Emeklilere zamlı maaşlar yatırılırken, gözler gelir düzeyinin artırılması için hükümetin atacağı adımlara çevrildi. Bayram ikramiyelerinde artış ve ortak zam ile ikinci maaş formülü masada.Emekli, dul ve yetimler için zam hesaplama sistemlerinde değişiklik için düğmeye basıldı. Yeni düzenlemeyle, 20 bin TL alan emekliden 30 bin TL maaş alan emekliye kadar milyonlarca kişiyi ilgilendiren değişiklikler hayata geçirilecek. Yeni zam sistemi nasıl işleyecek? Tüm emeklilere eşit zam mı yapılacak? İşte detaylar...
Türkiye'de emekli sayısı 130'dan fazla ülkenin nüfusunu geçmiş durumda. SGK'dan maaş alan emekli, dul-yetim aylığı gibi dosyaların sayısı 17 milyona dayandı. Hükümet emekli maaş sistemi ile ilgili değişiklikler için düğmeye bastı. Kurulan komisyon çalışmalarına başladı.
EMEKLİLİKTE MEVCUT SİSTEM
Bugün emekli maaşı hesaplaması üç ayrı dönem üzerinden yapılıyor. 1999 öncesi, 2000–2008 arası ve 2008 sonrası için farklı Aylık Bağlama Oranı (ABO) ve katsayılar uygulanıyor. Bu nedenle, 1999 öncesi uzun süre çalışan sigortalılar daha avantajlı hale geliyor. Hesaplamada etkili olan başlıca faktörler
Çalışma dönemi boyunca ödenen primler (Sosyal Güvenlik Prime Esas Kazanç – SPEK)
Her döneme ait aylık bağlama oranları (ABO)
Önceki yılın güncelleme katsayısı
Önceki yılın enflasyon oranı ve büyümenin yüzde 30'u
İçinde bulunulan yılın enflasyon artışları
EMEKLİ MAAŞI NASIL HESAPLANIYOR?
Şu an uygulanan emekli maaşında üçlü sistem var. Yani 1999 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası olmak üzere üç ayrı hesaplama yapılarak toplanıyor. Bu üç dönem için ayrı Aylık Bağlama Oranı (ABO) ve çarpanlar kullanıldığı için 1999 öncesi çalışması çok olan avantajlı hale geliyor.
AYLIK HESAPLAMASINDA HANGİ KRİTERLER KULLANILIYOR?
Sigortalının çalışırken ödediği primler (SPEK: Sosyal Güvenlik Prime Esas kazanç)
Üç dönem için aylık bağlama oranları (ABO)
Önceki yılın güncelleme katsayısı
Önceki yılın enflasyon oranı
Önceki yıl büyümenin yüzde 30'u
EMEKLİ, DUL VE YETİMLER İÇİN ZAM HESABI DEĞİŞİYOR
Sabah Gazetesi yazarı Faruk Erdem'in yazısına göre Türkiye'de emekli sayısı 130'dan fazla ülkenin nüfusunu geçmiş durumda. SGK'dan maaş alan emekli, dul-yetim aylığı gibi dosyaların sayısı 17 milyona dayandı. Hükümet emekli maaş sistemi ile ilgili değişiklikler için düğmeye bastı. Kurulan komisyon çalışmalarına başladı.
ÜÇLÜ AYLIK SİSTEM İÇİN ÇÖZÜM
Buradaki sıkıntılar maaş hesaplama sisteminden çıkıyor. Karmaşık üçlü yapı farklı uygulanan ABO emekliler arasındaki maaş dengesini de bozuyor.
Öncelikle sistemin sadeleşmesi gerekiyor. Üçlü yapı yerine tek bir hesaplama formülü olmalı. Çalışırken yatırılan primlere göre yapılacak hesaplamada herkes için sabit bir Aylık Bağlama Oranı (ABO) kullanılmalı.
EMEKLİ İÇİN REFAH PAYI TARTIŞMALARI SONA EREBİLİR
Emekli maaşları her yıl ocak ve temmuz aylarında artıyor. SSK ve Bağ-Kur emeklileri 6 aylık enflasyon kadar artış alırken, memur emeklileri toplu sözleşmeye giriyor. Dolayısıyla iki kesim arasında artış oranları farklılaşıyor.
Emeklilerin maaş artışları için yeni bir formül getirilebilir.
Bu noktada tüm emekliler toplu sözleşmeye girebilir. Ya da 6 aylık enflasyon kadar yapılan artışlar yerine her ay bir önceki ayın enflasyonu kadar yapılacak artış yapılabilir. Bu durum emekli aylıklarındaki erimeyi önleyeceği gibi, refah payı gibi tartışmaları ortadan kaldıracaktır.
YILLAR ARASINDA GÜNCELLEME FARKI
Güncelleme katsayısında kullanılan parametreler (enflasyon, büyüme) değişken olduğu için her yıl bu farklılık ortaya çıkıyor. Her yıl çalışanlar arasında 'emekli maaşları düşüyor' gibi yanlış bir algı oluşturuluyor
Bu sorunun çözümü için sabit bir güncelleme katsayısı belirlenebilir. Eğer katsayı bir rakamda sabitlenirse yıllar arasındaki farklılık da ortadan kalkar. Böylece her yıl emeklilik tarihi ile ilgili tartışmalar da ortadan kalkar.
TABAN MAAŞ ÜZERİNDEKİ AYLIKLAR İÇİN ÇÖZÜM
2019 yılından bu yana uygulanan taban maaş, düşük aylık alan emekliler açısından büyük avantaj oluşturdu. Çalışma hayatı kısa sürmüş, kısmi emekli olmuş, malulen emekli olmuş ya da asgari ücretten prim yatırmış birçok sigortalının emekli maaşı düşük kalmıştı. Bu emeklilere Hazine'den yapılan destek ile taban maaş şeklinde daha yüksek aylıklar ödeniyor. Ancak burada sorun taban maaşın hemen üstündeki aylıklarda yaşanıyor. Örneğin maaşı 15 bin lira olan 3600 günden emekli bir vatandaş 20 bin lira alırken 6-7 bin gün çalışmış birisi 22 bin lira alıyor
Taban maaş uygulaması kaldırılarak kök maaşlara yapılacak kademeli bir seyyanen artış bundan sonra ortaya çıkacak tartışmaları bitirecektir. Ya da taban maaş uygulaması devam ederken hemen üstünde kalan aylıklara kademeli artış yapılabilir.
SSK-BAĞKUR ŞARTLARI FARKLI
2008 yılında yapılan reform ile tüm kurumlar SGK çatısı altında birleştirildi. Ancak norm birliği sağlanamadı. Bu yüzden hem emeklilik şartları hem de aylık hesaplamalarında farklılıklar devam ediyor.
Emekli maaş bağlama sistemi hem SSK hem Bağ-Kur için eşitlenebilir. Ayrıca Bağ- Kur'da 9 bin gün olan prim gün şartı 7200 güne düşürülmesi ile ilgili düzenleme devreye alınıp bu noktada bir denge sağlanabilir.
ORTAK ZAM GÜNDEMDE Mİ?
Sabah Gazetesi'nden Zübeyde Yalçın'ın aktardığına göre ise masaya yatırılan başlıklardan biri de SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı emeklilerine uygulanan farklı zam oranları oldu. Yılın başında memur emeklilerine yüzde 18,60 oranında artış yapılırken, işçi ve Bağ-Kur emeklilerinin yüzde 12,19'luk zamla yetinmesi, maaş artışları arasındaki farkı daha da belirgin hale getirdi. Yapılan çalışmalar çerçevesinde, emekliler arasındaki zam farklılıklarının giderilmesi ve tüm kesimler için ortak bir artış oranı belirlenmesi seçeneği de masada bulunuyor.
EN DÜŞÜK EMEKLİ MAAŞI TARİH OLUYOR
Bu düzenlemenin uygulanması halinde, düşük primle emekli olanlarla uzun yıllar yüksek prim ödeyenler arasındaki gelir dengesinin daha adil bir yapıya kavuşturulması amaçlanıyor. Böylece emeklilerin alım gücünün artırılmasıyla birlikte, en düşük emekli maaşı uygulamasına duyulan ihtiyacın da zamanla ortadan kalkabileceği değerlendiriliyor.
