Gündem İstiklal Mahkemeleri Meclisi yok saydı

İstiklal Mahkemeleri Meclis’i yok saydı

İstiklal Mahkemelerinin 95 yıllık esrar perdesi bir bir aralanıyor. Çoğu kez kendi kuruluş yasalarına aykırı tutum ve davranışlar içine giren mahkemeler, temel yasada idamlarda TBMM onayı aranırken, birçok olayda “hadisenin vehameti ve aciliyeti” gerekçesiyle, bu şartı askıya aldı. Meclis onayı olmadan idam kararları verildi.

Haber Merkezi Yeni Şafak
TBMM Kütüphane ve Arşiv Hizmetleri Başkanlığı tarafından yapılan İstiklal Mahkemeleri zabıtlarına ilişkin tasnif çalışmaları neticesinde, 95 yıllık esrar perdesi aralandı. 11 Eylül 1920 tarih ve 21 numaralı “Firariler Hakkında Kanun” ile kurulan ve pek çok yerde “seyyar mahkeme” hüviyeti kazanan bu mahkemelerin daha sonra kapsamının adım adım genişletildiği görülüyor. Ayrıca söz konusu mahkemelerin, “dönemin iktidar güçlerine karşı gelişen muhalefete yönelik 'özel ve siyasi' yargılama/cezalandırma mekanizmasına dönüştüğü” iddiaları da bizzat bu mahkemelerin zabıtlarıyla gün yüzüne çıkmış oluyor.

MECLİS'İ YOK SAYDILAR

İstiklal Mahkemelerinin görevleri ve bakacakları davaların konuları, farklı zamanlarda çıkan kanunlarla belirlendi. Bu kanunlara ilişkin Meclis'teki yasama çalışmaları da oldukça enteresan bilgiler sunuyor. Bu mahkemelerin, çoğu kez kendi kuruluş yasalarına aykırı tutum ve davranışlar içine girdiği, idamlarda TBMM'nin onay şartının dönemsel olarak kaldırıldığı, yine yasayla belirlenen mahkeme heyetinin üye sayılarının “duruma göre” değiştirildiği görülüyor.
Alternate Text
İsmail Hakkı Canbulat, İzmir'de Atatürk'e düzenlenen suikastla ilgisi olduğu iddiasıyla İzmir'de İstiklalMahkemesi kararıyla 1926'da asılarak idam edildi.


MAHKEME ÜYELERİ SEÇİLDİ

İstiklal Mahkemeleri Kanunu kabul edildikten sonra 20 Eylül 1920 tarihinde mahkeme üyelerinin seçimine karar verildi. Buna göre yirmi bir kişinin İstiklal Mahkemelerine toptan seçilmesine ve yedi mahkemeye üçer üçer dağıtılmasına dair teklif sunularak kabul edildi. Bu teklifin ardından seçimlere geçildi. 144 milletvekili oy kullanırken, bunlardan 14'ü çekimser kaldı. Buna göre 72 ve üzeri oy alan milletvekilleri üye olarak seçildi fakat diğer on beş üye için yeniden seçim yapılmasına karar verildi. Bu oylamada 21 Eylül 1920 tarihli görüşmelerde üye seçimine yeniden devam edildi.

KILIÇ ALİ YETERLİ OYU ALAMADI

Bu oylama sonucuna göre, Antalya Milletvekili Rasih Efendi (65), Ayıntab Milletvekili Kılıç Ali Bey (58), Bursa Milletvekili Osman Nuri Bey (57), Bursa Milletvekili Necati Bey (56), Canik Milletvekili Emin Bey (55), Menteşe Milletvekili Tevfik Rüşdi Bey (45), Cebelibereket Milletvekili İhsan Bey (45), Elaziz Milletvekili Hüseyin Bey (41), Kastamonu Milletvekili Suad Bey (41), Biga Milletvekili Hamdi Bey (41), Bayezid Milletvekili Atıf Bey (37), Kozan Milletvekili Fikret Bey (37), Isparta Milletvekili Hacı Tahir Efendi (31) oy aldı. 22 Eylül 1920 tarihli üçüncü oylamada ise 144 milletvekili oy kullandı ve 67'sinin çekimser olduğu görüldü. Bu seçimde tüzük gereği en çok oy alanların seçilmesi gerektiğinden oylama sonucunda Antalya Milletvekili Rasih Bey (65), Ayıntab Milletvekili Kılıç Ali Bey (58) oy aldı. Yani yeterli oy sayısı olan 75'i, bu mahkemelerin simge isimlerinden Kılıç Ali dahil kimse alamadı.

MUSTAFA KEMAL MECLİS'E GELDİ

Bazı üye milletvekilleri aldıkları oyların çekimser sayısından bile az olduğunu, çekimser sayısının gittikçe yükseldiğini ve böyle bir sorumluluğu kabul edemeyeceklerini söyleyerek istifa etmek istedi. İstifa edenlerin istifaları kabul edilmedi ve görüşmelerin 25 Eylül'de yapılmasına karar verildi. 25 Eylül'deki görüşmelerden de bir sonuç alınamayınca 26 Eylül'deki oturuma Mustafa Kemal bizzat katıldı. Verilen yeni tekliflerle bazı çekinceler giderildi.

Görev alanı genişledi

“İstiklal Mehakimi Kanunu" yasasında idamlarda TBMM onayı aranırken, birçok olayda “hadisenin vehameti ve aciliyeti” gerekçesiyle, bu şart çoğu kez mahkemeler tarafından askıya alındı. Mahkemelerin görev kapsamına sırasıyla 29 Nisan 1920 tarihli Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nun içine aldığı suçlar girdi. 4 Mart 1925 tarihli Takrir-i Sükûn Kanunu'na göre irtica, isyan, memleketin huzur ve güvenliğini bozmak isteyen hareketler, yayınlar Hükümet tarafından yasaklandı ve gerekirse İstiklal Mahkemelerine gönderildi.
Alternate Text
Sivilleri de yargıladı

1925'e gelindiğinde, Takrir-i Sükun Kanunu ile “irticayla mücadele” adı altında başlatılan süreçte seri yargılamalar yapacak ve pek çok idam kararlarına imza atacak olan Ankara İstiklal Mahkemesi 4 Mart 1925 tarihinde 117 numaralı Meclis Kararı ile kuruldu. Kurtuluş Savaşı koşullarında sadece asker kaçaklarını yargılamak için çıkarılan “İstiklal Mehakimi Kanunu”na daha sonra eklenen yeni maddelerle siviller de bu mahkemelerde yargılanmaya başlandı.
Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018 Genel Seçim
YSK Seçmen Sorgulama, nerede oy kullanacağım?
YSK Yurtdışı Seçmen Sorgulama
Adana Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Adıyaman Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Afyon Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Ağrı Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Amasya Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Ankara Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Antalya Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Artvin Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Aydın Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Balıkesir Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bilecik Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bingöl Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bitlis Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bolu Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Burdur Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bursa Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Çanakkale Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Çankırı Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Çorum Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Denizli Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Diyarbakır Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Edirne Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Elazığ Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Erzincan Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Erzurum Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Eskişehir Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Gaziantep Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Giresun Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Gümüşhane Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Hakkâri Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Hatay Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Isparta Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Mersin Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
İstanbul Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
İzmir Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kars Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kastamonu Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kayseri Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kırklareli Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kırşehir Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kocaeli Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Konya Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kütahya Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Malatya Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Manisa Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kahramanmaraş Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Mardin Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Muğla Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Muş Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Nevşehir Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Niğde Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Ordu Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Rize Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Sakarya Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Samsun Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Siirt Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Sinop Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Sivas Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Tekirdağ Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Tokat Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Trabzon Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Tunceli Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Şanlıurfa Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Uşak Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Van Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Yozgat Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Zonguldak Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Aksaray Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bayburt Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Karaman Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kırıkkale Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Batman Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Şırnak Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bartın Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Ardahan Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Iğdır Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Yalova Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Karabük Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kilis Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Osmaniye Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Düzce Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018 Genel Seçim
YSK Seçmen Sorgulama, nerede oy kullanacağım?
YSK Yurtdışı Seçmen Sorgulama
Adana Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Adıyaman Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Afyon Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Ağrı Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Amasya Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Ankara Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Antalya Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Artvin Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Aydın Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Balıkesir Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bilecik Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bingöl Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bitlis Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bolu Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Burdur Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bursa Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Çanakkale Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Çankırı Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Çorum Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Denizli Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Diyarbakır Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Edirne Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Elazığ Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Erzincan Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Erzurum Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Eskişehir Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Gaziantep Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Giresun Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Gümüşhane Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Hakkâri Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Hatay Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Isparta Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Mersin Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
İstanbul Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
İzmir Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kars Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kastamonu Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kayseri Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kırklareli Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kırşehir Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kocaeli Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Konya Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kütahya Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Malatya Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Manisa Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kahramanmaraş Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Mardin Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Muğla Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Muş Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Nevşehir Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Niğde Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Ordu Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Rize Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Sakarya Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Samsun Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Siirt Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Sinop Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Sivas Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Tekirdağ Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Tokat Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Trabzon Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Tunceli Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Şanlıurfa Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Uşak Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Van Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Yozgat Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Zonguldak Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Aksaray Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bayburt Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Karaman Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kırıkkale Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Batman Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Şırnak Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bartın Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Ardahan Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Iğdır Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Yalova Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Karabük Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kilis Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Osmaniye Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Düzce Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.