmıyorum. ABD sıkıştırıyor belki Rusya'yı ama Körfez ülkelerinin pek fazla bir seçme şansı olduğunu düşünmüyorum. En fazla kazancı ABD sağlayacaktır, fakat ortak çıkarlar olabilir.
Daha çok ABD'nin ne kazanıp ne kaybettiğine bakmak gerekiyor. Suudi Arabistan ve Rusya gibi ülkeler ise bütçe açıklarıyla savaşıyor. Bu arada petrol fiyatları stratejik amaçla da kullanılıyor. Hep söylenir; 'Amerika Birleşik Devletleri, Sovyetler Birliği'nin sonunu düşük petrol fiyatlarıyla sağladı' denir. Sovyetler Birliği'nin ekonomisini zayıflatarak bu iş gerçekleştirildi. ABD petrol fiyatını Venezuela, İran, Rusya gibi ülkelere karşı kullanıyor. Petrolün fiyatını düşürürseniz bu ülkeler zor durumda kalır, bu bir politikadır. Petrol fiyatları bu şekilde düşük tutulduğu sürece, bütçe açıkları olan Rusya'da, İran'da, Suudi Arabistan'da diğer petrol satışı tek geliri olan ülkelerde beklenen gelir sağlanamayacak. Gelir sağlanmayınca bütçe, ekonomi ve sosyal yapı sorunlu olmaya başlıyor. Bu arada bir de Kuzey Denizi'nde petrol üreten ülkeler var. Bunlar İngiltere, Norveç, Hollanda, gibi ülkeler. Bunlarında kayıpları çok.
Petrolün bir özelliği var, petrol bıçak sırtındadır. Arz talep dengesinin kurulması bu düşüşü durdurabilecek etkenlerden biri. İkincisi de petrolün stratejik özelliğini şu anda kullanarak düşük fiyatta olmasından kar sağlayan ülkelerin veya kimselerin ne düşündükleri. Onların yeter tamam demesi lazım. Süreçten zarar görenlerden diğeri de petrol şirketleri ve çoğu ABD'li. Dolayısıyla onlar da kaybediyor. Kaybediyorlar ama stratejik amaçlı bir süreç olduğu için ister istemez o şirketlerde katlanmayı biliyorlar ve zararı göze alıyorlar. Amerika'da şu anda petrol fazlası var. Dünyada tüketilen petrolün yaklaşık yüzde 20'sini ABD tüketiyor. Dolaysıyla petrol fiyatını en belirleyici piyasa onlarda.
Yenilenebilir için fırsat var
Yenilenebilir enerjiyi dünyanın istemesinin iki tane nedeni var bir tanesi doğa ve çevre sorunları ikincisi herkesin baktığı fosil yakıtlar, doğal gaz kullanımı. Bunlar ne zaman bitecek sorusu yok aslında. Bunlar hep olacak. Ama öyle görünüyor ki gelecekte bunların kullanımı şuandaki gibi olmayacak daha düşük oranda olacak. Bunların yerini yenilenebilir enerji kaynakları alacak. Ne zaman petrol fiyatları artarsa yenilenebilir enerji kaynakları çekici oluyor. Ne zaman petrol fiyatları düşerse de herkes onları artık unutuyor. Çünkü yenilenebilir enerjinin belli bir maliyeti var. Bu maliyet ne zaman petrol fiyatı yüksek olursa artık daha çekici hale geliyor. Piyasasını petrol fiyatı belirliyor. Rüzgârda, jeotermalde önemli hamleler oldu. Dünyada jeotermalde en hızlı ilerleyen ülke Türkiye. Bunun sürdürülebilir olması gerekiyor buna benzer diğer enerji kaynakların da görünmesi gerekiyor.
Bizim gibi gerek akademisyenler gerek sektör uzmanları bu konuda ne söyleseler aslında çok geçerli olmayacağını düşünüyorum. Çünkü biz belirlemiyoruz bu fiyatları. Belirleyen aktörlerin başında şu anda petrolü ve sektörü elinde bulunduranlar, kontrol edenler geliyor. Piyasaya sürenler ve piyasaya hakim olanlar daha çok büyük uluslararası şirketler. Bu uluslararası şirketlere baktığınız zaman dünya genelinde genelde Amerikan, İngiliz, Fransız, Hollandalı veya onların ortakları gibi firmalar olduğunu görüyorsunuz. Dolayısıyla petrol fiyatlarını belirleyecek ve düşüşü durduracak olan ne S. Arabistan olacak ne Rusya olacak ne Irak, ne de İran olacak. Belirleyecek olan büyük ihtimalle her zamanki gibi Washington olacak. Washington ne düşünüyorsa ona göre olacak.

Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.