Bankalar da batacak

E

Ekonomideki durgunluk 1998'in ikinci altı ayının hemen başlarında başladı. Vergi yasasının getirdiği bazı maddelerin ekonomiye ters düşmesi ekonominin arzu ettiği dinamizmi önledi. Tabii ki, finansın vergilendirilmesi ve paranın kaynağının nereden bulunduğunun sorulmasına kadar varan ürkütücü, korkutucu bir seyir takip etmesi neticesinde ekonomi durgunluğa girdi. Bunun önemli nedenleri içersinde serbest piyasa ekonomisinin ağır şartlarının devlet gölgesini hiç bir zaman için kabul etmeyeceğidir. Bunun sonucu Türkiye cidden ekonomide durgunluğu bir yıldır yaşıyor ve durgunluk büyüyerek devam ediyor.

57. hükümet şu ana kadar, ekonomiye hareket getirsin diye, bir paket falan getirmiş değil, sadece daha önce yapılan yanlışların düzeltilmesi için bazı tedbirler alınmıştır. Biz yanlışları 12 ay önce söylememize rağmen, devletin ve ekonominin zarar gördüğünü, paranın yurt dışına gittiğini, yatırımların durduğunu ifade etmemize rağmen, bir yıl sonra bunun düzeltilmesi gündeme geldi. Ekonomiye hareket getirecek, canlılık kazandıracak yeni bir paket yok. Sadece yanlışlığın düzeltilmesi var, bunun diğer yan teşviklerle desteklenmesi lazım.

57. hükümetin ilk icraatlarına baktığımız zaman yeterli performansı gösterdiğini söylemeyiz. Çünkü, bu hükümetin parlamentoda şikayet edeceği bir sorunu yok. 310'un üzerinde güvenoyu alarak iktidara geldi. Demek ki Meclis'e sevk ettiği bütün kanunları geçirebilecek güçte. Arzu ederdik ki, daha hızlı hareket ederek, duran ekonominin şartlarını yerine getirici tedbirleri, kanunları bir an önce geçirsin. Maalesef bunda başarılı olduklarını söyleyemeyiz. Bazı kanunlar geçmesine rağmen, diğer yönetmeliklerde beklemeler söz konusu. Bununla birlikte herşeyden önce 57. hükümet henüz kamuoyunun, iç ve dış piyasaların güvenini kazanmış bir yapı sergileyemedi.

Burada sorun var. Tabii ki, duran bir ekonominin içinde üretimden daha çok finansın ön plana çıktığını görüyoruz. Böyle bir yapı içersinde bir yanlışlık daha yapılıyor. Burada işletmelerin batması, kapanması akabinde bankaların ayakta durması, diye bir şey olamaz. Böyle gitmesi durumunda bankalar da batacak. Ve böylece, zaten bir yıldır yanlış ekonomi politikasının getirdiği bir yerde sistemin çöktüğünü göreceğiz. Bu çöküşte bankalarla en büyük zararı görecek olan devlettir. Devletin bu çöküntünün enkazını kaldırması mümkün olmayacak.

Türkiye'de zaten yanlışlıkların çoğu bundan yaşanıyor. Vergi olayında da bunu yaşadık. Yani, vergi reformuna Türkiye'nin ihtiyacı vardır, bu doğrudur ancak bunu da alelacele, sadece devletin maliyesinin yapması neticesinde çıkan yanlışları gördük. Ve bir yıl sonra ekonomi durdu. Sosyal güvenlikte de olaya sadece tek gözle bakmamak lazım. İsmi üzerinde, sosyal güvenlik dediğimiz zaman, 65 milyon insanı, özel sektörü ile çalışanıyla, üreteniyle çok yakından ilişkili bir konu. Sosyal güvenlik meselesinin yaştan daha önemli noktası, Türkiye'de 5 milyona yakın çalışanın sosyal güvenliğin dışında kalmış olmasıdır. Önemli olan bunları kayıt içine almak. Bunu başarmak için devletin akılcı olması lazım. Bugün, işverene yüklenen o kadar çok yük var ki, sağlık kurumlarından yararlanamadıkları halde, sadece prim alabilmek için işverene yüzde 40'lara varan bir yük yüklemiş. Oysa primleri düşürseler, o kayıt dışında bulunan çalışanlar kayıt içine girseler, bu reformun getireceği, yaş limitinden çok daha önce bir gelire hemen kavuşacak. Oysa yasanın getirdikleri 3-4 yıl sonra verilerini gösterecek. Peki 3-4 yıl ne yapacaksın? Bunu sormak lazım.

Bu işsizlik sigortasının kaynağı nereden gelecek? İşsizlik sigortasının mevcut sistemden pay alması 20 yıl sonraya doğru gidiyor. Bunu sağlamak lazım. İşsizlik sigortasının finans yapısını yeniden primleri artırarak oluştururum diyorsan, kayıt dışını daha çok artırırsınız. Bunları iyi oturup tartışmalısınız. 58-60 diye dayatmanın anlamı yok.

Türkiye eğer serbest piyasa ekonomisinin şartları içersinde, ekonomisini düzenleyecekse, dünyayla entegrasyon çalışmalarını sürdürecekse, yasaların da bunagöre getirilmesi gayet doğaldır. Ama bizler hep yanlışlar yapıyoruz. Avrupa Birliği'ne giriş süreci diye başladığımız bir sistem içersinde 3 yıl oldu gümrük birliğine girdik ama gümrük kanununu hâlâ çıkaramadık. Uyum yasaları çıkamadı. Türkiye'nin yabancı sermayeye ihtiyacı var. Neden? Türkiye'nin bütçesine baktığımız zaman yatırım için bir lira göremiyorsunuz. Bir yandan da bakıyorsunuz, Türkiye'deki nüfusun yüzde 70'i 30 yaşın altında. Yani her sene 1.5 milyon gencimize iş vermekle karşı karşıyayız. Şimdi böyle olunca birileri yatırım yapacak. Bugünkü faiz sistemi ortamında da yatırım yapmanın mümkün olmadığını görüyoruz. Yabancı sermayeye ihtiyaç bu yüzden var.

Biz yabancı sermaye temsilcilerine niye gelmediklerini sorduğumuzda iki cevapla karşılaşıyoruz. Birincisi, Türkiye cazip ama enflasyonunuz yüksek. İkincisi adalet mekanizmanız çalışmıyor. Bugün bir çekinizi, senedinizi dahi tahsile verdiğiniz zaman, mahkemede 5 yıla varan zamanlar alıyor. Adaletinize güvenmeyen bir yabancı sermaye ne diyor? O zaman uluslararası tahkimi koymanız lazım, diyor. Bunu da Türkiye'nin egemenliğine getirilmiş bir darbe olarak görmemek lazım. Çünkü, bırakın uluslararası tahkime gitmeyi, iç tahkime dahi gidebilmeniz için karşılıklı iki tarafın rızası olması gerekir. Biz tahkim yapmaktayız. Eğer siz, ticari anlaşmada meydana gelecek olan anlaşmazlıklarda İTO'nun tahkimi geçerlidir dediğiniz zaman bu tahkimi yürütüyoruz. Mahkemeler bunu onaylamak zorundadır.

Eğer Türkiye, ekonomisinde gelişmiş ülkelerle ben rekabet edeceğim diyorsa, serbest piyasa ekonomisini hedef olarak seçtim diyorsa, devletin ekonomide yeri olmaması gerekir. Devletteki ekonomi, bazı fırsatçılara imkan doğuruyor. Aynı zamanda bürokrasinin de bu çanaktan çeşitli çıkarlar sağladığını görüyoruz. KİTler'in işletmeciliğinden tutun, bürokrat kadrosuna kadar, işe alınmalara kadar şaibelerden devleti, siyasileri kurtarmak için, bu işletmelerden devletin kurtulması lazım. Bunları özelleştirirken de yine devletin ekonomideki oluşunun yanlışlıklarını yaşıyorsunuz. İşte belirli işadamlarıyla temaslar, belirli kimselere peşkeş çekilmeler, hatta mafyanın dahi buradan bir pay almasına kadar uzanan bir zincir var. Ama bunlar özelleştirmeyi durdurucu nedenler olmamalı. Türkiye özelleştirmesini yapmalı. Ve devletten yararlanmak isteyenlerden kurtulmalı.

------- Geri OKU ------------------