İRAN TERÖRÜN NERESİNDE?

Umut operasyonu çerçevesinde gazeteci-yazar Uğur Mumcu suikasti başta olmak üzere faili meçhul kalmış çok sayıda cinayet ve bombalama olayını aydınlatma çabaları sürerken, yakalanan zanlılar ve zanlıların etrafında ortaya atılan iddialar kamuoyunun kafasını oldukça karıştırdı. Operasyonun gerçekleştirildiği günün akşamı televizyon kanallarında "Uğur Mumcu'nun katilleri yakalandı" şeklindeki haberlerin, bir gün sonra en yetkili ağızlarca 'teyid' edilmesi, kamuoyunda şüpheyle karşılandı ve hatta "Gene neler oluyor?" şeklinde sorulara bile neden oldu. Onca araştırmaya rağmen yedi yıl boyunca aydınlatılması noktasında bir arpa boyu yol alınamayan (!) ve kamuoyunun gündeminden neredeyse hiç düşmeyen; arkasında bazı "güç odaklarının" ve "istihbarat servisleri"nin (CIA, MOSSAD gibi) olduğuna inanılan Mumcu suikastinin 'failleri'nin yakalandığı ve sözkonusu faillerin arkasında da İran'ın olduğu belirtiliyordu. Yetkililer, olayın üzerinden iki üç gün geçtikten sonra verdikleri demeçlerde her ne kadar 'ihtiyat'ı elden bırakmadılarsa da, ilk gün yaptıkları 'kesin ve keskin' ifadelerle herkesi şaşırtmışlardı. Terminolojiye oldukça dikkat eden Başbakan Bülent Ecevit bile yaptığı ilk açıklamada yakalanan şahıslar için 'zanlı' değil, 'fail' kelimesini kullanıyor ve İçişleri Bakanı Sadettin Tantan'ı da tebrik ediyordu. Kamuoyu, bu kesin ifadeler karşısında adeta şok olmuştu.

Umut'ta ikinci şok

İstanbul'da, 6 Mayıs 2000 tarihinde yapılan operasyonda Mumcu suikastiyle ilgisi olduğu ileri sürülen Yusuf Karakuş (Karakuş'un daha önce gözaltına alındığı 29 Mayıs 2000 tarihli Yeni Şafak'ta yazılmıştı), Abdülhamit Çelik, Hasan Kılıç, Mehmet Ali Tekin, Mehmet Şahin, Talip Özçelik, Muzaffer Dağdeviren, Fatih Aydın ve daha sonra yakalanan Arif Tarı'nın sorguları sürerken, kamuoyu Umut operasyonunda ikinci bir şok yaşadı. Tüm dikkatler Karlı Sokak'ta yapılan tatbikatlar ve Arif Tarı'nın İzmit yakınlarındaki çiftliğinde gerçekleştirilen yer göstermelere odaklanmışken, Hasan Kılıç'ın adını verdiği ileri sürülen Hakkı Selçuk Şanlı'nın yakalanmasının ardından 'Tekin' kod adıyla Ferhan Özmen ve Necdet Yüksel adında iki kişi yakalandı. Hemen ardından da Sincan'da, neredeyse bir küçük bir orduyu donatacak kadar, silah ve cephanelik ele geçirildi. Derken, bu gruba lojistik destek sağladığı ileri sürülen Adil Aydın yakalandı. Ancak, kamuoyu asıl şoku işte bu gözaltılardan sonra yaşadı.

'Hepsini biz yaptık'

Ankara'da yakalanan Ferhan Özmen ve Necdet Yüksel'in, başta Uğur Mumcu suikasti ve Ahmet Taner Kışlalı cinayeti olmak üzere, tam 17 faili meçhul cinayet ve bombalama olayına karıştıklarını 'itiraf' ettikleri, 'adı açıklanmayan üst düzey Emniyet yetkilileri'nce basına sızdırıldı. Polis kayıtlarına geçen itiraflara göre, zanlılar, İran'da eğitim gördüklerini, bazı talimatların İran'an verildiğini, ancak birçok suikastin 'hedefi'nin kendilerince belirlendiğini belirtiyorlardı.

Şimdi, bugüne kadar yapılan itirafları, itiraflardaki çelişkileri, karanlıkta kalan nokların hepsini bir tarafa bırakarak şu sıralarda kamuoyunun kafasını karıştıran şu iki soruyu cevaplandırmaya çalışalım: Bu eylemler gerçekten bu kişiler tarafından mı yapıldı ve İran'ın eylemlerdeki rolü ne?

Devlet ve terör

Cevap aramaya önce ikinci sorudan başlayalım. İran, Türkiye'deki bazı faili meçhul kalmış cinayetlerin ve bombalama eylemlerinin arkasında var mıdır, yok mudur? İran, Türkiye'de teröre başvurmuş mudur?

Bazı terör eylemlerini gerçekleştirdiği için 'mahkum' edilen İran'ın (Almanya'daki Mikonos Davası örnek gösterilebilir. İran, bu ülkede, İran Kürdistan Demokrat Partisi lideri Kasımlo ve partinin önde gelen üç ismini öldürmekten mahkum edildi ve dönemin İran İstihbarat Başkanı Ali Fallahyan hakkında tutuklama kararı çıkartıldı) Türkiye'de bazı eylem talimatlarını vermediğini iddia etmek büyük bir safdillik olur. Devlet olmak, bazı iç ve dış dinamiklerden dolayı teröre başvurmayı kendiliğinden getirir. ABD, İsrail, Fransa, Türkiye ve daha birçok ülke zaman zaman nasıl "rutin dışına" çıkma ihtiyacı duyduysa, İran da bu ihtiyacı duymuştur.

Persler'den Humeyni'ye İran

Umut operasyonu ile birlikte özellikle bazı kesimlerde komşu İran'ın Türkiye'de teröre bulaşıp bulaşmadığı ciddi bir zihin bulanıklığına neden olmuş görünüyor. Herkesin ağzında "İran, Türkiye'de neden teröre başvursun? İran, eğer Türkiye'de teröre bulaşırsa bu İran'ın lehine değil, aleyhine gelişir" şeklinde sorular ve değerlendirmeler var. Aslında işin rengi hiç de öyle değil. Bütün bu sorular ve değerlendirmeler, komşu İran belki de çok fazla tanınmadığı için yapılıyor. İşte İran'ı daha iyi tanımak ve değerlendirmek için bazı küçük notlar:

2 bin 500 yıldır süregelen bir devlet olması, İran'ın ne kadar 'köklü' bir devlet 'geleneği'ne sahip olduğunu gösteriyor. Bu, olaya hangi taraftan bakarsanız bakın, İran için yabana atılmayacak büyük bir avantajdır. İkincisi; bu vakıa, o ülke yöneticilerinin ve halkının, 'devlet'in bekasına nasıl bir önem verdiklerinin göstergesidir. 21 yıl önce Şah Rıza yönetimindeki İran'da 'devlet'e verilen önem geçerliliğini nasıl koruduysa, İmam Humeyni önderliğinde 1979 yılında gerçekleşen 'İslam Devrimi'nden sonra da, bu anlamda İran'da değişen bir şey olmadı. İran devletinin bekası, İranlılar için 'birinci öncelik'tir. Bunun korunması için gerekli olan hiçbir şeyden feragat edilmez. İran'ın bazı bölgelerde, İran ideolojisine ters düşen grup veya oluşumlara destek vermesi 'İslami' kesimler tarafından zaman zaman eleştirilere neden olmuştur. Fakat, İran açısından bunun yadırganacak bir tarafı yoktur. Çünkü, ülke çıkarları önce gelir. İran'ın bekası ve çıkarları için eğer gerekirse, İslamcı grupların ve oluşumların 'kıyılması'a görmezden gelinir hatta, kıyıma destek bile verilir.

Ehl-i Şia, Ehl-i Sünnet, Ehl-i İman

Şii bir devlet olan İran'ın, Ehl-i Sünnet'e karşı bir taassubunun olduğunu herkes bilir. Fakat bu taassup, İran'daki bazı kesimlerde özellikle Ayetullahlar arasında inanılması güç düzeydedir. İmam Humeyni'nin, Ehl-i Sünnet'e karşı biraz daha yumuşak olduğu söylenir. Ancak, özelllikle bazı kesimlerde Ehl-i Sünnet olanların Ehl-i İman olduklarına inanmayanların olduğu gerçeğini de unutmamak gerekir. Bu mantalitenin doğurabileceği sonuçları da bu bağlamda iyi değerlendirmek gerekir.

Çarpıcı iki örnek

Irak Kürdistanı'nda İslami Hareket'in (Türkiye'de, Kürdistan İslami Hareketi olarak bilinir) vefat eden lideri Şeyh Osman Bin Abdulaziz ve yine aynı bölgede faaliyet gösteren ve halen hareketin başında olan İttihad-ı İslam'ın (Bu hareket de Türkiye'de, Kürdistan İslam Partisi olarak bilinmektedir) lideri Muhammed Salahaddin Bahauddin'in geçmiş dönemlerde yaptığımız ve Yeni Şafak'ta da yer alan ropörtajlarında, İran'la ilgili sözleri oldukça önemlidir. Muhammed Salahaddin Bahauddin, konuşmasının bir yerinde, "Bölgemizdeki karışıklığın temel nedenlerinden bir tanesi İran'dır. Irak Kürdistanı'nda fitnenin başı İran'dır" şeklinde sözler sarfetmişti. Merhum Şeyh Osman ise, Saddam Hüseyin'in Halepçe'yi kimyasal silahlarla bombalamasının ardından sığındığı İran'da yaşadığı dönemi anlatırken, şu sözleri oldukça dikkatimi çekmişti: İran'a göre, Talabani bizden daha Müslüman

Şeyh Osman şöyle diyordu: "İran o dönemde bize kapıları açtı. Kürt halkına karşı gerçekten iyi davrandı. Ama, bu zaten İran'ın boyun borcuydu. İran askerlerinin Bağdat kapılarına dayanması başta bizim peşmergelerimiz olmak üzere Kürt peşmergelerinin sayesinde olmuştu. Kürt halkı, İran'a olan desteğinden dolayı kimyasal silahlarla bombalandı. Fakat, İranlı yetkililer o dönemde Talabani'ye gösterdikleri yakınlığı bize göstermediler. İran'ın menfaati bunu gerektiriyordu. Tabii, bir de biz Ehl-i Sünnet'tik. Onlar göre Talabani, bizden daha fazla Müslüman'dı herhalde."

Resmi İran, derin İran

Devrimden sonra yapılan İran anayasasında bütün yetkiler 'Rehber'de toplandı. Nihai söz Rehber'indir. Bu mekanizma, İmam Humeyni döneminde belki iyi bir şekilde işletilebildi. Ancak, Humeyni'den sonra bu mekanizma gizli bir şekilde de olsa İran'da ciddi olarak tartışılmaya başlandı. Çünkü, bu yönetim biçimi her ne kadar en tepede 'Rehber' yeralsa da deyim yerindeyse 'çift başlı' bir yönetim şeklini doğurdu. Hem İran'da hem de İran dışında bir görünen İran, bir de 'görünmeyen' İran vardı. Asıl güç ise, deyim yerindeyse görünmeyen 'derin İran'ın elindeydi. İran'ı yöneten bir cumhurbaşkanı, bir meclisi, buna bağlı olarak bakanlıkları ve diplomatları ve bir de resmi ordusu var. Ancak bir de Devrim Muhafızları ve İstihbarat Başkanlığı var. İşin ilginç tarafı da burası zaten. Resmi olan bu iki birim, diğer ülkelerde resmi olmayan 'derin devlet'le örtüşüyor aslında. Yani, İran'daki 'derin İran' diğer ülkelerdeki 'derin devlet'in tersine meşru olan bir güç.

Madalyonun arkasındaki yönetim

İran'da devlet ile rejimi koruma ve kollama vazifesi İstihbarat Başkanlığı ile Devrim Muhafızları'nın elindedir. Herhangi bir yere veya kişiye danışma ihtiyacı duymadan faaliyet gösteriyorlar. İran'ı yurtdışında temsil eden diplomatların da bu iki birim tarafından tespit edildiği biliniyor. İran'daki birçok faili meçhul eylemden sorumlu olan bu iki birim olduğu gibi yurtdışında gerçekleştirilen eylemlerden sorumlu olan birimler de yine bunlar. Ancak, 'derin İran'ın madalyonun arkasında resmi olan İran'la nerede buluştuğu biraz tartışmalı. Bazı uzmanlara göre 'derin İran'ın ucu, Rehber'e kadar dayanıyor. Kimi uzmanlar ise, 'derin İran'ın ucunun daha aşağılarda olduğunu ifade ediyorlar. Pekiyi, legal olan 'derin İran'ın yaptığ kimi eylemler İran'ı zaman zaman zor durumda bırakmıyor mu? Bu durumda ne yapılıyor?

Övgü ve takiyye

İran devleti ile rejiminin korunması ve kollanması noktasında kendisine 'durumdan vazife' çıkaran, devrimin 'ihracı'ndan sorumlu olan, yurtdışındaki birçok eylemi planlayan ve gerçekleştiren bu birimin yaptığı bazı icraatlarının elbette İran'ı güç durumda bıraktığı da oluyor. İşte böyle anlarda madalyonun arasındaki yönetimin kesiştiği noktada, gereken yapılıyor. Yaptıklarını 'ibadet' aşkıyla yapan ancak gelinen noktada yıpranan kişi ya da kişilere, bir araba övgü yağdırıldıktan sonra 'Allah hayrınızı kabul etsin, Allah ecrinizi artırsın' denilerek, geri hizmetlere alınıyorlar.

  --------------- imza ve tarih ---------------- Geri OKU