Kafkasya'nın 'Kuveyt'i Azerbaycan

Bugün halkın gelir düzeyi düşük. Gençleri bekleyen en büyük sorun işsizlik. Azerbaycan, eski Sovyet sisteminden kurtulmaya çalışıyor ama hâlâ eski rejimin izleri var. Özellikle gaz, elektrik ve su dağıtımında sorunlar yaşanıyor. Sayaç sistemi olmadığından faturalarda karışıklık yaşanıyor. Haydar Aliyev'in ölümünden sonra yerine oğlu İlham Aliyev'in geçmesi Azerbaycan'da "Aliyev ailesi daha uzun yıllar başta kalacak" sözleriyle karşılanıyor.

Azerbaycan'da muhalefetin adı var kendi yok. Aliyev yönetimi muhalefeti sindirmiş görünüyor. Azerbaycan'ın yeni zenginleri Aliyev'e tam destek veriyor. Türk malları ise Azerbaycan'da geniş bir pazar bulmuş kendine. Yine de iki ülke arasındaki ilişkilerin olması beklenen düzeyin altında olduğunu söylemek gerekiyor.

Bu arada Bakü'de efsane halinde anlatılan bir olay var ki etkisini yitirmemiş hâlâ. 3 yıl kadar önce Türk jetleri Hazar üzerinde uçtuğunda neredeyse bütün Bakü sevinç içinde sokaklara dökülmüş. Ancak Bakü yönetimi, Rusya, Avrupa, Amerika, İran ve Türkiye arasında hassas bir denge politikası izliyor.

Geniş caddeleri, tarihi binaları ve parklarıyla Bakü, günün her saatinde canlı. Bakülülerin İçeri Şehir dedikleri bölge surlarla ayrılıyor. Bizim eski İstanbul için Suriçi dediğimiz gibi Azerilerin de İçeri Şehir dedikleri bu bölge, tarihi binalar, mescitler, medreselerin yanısıra saraylar ve konaklarıyla da ilginç bir mimari örneği sergiliyor.

Sahilden hafif bir eğimle yukarı doğru yayılan, daracık sokaklarıyla Borges'in öykülerinin ana teması olan labirent, tam da burada insanı içine çekiyor. Borges, İçeri Şehir'i görseydi, "işte benim labirentim bu" derdi muhakkak. İçeri Şehir'deki mahalleler, sokaklar, evler çok bakımsız. Yabancı şirketler buraya da el atmış durumdalar. Şirketlerin restorasyon faaliyetleri hızlı şekilde devam ediyor.

Ahıska Türkleri Kurultayı için davetli olduğumuz Bakü'de Türkiye ile Azerbaycan arasındaki kültürel ilişkileri, Türkiye'nin Bakü Kültür ve Tanıtma Müşaviri Doç. Fethi Gedikli'den dinlemek gerek. Birbuçuk ay kadar önce Bakü'ye atanan Gedikli, "Hükümetimiz ve sayın bakanımız eski Sovyet cumhuriyetleriyle münasebetlerimizin geliştirilmesine büyük ehemmiyet veriyorlar. Çünkü aynı dili konuştuğunuz, aynı kökten geldiğiniz insanlar arasındasınız. Alfabenin Latince'ye çevrilmiş olması büyük kolaylık. Sokaktaki tabelaların dediğini anlıyorsunuz. Türkiye'ye karşı müthiş ilgi var. Fakat bütün bunlar, aynı zamanda büyük yük getiriyor. Beklentilere cevap vermek zorundasınız. Devletimizin kültür işlerine ayırdığı kaynak ise sınırlı " diyerek başlıyor sözlerine. "Bakü'de neler yapmayı düşünüyorsunuz?" şeklindeki sorumuza ise şöyle cevap veriyor: "İlk başta Türkiye ve Türklük kitaplığı olan, poptan sanat müziğine kadar bütün müzik zenginliğimizi yansıtan CD ve albümlere yer veren, sergi ve konferans salonlarına sahip bir kültür merkezi kurmak. Böyle bir merkezden Bakü'deki vatandaşımız istifade edebileceği gibi, Azerbaycanlılar da Türkiye ve Türk dünyası hakkında aradığı malzemeyi burada bulabilmelidir. Önümüzde İspanyolların Cervantes, Almanların Goethe, İngilizlerin British Council ve Fransızların Fransız Kültür Merkezi gibi başarılı örnekleri var. Ülkemizin de en azından komşu ülkelerde bu çapta ve nitelikte merkezleri bir an evvel kurmalıdır. Bunun dışında Türkiye ve Azerbaycan'ın kültürel alakalarının gelişmesine büyük katkıları olmuş, yazar-diplomat Memduh Şevket Esendal'ı, Birinci Cihan Harbi sonrası Bakü'de görev yapmış Türkiyeli öğretmenleri, Türkiye'de büyük etkinliklerle 'Necip Fazıl Yılı' kapsamında anılan şairimiz Necip Fazıl Kısakürek'i tanıtmak isterim."

Bakü'de bir grup gençle sohbet ediyoruz. "Türkiye denilince ilk akla gelen isimler nedir?" diye sorduğumuzda bu isimler sıralanıyor: Tarkan, Mahzun Kırmızıgül, Emrah, İbrahim Tatlıses, Yalın, Seda Sayan, Mustafa Sandal, Rafet El Roman, Gülben Ergen, Hülya Avşar, Cüneyt Arkın, Orhan Gencebay, Barış Manço.

Bakü'den uzaklaşıp kırsal alanlara doğru yolculuk yaptığınızda farklı bir Azerbaycan ile karşılaşıyorsunuz. Bakü'nün içinde olduğu gibi bu bölgelerde de yollar, şehir girişleri, kasaba ve kent meydanları Haydar Aliyev'in büyük boy posterleri ve veciz sözleriyle bezenmiş durumda. Azerbaycan'ın her yöresinde Aliyev'in etkisini hissediyorsunuz. Deyim yerindeyse Haydar Aliyev, Azerilerin Atatürk'ü. Bakü'de her köşede Aliyev'in portreleri ve sözlerinin yer aldığı bilboartlar var. Bunlardan biri "Aliyev halka dayaktır" sözü. Sakın yanlış anlamayın, dayak sözü Azerice de "dayanak" anlamında kullanılıyor.

Bakü'de Birinci Dünya Savaşı yıllarında Kafkas cephesinde şehit düşenlerin anısına bir şehitlik inşa edilmiş. Cephelerde ölen her Türk askerinin adı mermer duvarlara yazılmış. Yazarımız Cevdet Akçalı, Kudüs'ten Kosova'ya Üsküp'ten Yozgat'a, Tokat'tan Diyarbakır'a kadar binlerce şehidin isiminin kazındığı anıtın önünde.

Bakü'de Türkiye'nin desteğiyle Şehitlik Camii yapılmış. Cuma günleri, Bakü'de hiçbir camide göremeyeceğiniz kalabalık burada namaz kılıyor. Caminin hemen yanında Diyanet İşleri Teşkilatı'na ait bir büro var.

Elçin Muradoğlu, Bakü'de Modalar atölyesi sahibi. Bizdeki terziliğin daha başka bir biçimi. Dükkanda Atatürk'ün kalpaklı bir resmi var. Muradoğlu en çok İbrahim Tatlıses'i dinliyor. Bir kez gelmiş İstanbul'a. Kapalıçarşıyı çok sevmiş, İstanbul için, 'Biraz sıklık var' diyor.

----------------- imza------------------

----------------- imza------------------