Majestelerinin hukuku

Herşey, "tekst"e uygun olarak gerçekleşiyordu. Kanlı darbeye birkaç ay kala, CHP'liler, herzaman CHP'li olmuş basının kahir ekseriyeti, askeri-sivil bürokrasi ve elbette ki üniversite hocaları ile sair zevat; darbe oyunun repliklerini, aksama göstermeden oynuyorlardı. Rahmetli Menderes, darbeye dört ay kala, içine doğmuş gibi, "CHP'liler, Irak'ta ihtilal çıkması üzerine aynı ihtilalin memleketimizde de yapılabilmesi işinin kolaylaştığını hayal ediyorlar, bu vesile ile gazeteler tahriklere giriştiler" diyordu.

Sonuçta Menderes'in öngörüsü gerçekleşmiş, darbenin ardından Yassıada'ya götürülen Demokrat Partililer, 16 ay sürecek bir adalet maskaralığına şahit olmuşlardı. Vatandaş, ilk kez, kendine yakın bulduğu bir siyasi grubun derdest edilip yargılanmasını yer yer boş, yer yer çaresiz nazarlarla izliyor; radyoda da tok bir sesin, "Yassıada Saati" demesinin ardından hukuka yapılan o günkü tasallutları dinliyordu. Gazeteler ise tam anlamıyla çıldırıp insafsızlamışlardı. Haberlere göre, bir keresinde Salim Başol, Menderes'e "kes" demiş, merhum yine konuşmaya devam edince de, "Kes deyince keseceksiniz, yoksa ben kestirmesini bilirim" diye çıkışmıştı. Milliyet gazetesi, mükalemenin devamını şöyle veriyordu: "Menderes şaşırdı, kekeledi ve 'Keseyim efendim' dedi." Bu arada halk arasında yaygınlaşan bir söylentiye göre de, kimi profesörler darbecilere, "İdamlar 50'den aşağı olursa üstünü biz tamamlarız" diyorlardı. Zaten 28 Mayıs günü, Prof. Sıddık Sami Onar başkanlığında toplanan Profesörler Kurulu'nun, "27 Mayıs meşrudur" kararı almış olması da, söylentinin hiç de mesnetsiz olmadığının bir göstergesiydi.

Dava enflasyonu

Demokrat Partililer tam 19 davadan yargılanacaklardı. Davalar, peşpeşe geliyor, -tıpkı RP davasında olduğu gibi- gazete küpürleri delil sayılıyor, adada bir yargı faciası sergileniyordu. Basının yazdığı pekçok "suçlamanın" yalanolduğu da, onca taraflılığa rağmen doğal olarak bir türlü ispatlanamıyordu. Kararları çok önceden belirlemiş olan kanlı darbeciler, başlarına geleceği bilmiş gibi, tedbirleri de derhal alıyorlardı. Rezalet sona erip, kararlar açıklandığında darbenin başı Cemal Gürsel ise ihtilal ve Yassıada ile ilgili münakaşa edenleri cezayla korkutuyordu. Sonuçta Türkiye, belki de bir daha hiçbir zaman "egale edilemeyecek" çirkin bir rekorun, hukuğun bu kadar paspas edilmesinin rekorunun utancını hâlâa taşıyor. Ve ne yazık ki, günümüzde de hâlâ bu "rekoru kırmaya" çalışanlar bulunuyor...

Köpek, bebek ve Barbara

Köpek davası: Bayar ve Bakan Nedim Ökmen, Afganistan Kralı tarafından hediye edilen bir Afgan tazısını, zorla hayvanat bahçesine satmaktan yargılanıp mahkum oldular.

Bebek davası: Menderes, gayrimeşru çocuğunu öldürmeye azmettirmekten yargılanıp beraat etti.

Barbara davası: Polatkan ve Koraltan, bir Alman hizmetçiye döviz tahsis etmekten yargılanıp mahkum oldular.

Değirmen davası: Ticaret Bakanı Sıtkı Yırcalı, yolsuz kredi kullanmakla suçlandı, zaman aşımından dava düştü.

Örtülü ödenek davası: Menderes ve Müsteşarı A. Salih Korur, örtülü ödeneği usulsüz kullanmaktan mahkum oldular.

Üniversite olayları davası: Üniversite basmaktan açılan dava.

Vatan Cephesi davası: Vatan Cephesi'ni kurarak sınıf tahakküm oluşturmaktan Bayar ve Menderes mahkum oldu.

Anayasanın ihlali davası: TCK 146'ya muhalefetten 400 sanığın büyük bir bölümü mahkum oldu.

Demokrat İzmir davası: Menderes, Demokrat İzmir gazetesi baskınına halkı teşvikten mahkum oldu.

Radyo davası: Menderes ve yedi bakan devlet radyosunu siyasi amaçları için kullanmaktan mahkum oldular.

Topkapı olayları davası: Bayar, Menderes ve 58 sanık, İnönü'ye suikastten mahkum oldular.

Ali İpar davası: Armatör Ali İpar'la önde gelen DP'liler döviz yasasını ihlalden mahkum oldular.

Arsa davası: Eski Tarım Bakanı Nedim Ökmen, hükümeti, eşine ait arsaları fahiş fiyata almaya zorlamaktan mahkumiyete çarptırıldı.

Dolandrırıcılık davası: DP'li bakanlar Erkmen ve Mandalinci, ABD'ye yaptıkları geziden artan dövizleri geri vermemekten yargılanıp beraat ettiler.

Vinileks şirketi davası: Polatkan, kişisel çıkar karşılığı bu şirkete usulsüz kredi vermekten mahkumiyet aldı.

6-7 Eylül olayları davası: 1955'te, İstanbul'da yaşayan Rumlar'a karşı halkı ayaklanmaya azmettirerek can ve mala zarar vermek suçlamasıyla açıldı. Menderes Zorlu ve eski vali Kemal Hadımlı mahkum oldu, diğerleri beraat etti.

'Onlar böyle istiyor!'

Darbenin en önemli süflörlerinden olan İsmet İnönü, "Sizi buraya tıkan güç böyle istiyor" derken, darbeciler de "ne istediklerinin" gayet iyi farkında olarak, yapacakları kıyıma, her tarafı dökülen bir "hukuk elbisesi" giydirmeye hazırlanıyorlardı. Normal şartlarda komedi sayılabilecek iddialar, sorgulamalar ve sair mahkeme safhaları; kararlar açıklanıp infaz edildiğinde ise bir drama dönüşecekti.

'Meşru bir darbeydi'

Ulus yazarı Ecevit, "Türk ordusu, bütün dünyanın hayranlığını çekecek kadar başarılı; medeni ve meşru bir ihtilali, görülmemiş bir süratle, 2 saat içinde bütün yurtta zafere ulaştırdığı andan itibaren demokratik rejimin kurtarılması için faaliyete geçmiştir" diyordu. Bülent Ecevit, 1 Haziran 1960, Ulus

228 idam istedi

MBK, Yüksek Adalet Divanı'nı, 8'i asil 14 üye, başsavcı ve 5 başsavcı yardımcısından oluşturmuştu. Yargıtay 1. Ceza Dairesi Başkanı Salim Başol başkanlığa, Altay Ömer Egesel ise başsavcılığa getirilmişti. Duruşmalar 14 Ekim 1960'ta başladı, 15 Eylül 1961'de kararlar açıklandı. Başsavcı 228 sanık hakkında idam istedi.

'Dindarlar adaya'

Cemal Gürsel, "Çocuklar bana bir ada bulun" demişti. "Siyaset yobazlarını Yassıada'ya topladık, medeniyet yobazlarını da başka bir adaya tıkmazsak başarılı olamayız. (Orhan) Erkanlı, sen bu işi planla, kimseye bir şey söylemeyin." Bu bağlamda ilk olarak 55 din önderi -iktidar ve basına göre ağa ve şeyh- sürgün edildi.

Basın da tıpkı bugünkü gibiydi

"Hürriyet şehidi gençlerimiz hakkında dün Milli Birlik Komitesi açıklama yaptı: Cesetlerin makinada kıyılıp, toz haline getiirildiği ihbar edildi."

29 Mayıs 1960, Hürriyet

"Şehit gençlerin sayısı henüz belli değil. Rakam, üniversiteler açılınca anlaşılacak. Harb Okulu kumandanı Tuğgeneral Sıtkı Ulay: Cumartesi veya Pazar okulun imha, gençlerin yok edileceğini haber aldık."

5 Haziran 1960, Hürriyet

"Şehit gençlerin gömüldükleri yerler açıklanacak."

29 Mayıs 1960, Milliyet

"İstanbul emniyeti mezarları arıyor. Şehit gençleri tesbit için anket açılıyor."

3 Haziran 1960, Milliyet

"Konya'da kuyulara atılan cesetlerden kim haberdar? Ankara soğuk hava depolarında cesetler var."

31 Mayıs 1960, Akşam

"Katliam planı. Demokrat Parti'nin 40 milyon lira sarfıyla üniversite ve Harbiye'yi imha için teşkilat kurduğu anlaşıldı."

31 Mayıs 1960, Dünya

"Talebelerin ölümüyle ilgili korkunç ihbarlar yapılıyor"

4 Haziran 1960, Yeni Sabah

"Sabık iktidarın yarım kalan tertibi. İstanbul Taşlıtarla'da parayla tutulan adamlara dağıtılmış 7 bin silah ve asker elbisesi ele geçti. Depolar bulundu. Tahrip teşkilatı yakalandı."

30 Mayıs 1960, Ulus

40 yıl önce DP'lilerin dramında zil takan basın, mağduriyetler için bugün de aynı tavrı sürdürüyor.