"Yerli dizi yersiz uzun" ve Akif

Bugünkü yazı “iki parçalı” olsun. Birkaç gün önce sinema sanatçıları ve emekçilerinin AKM önünde “Setlerde ölmek istemiyoruz” diyerek bir araya gelip televizyon dizilerinin 90 dakika gibi neredeyse bütün akşamı kaplayan uzunluğunun yol açtığı büyük sorunları yüksek sesle duyurmaya çalıştıkları sokak gösterisine şahit olduk.

Tabii ki çok yerinde bir tepkiydi bu. Konu hemen herkesin malumu olmakla birlikte bu tür bir eyleme ilk kez başvuruluyordu.

Biliyorsunuz, dizilerin süresi 90 dakikayı bulunca, dizilerde çalışanların (özellikle de teknik ekip) çalışma koşulları Marks''ın zamanının Manchester''ini anlatırken tasvir ettiği ortamı aratmıyor. Sırasında 20 saati bulan işgünü, uykusuz geceler vs.

Peki bu “vahşi kapitalizm”in bugünün dünyasında –hem de TV gibi modern bir sektörde- var olabilmesinin nedeni nedir? Sorunun cevabını biliyorsunuz; tabii ki televizyon kanallarının daha fazla reklam alabilmeleri.

Peki bu düzen nasıl ortadan kalkabilir? Bu çerçevede de şu soruya cevap arayalım: Bu çarkın işlemesine dışarıdan bir otorite müdahale edebilir mi? Bana sorarsanız –bazı dizi yapımcılarının açıkça ifade ettiklerinin tersine– RTÜK ve Çalışma Bakanlığı''nın (hatta Maliye) konuya gerekli ciddiyetle eğilmesi bu alandaki pek çok sorunu ortadan kaldıracaktır. İşin Çalışma Bakanlığı''nı ilgilendiren kısmını Sine-Sen Genel Başkanı Zafer Ayden iyi özetlemiş zaten. Ayden, haklı olarak, sinema emekçilerinin sigortasız –ve “süresiz”- çalıştırılmalarının önüne geçmenin Çalışma Bakanlığı''nın görevi-ödevleri arasında olduğunu söylüyor. Gerçekten de bu bakanlığın çalışma müfettişleri her sabah çok erken saatlerde AKM arkasındaki park yerinden hareket eden dizi çalışanlarının peşine takılarak birkaç dizi setini ziyaret etseler, yapılan kontroller ve kesilen cezalar sonucunda işler önemli ölçüde yoluna girebilir.

RTÜK''ün yapabileceği müdahaleye gelince: Uzun-upuzun dizi çekimlerinin son bulması bu kurumun kanununda yapılacak birkaç değişiklikle çok daha rahatlıkla sağlanabilir. RTÜK Kanunu''nda bu amaçla değiştirilmesi gereken maddeler de bellidir. Kanunun “Reklamlar” (Madde 19), “Reklamların Biçimi ve Sunuluşu” (madde 20) ve “Reklamların Yerleştirilmesi” (madde 21) başlıklı maddelerinin elden geçirilmesi yeter de artar bile. Yapılması gereken değişikliklerin ilki reklam sürelerinin sınırlandırılmasından ibarettir. Bu maddeler içine televizyon dizilerinde yayınlanacak reklamlara ilişkin makul bir sürenin belirtilmesi tabii ki üzerine vazife olmayan pek çok işle meşgul olan RTÜK''ün ödevleri arasındadır.

Şu hususu da belirtelim: RTÜK Kanunu''nun birçok maddesi gibi “reklamlar”a ilişkin maddeleri de ciddi biçimde gözden geçirilmesi gereken niteliktedir. Kanun -gerçekten de- “bulunsun” kabilinden kaleme alınmıştır. Bakın mesela şu tutarsızlığa:

Kanunun 21. maddesinin son fıkrası şöyledir: “Konulu filmlerin ve televizyon filmlerinin (diziler, eğlence programları ve belgeseller hariç) süreleri kırk beş dakikadan fazla olması halinde, her kırk beş dakikalık süre sonunda bir kez olmak üzere reklam için kesinti yapılabilir. Film kırk beş dakikadan fazla ise kırk beş dakikadan sonraki zamanda her yirmi dakika aralıkla reklam yerleştirilebilir.” (!)

Böyle kanun maddesi olur mu? Madde bir yandan “her kırk beş dakikalık süre sonunda bir kez olmak üzere reklam için kesinti yapılabilir” derken, bu hükmün hemen sonrasında “Film kırk beş dakikadan fazla ise kırk beş dakikadan sonraki zamanda her yirmi dakika aralıkla reklam yerleştirilmesi”ne de cevaz vermektedir! Nasıl yani, bu durumda televizyon kanalları her kırk beş dakikalık süre sonunda “bir kez” mi yoksa “her yirmi dakika aralıkla” mı reklam alacaktır?

Reklam sürelerin belirtilmemesi gibi büyük bir “unutkanlık”tan söz etmiyorum bile…

Demek ki, AKM önünde birkaç gün önce gerçekleştirilen eylemin olumlu bir gelişmeye neden olabilmesi için herkesten önce harekete geçmesi gereken kurumlar RTÜK ve Çalışma Bakanlığı''dır.

Bugünlerde Mehmet Akif Ersoy''un vefatının 74. yılı dolayısıyla düzenlenen törenler yapılıyor. Ama dikkat ederseniz bu törenler dolayısıyla Akif hakkında yazılanlar içinden çok azı şairin pek çoğumuz için hâlâ bir muamma olan Cumhuriyet ile olan ilişkisini irdelemeye çalışıyor. Akif Emre''nin dün gazetemizde yer alan yazısı bu çerçevede işi ciddiye alan yazılardan birisiydi muhakkak.

Akif''ten çokça söz edilen bugünlerde benim de aklıma şairi Yahya Kemal ile kıyaslayan eski bir yazımın bir bölümü geldi. Şu bölüm yani:

“Bu aralar uykuya dalmadan okuduğum bir kitap var elimde. Sermet Sami Uysal''ın 1959 basımı “Yahya Kemal''le Sohbetler” kitabı. Kitabın sonlarına doğru Yahya Kemal anlatıyor: ''Şâirlerimizin en meşhur mısraalarının bâzılarında mânâ hataları var. Meselâ Mehmet Âkif''in ''Bir Hilâl uğruna yarab ne güneşler batıyor'' mısraını ele alalım... Mehmet Âkif''in milliyetçiliğinden kimsenin şüphesi yoktur. Yalnız bu mısraı düşünürsek tuhaf bir mânâ çıkıyor: Sanki Şâir hilal uğruna batan güneşlere üzülüyormuş gibi... Bakın: ''Yarab ne güneşler batıyor.'' Diyor. Halbuki: ''Müslüman kaldık asırlarca onun uğrunda / Bin güneş batmalı yıldızla hilal uğruna'' diyebilseydi, fikrini daha iyi anlatmış olurdu. Yâni ''batıyor'' mutlâka ''batmalı'' olmalı''

Sizi bilmem ama şairin bu ''düzeltme'' denemesi benim hiç mi hiç hoşuma gitmedi... Şairin ''ses'' uğruna ''güneşler''i mutlaka ''batırmaya'' çalışmasını bayağı ''acımasız'' buldum ve hatta bu acımasız tavır bana epeyce ''Türk medyası''nın şehitler karşısındaki tutumunu hatırlattı... Oysa aferin Akif''e. ''Hilal uğruna batan güneşlere üzülmesi''ni ne güzel anlatmış... Belli ki Akif, sıra ''batan güneşler''e gelince nerede durmak gerektiğini şairden çok daha iyi biliyor.... “