Darbe gerekçesine sivil ayar

AK Parti'nin 2012 yılındaki 4'üncü Büyük Genel Kurulu'nda deklare ettiği 63 maddelik demokratikleşme adımının en önemli ayağı olan 'darbelerin dayandığı mevzuatın ayıklanması' için düğmeye basıldı. Darbelerin gerekçesi olarak gösterilen Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) İç Hizmet Kanunu'nun 2 ve 35'inci maddelerini değiştirmek için yasal düzenleme yapıldı. Meclis'e sunulan 'Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı'na göre, darbelere yasal kılıf olarak kullanılan İç Hizmet Kanunu'nun 2 ve 35'inci maddeleri değiştiriliyor. Yasayla TSK'nın 'ülkeyi koruma ve kollama' görevi, 'savunma' konseptine göre yeniden tanımlanıyor. Tasarı ile kışlaya siyaset karıştırılması da kesin çizgilerle yasaklanıyor.

12 Eylül cuntasının hayattaki iki üyesi Kenan Evren ve Tahsin Şahinkaya'nın darbeye gerekçe olarak gösterdiği, ayrıca 28 Şubat sürecinde de 'demokrasiye balans ayarı' veren paşaların sığındıkları İç Hizmet Kanunu'na demokratik ayar veriliyor. Darbecilerin en önemli yasal kozlarını elinden alan düzenlemeye göre TSK İç Hizmet Kanunu 2'nci maddesindeki 'Askerlik, Türk vatanını, istiklal ve Cumhuriyetini korumak için harb sanatını öğrenmek ve yapmak mükellefiyetidir. Bu mükellefiyet özel kanunlarla vaz'olunur' şeklindeki tanım şu şekilde yenilendi: 'Askerlik, harp sanatını öğrenmek ve yapmak mükellefiyetidir.' Yine 35'inci maddedeki 'Silahlı Kuvvetlerin vazifesi; Türk yurdunu ve Anayasa ile tayin edilmiş olan Türkiye Cumhuriyeti'ni kollamak ve korumaktır' şeklindeki tanım da şöyle değiştirilecek: 'Silahlı Kuvvetlerin vazifesi; yurtdışından gelecek tehdit ve tehlikelere karşı Türk vatanını savunmak, caydırıcılık sağlayacak şekilde askeri gücün muhafazasını ve güçlendirilmesini sağlamak, Türkiye Büyük Millet Meclisi kararıyla yurtdışında verilen görevleri yapmak ve uluslararası barışın sağlanmasına yardımcı olmaktır.'

Hükümetin sunduğu taslakta askerlik tanımı ise 'Türk vatanını, istiklal ve Cumhuriyetini korumak' ifadesinin yerine yalnızca 'profesyonel asker' şeklinde yapılıyor. 35'inci madde ile TSK'nın görevleri arasında 'korumak ve kollamak' ifadesi çıkarılırken 'savunma' ifadesi getiriliyor. Savunmaya da bir çerçeve belirleyen tasarı, savunmanın ancak 'yurtdışından gelecek tehdit ve tehlikelere' karşı yapılacağını hüküm altına alıyor. Tasarıda 'tezkere' düzenlemesi de yer alıyor ve ilgili madde 'Türkiye Büyük Millet Meclisi kararıyla yurtdışında verilen görevleri yapmak ve uluslararası barışın sağlanmasına yardımcı olmaktır' şeklinde değiştiriliyor. Düzenlemeyi yorumlayan Başbakan Yardımcısı Bekir Bozdağ, 35'inci maddenin kaldırılmadığını, ancak değiştirildiğini belirterek 'TBMM Başkanlığı'na sunulan tasarı yeni yasama döneminde yasalaşacak' diye konuştu.

Meclis'e sunulan tasarıyla, 28 Şubat'ın Türkiye'nin tamamında askere geniş yetkiler veren ve İçişleri Bakanlığı ile Genelkurmay arasında imzalanan EMASYA Protokolü'nün en önemli dayanak noktası İl Kanunu'nun 11. Maddesi'nde de değişikliğe gidiliyor. İlgili maddenin D fıkrasında 'valilerin bir ildeki olağanüstü durumda en yakın askeri (kara, deniz veya hava) birliklerden takviye istemesini' düzenleyen ve bunun için verilecek kararın Genelkurmay ile İçişleri Bakanlığı'nın belirlemesi hükmü, 'Takviye kuvvet için Bakanlar Kurulu kararı gerekir' şeklinde değiştiriliyor. Yani bir il ya da ilçede 'karışıklık' çıktığında, müdahale için asker talebi ancak Bakanlar Kurulu kararıyla mümkün olabilecek.

Hükümetin taslağında önemli bir değişiklik de TSK'nın her türlü siyasi akımların uzak durması yönünde olacak. İç Hizmet Kanunu'nun silahlı kuvvetler personelinin siyasetle ilişkisini düzenleyen 43'üncü maddesindeki muğlaklık gidiriliyor. Maddenin ilk cümlesindeki, 'Türk Silahlı Kuvvetleri her türlü siyasi tesir ve düşüncelerin dışında ve üstündedir' ifadesi, 'Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları siyasi faaliyette bulunamaz' şeklinde değiştiriliyor. Bunların dışında, madalya ve nişana hak kazanan personelin ölmesi durumunda bunların kime verileceği de yeniden hükme bağlandı. Düzenlemeyle madalya ve nişanı -hak edenin ölmesi halinde- kimin alacağı, Medeni Kanun hükümleri gereğince ayrıntılı olarak açıklığa kavuşturuldu.