Medya-siyaset iç içe

"Gazete ve televizyonları büyük bir iştahla satın alan iş adamları, iktidar karşısında güçlerini ispatlamak için birbirleriyle yarışıyorlar. Birinin üç gazetesi, on dergisi, iki televizyonu varsa, diğeri bunun iki katına sahip olmanın hırsıyla yanıp tutuşuyor. Çünkü medya siyasetin içine, siyaset medyanın içine girmiş. Çıkar ilişkileri her şeyin önüne geçmiş. Yazarların önemli bir kısmı da aldıkları büyük paraların sarhoşluğuyla kalemlerini patronların emrine veriyorlar. Yaşam standartlarıyla, savundukları fikirlerle halktan uzaklaşmış küçük dünyalarında yaşıyorlar. Utanmadan sütunlarında patronlarına methiyeler diziyorlar. Bu bir felakettir.

Medya satın alan işadamı, bir zeytin tüccarının ürettiği zeytinyağı şişesine baktığı gibi, o da çalıştırdığı gazeteciye öyle bakıyor. Onu nerede, hangi işte ve nasıl kullanabileceğinin hesabını yapıyor. Bir gazetenin nasıl hazırlandığını ve asli görevinin ne olduğunu bilmiyor ki..

Falih Rıfkı Atay, bir gün kendisini evinde ziyarete gelen Yahya Kemal'e çok itibar gösterir ve onu ihtişamla karşılar. O sırada Falih Rıfkı Bey'in yanında dönemin en ünlü müteahhitlerinden Abdurrahman Naci Demirağ vardır. Bir süre sonra Yahya Kemal kalkıp gidince müteahhit büyük bir merakla sorar, 'Yahu o adam kimdi? çok itibar gösterdin?'

Falih Rıfkı Bey de, ünlü şair Yahya Kemal, cevabını verince, müteahhit bu kez en çok önem verdiği şeyi sorar: 'Peki, bu Yahya Kemal dediğin adam kaç para kazanır ki?!'

İşte iş adamının ölçüsü budur. Şimdi Karamehmet ve Turgay Ciner de aynı şeyi yapacaklar. Çünkü, politikacı televizyon tamahından vazgeçemiyor. Ekranda görünmek onun için her şeyin önüne geçiyor. Gazetecilere ne kadar kızsalar da, bazen onları zebani gibi görseler de vazgeçemiyorlar.

Sonra durum değişti. Şimdiki patronlar gazetecilikten gelme olmadıkları gibi, yönetimini teslim ettikleri isimler de gazetecilik dışında ne kadar iş varsa hepsine bulaşmışlar. Mesela kimi banka yöneticisi, kimi de TÜSİAD üyesi. Böyle şey olur mu? Hürriyet'in Genel Yayın Müdürü Ertuğrul Özkök TÜSİAD üyesi. Medya patronu da genel yayın müdürü de TÜSİAD üyesi olursa işler değişir. Çünkü işadamının tavassutu olunca, gazeteciliğe müdahale başlar. Gazetecilik dışındaki alemde gelişen iş ve siyaset ilişkileri gazeteyi gebe bırakır, yani erkekler de gebe kalır. Gazete siyasi gücün emrine girer, kendisini özgür hissedemez ve dolayısıyla da savunamaz. Bu da gazetecinin, gazeteciliğe yaptığı en büyük ihanettir.

Medyanın ayıplarını saymakla bitirilemeyeceğini vurgulayan Bedii Faik, tam 22 yıldır İngiltere de yaşıyor. Yılda birkaç kez Türkiye'ye gelip çocuklarını dostlarını görüyor. Her seferinde gazetecilik mesleğinin biraz daha kötüye gittiğine tanık oldukça üzüldüğünü gizleyemiyor. "Medyanın asıl görevi olan halkın sesi olmak, ama bazen de halka rağmen doğru olanı savunmaktır" diyor. Medyanın gerçekleri bir ayna gibi yansıtıp, bir tercüman gibi aktarma yerine, birer güç silahı olarak kullanılmasından yakınıyor. İşi daha da ileri boyutlara götüren bazı iş adamlarının medyaya bir oyuncak gibi bakıp değerlendirmesine ise tahammül edemiyor.

Bedii Faik, önceleri dördüncü kuvvet olan basının bugün birinci felaket haline geldiğini vurguluyor.

Ecevit, 'Toprak işleyenin, su kullananındır' diyordu. Şimdi nereye geldi? 'Banka soyanındır...'

Bu sözler yılların gazetecisi, gazete sahibi, Türkiye'nin en etkili kalemi Bedii Faik'e ait. Bedii Faik, 1952-1975 yılları arasında sahibi olduğu Dünya gazetesinde yazdığı küçük fıkralarla yıllarca Türkiye'nin siyasi arenasında gündem belirledi. Yazdığı ve birkaç cümleden oluşan fıkraları bazen kitaplar dolusu anlamlar taşıdı, insanları düşünmeye zorladı. O, bir anlamda fıkralarındaki nükteleriyle Türkiye'nin karikatürünü çiziyordu. Kimi zaman kaleme aldığı fıkralar yüzünden başı derde girdi, gazetesi kapatıldı. Bazı fıkraları ise o kadar etkili oldu ki, dönemin iktidarları tarafından saatlerce tartışıldı, siyasileri hep düşündürdü.

Bedii Faik de gazetecilikten gelme gazete sahibiyken 1975 yılında gazetesini satmak zorunda kaldı.

Bedii Faik, Dünya gazetesini neden satmak zorunda kaldığını "Şevket Rado ile Almanya'da katıldığımız bir basın fuarını gezdikten sonra karar verdim. Şevket Rado, deli misin, çaresi bulunur, demesine rağmen kararımdan vazgeçmedim. Çünkü gördüğüm teknolojiyi uygulamam gerekiyordu ama bunu gerçekleştirecek maddi güce sahip değildim. Kredi alıp iktidara gebe kalmaktansa, satmayı daha uygun gördüm" diye açıklıyor. Mutlaka ondan önce de gazetesini satan ya da kapatmak zorunda kalanlar olmuştu ama son çeyrek yılda bu süreç hızlandı. Ercüment Karacan Milliyet'i, Haldun Simavi Günaydın'ı, Erol Simavi Hürriyet'i, Kemal Ilıcak Tercüman'ı ve son olarak da Dinç Bilgin Sabah, Yeni Asır, Yeni Binyıl, Takvim ve sahip olduğu bütün dergileriyle televizyonlarını satarak Babı-ı Ali'den çekildiler. Bedii Faik'in en çok üzüldüğü şey, satılan gazetelerin yeni patronlarının gazeteci olmayışı, hepsinin iş dünyasından gelişi ve gazetecilik geleneğinden uzak oluşları.

Bedii Faik, Türk basınının geldiği bugünkü durumu değerlendirirken gözleri doluyor. Dededen ve babadan halis bir gazete patronu olan Dinç Bilgin'in de ceketini alıp çıkmasına çok üzüldüğünü söylerken, önceleri dördüncü kuvvet olan basının bugün birinci felaket haline geldiğini vurguluyor. Bedii Faik, "Eskiden yeni bir haberi ya da bir konuyu ortaya atıp konuşan kimseye, "Sen nereden biliyorsun?" diye sorulurdu. Gazeteler yazıyor, denildiğinde, dinleyenler de, o zaman doğrudur, mantığıyla söylenen şeye inanırlardı. Şimdi durum tamamen tersine dönmüş, aynı şey söylendiğinde, aman sende gazete yazıyorsa yalandır, diye tepki gösterildiğini" söylüyor. Gazete patronlarının bankacı olmaları ve bankaların içinin boşaltılmasını ise şu cümlelerle özetliyor: "Bankaların içiyle birlikte mesleğin içini de boşalttılar. Gazetecilik ruhu öldü ve bu aslında Türkiye'nin bir sosyal yarasıdır. Çünkü, parayı bulup yerine koyabilirsiniz ama gazetecilik ahlakını bir daha yerine koyamasanız."

Bedii Faik, kendi dönemlerinde devletten yardım almanın çok ayıplandığını ve asla kabul edilir bir şey olmadığını vurgularken, gazetelerin devletten yararlandığı tek kaynağın Basın İlan Kurumu'ndan gönderilen resmi ilanlar olduğunu, bunun da bütün gazetelere eşit biçimde dağıtıldığını söylüyor. Bazen, iktidar tarafından banka ilanlarıyla kollanan gazetelerin ise hoş karşılanmadığını, Falih Rıfkı Atay'ın bu tür gazeteler için 'besleme basın' dediğini hatırlatıyor.

Bedii Faik'in deyimiyle, Türkiye'de önce medya bozuldu. 1980'li yıllara kadar medya biraz daha medya iken, siyasilerin kurduğu kalkındırma fonları mesleği amaç dışına itti. Aslında fonlarla medyayı güçlendirelim derken, bozulması hızlandırdılar. Memlekette faizler yüzde doksan civarında iken, yüzde 10 oranıyla krediler açıldı. Medya, alın teriyle değil kendilerine sunulmuş kolay kredilerle devleşti ve aynı zamanda bir medya terörü oluştu. Asıl tehlike böyle başladı. PKK terörü bitirilebilir ama medya terörünün bu devlet anlayışı ile bitirilmesi mümkün görünmüyor. Nasıl ki, yapılan yanlışlıklar sonucu devlet vatandaşıyla kaynaşamamışsa, şimdi de medya ile vatandaş arasında öyle bir durum mevcut. Devletten beslenen, bankaların içini boşaltan bir medyaya vatandaş güven duyamaz, onu bir işgal kuvveti gibi görüyor.

Bedii Faik, Etibank'ın içini boşaltmaktan dolayı başı dertte olan Dinç Bilgin'in acıklı sonunu değerlendirirken, gazetede çıkan veda yazısını samimi bulmuyor ve şu tespitleri yapıyor:

" Doğrudur Dinç Bilgin dededen, babadan yani beşikten bir gazeteciydi. Mürekkebin içinde büyümüş, kağıtların içinde yoğrulmuş biriydi. Türk basın tarihinde bir asırdan fazla zamanı geride bırakmış, bugünlere gelen tek gazeteci olan gazete patronuydu. Aslında o, sonradan medyaya giren patronlara örnek olabilirdi ama kötü örnek oldu. Bence en büyük ayıbı da budur. Onu bu duruma düşüren, ne dededen ve babadan gelme gazeteciliği, ne de sadece gazetecilik mesleğini yapmasıydı. Bankacılık işine girdiği için, asıl mesleğinin dışındaki işlere burnunu soktuğu için battı. İşte o zaman, ben gazeteciydim ama bir halt işledim, bankacılığa heves ettim, deseydi o zaman veda yazısı da samimi olurdu."

Bedii Faik'e göre, medyanın içine düştüğü bugünkü çıkmazın en büyük suçlusu devlet. Devlet, garantisinde tuttuğu mevduatı, kimlerin eline bıraktığını kontrol etmedikten sonra, her suiistimale çanak tutmuş, demektir.

Bankaların önce kafasına sonra da karnına bakmak gerekir. Çünkü bankaların karnında kasa, kafasında ise yönetim var.

Türkiye'deki gelişmelerin tirajı-komik şeyler olduğunu belirten Bedii Faik, şöyle devam ediyor:

"Devlet mevduatının yüzde yüzünü garanti altına aldığı Etibank'ı gazete sahibi Dinç Bilgin'e satıyor. Ama 'yönetim kurulunda kimler var, bankacılık bilgileri nedir?' diye sormuyor. Etibank'ın yönetim kuruluna baktığımızda, Zafer Mutlu ve Ercan Arıklı var. İkisi de gazeteci, ikisi de bankanın sahibi olan Dinç Bilgin'in adamı.

Peki a devlet, sen bir bankanın başının dolu mu, boş mu olduğunu kontrol etmiyorsan, karnını nasıl kontrol edebilirsin? Sonra zararı nasıl millete yüklersin? Bu olsa olsa devletin gafleti, ya da çanak tutması olur. Şimdi Dinç Bilgin Abdurrahman Bey'in torunu, Şevket Bey'in oğlu olmasıyla ne kadar gurur duyuyorsa, Demirel'in yeğeni olmadığına da o kadar şükretsin. Çünkü, Demirel'in yeğeni demir parmaklıklar arkasında ama o hala dışarıda dolaşabiliyor! Nerede görülmüştür ki, medya patronu ve genel yayın yönetmeni aynı zamanda banka yönetsin?! Bankanın beynine hakim olamayan devlet, karnına nasıl hakim olacaktı ki?. İşte bu çanak tutma anlayışı yüzünden bankaların önce kafaları sonra da karınları boşaltıldı."

Gazete satın almakla gazete sahibi olmanın farklı şeyler olduğunun altını çizen Bedii Faik, sonradan gazete sahibi olan patronlara da bir uyarıda bulunarak şöyle devam ediyor:

"Bir bankacı gazete satın alabilir, ama gazeteci olamaz. Hatta gazeteye sahip de olamaz, sadece satın almış olur. Ama gazeteci banka satın alamaz. Bunu mesleğine bağlılık dışı bir hareket saydığım için ayıplarım. Asil Nadir satın aldığı gazetelere sahip olamadığı için çekip gitti. Türk gazetecilik geleneğinde gazete patronları aynı zamanda gazetecilikten gelmeydiler. Aynı zamanda yazar ya da baş yazardılar. Sedat Simavi'den sonra gazete patronunun yazarlık yapma geleneği kesildi ama yine de patronlar gazetecilikten gelmeydi. DÜŞÜNDÜREN ÜNLÜ FIKRALAR

Yıl 1952, Dünya gazetesi DP'ye en keskin muhalefeti yapan gazetelerden biridir. Sahibi ve baş yazarı Bedii Faik'in fıkraları DP'lileri hep kızdırmaktadır. Bir gün Anadolu'dan gönderilen ve DP'li bir grup avukatın imzasını taşıyan telgrafta Bedii Faik'e hitaben, "gazetenizi bundan böyle sadece tuvalette kullanacağız, haberiniz olsun" yazılıdır.

Bedii Faik, ertesi günkü gazetenin birinci sayfasındaki fıkra köşesinde gelen telgraftan söz ederek şu cevabı verir:

Bu fıkraları yeniden okuyunca o dönemdeki gazetecilerin sadece gazetecilik yaptıkları için ne kadar özgür olduklarını düşünüyorum. Ve fıkra yazarlığının da ne kadar etkili ve önemli olduğunu.. Tıpkı bir fotoğraf karesinde dondurulan bir anın, bazen bir kitap dolusu çok şey anlatması gibi. Ancak, uzun yıllardır gazetelerde rastlayamadığımız fıkra yazarlığının boşluğu da üzüyor insanı..

Son yıllarda işi o kadar azıtmışlar ki bunu anlayabilmek mümkün değil. Mesela, Sabah gazetesi Genel Yayın Müdürü Zafer Mutlu'nun başbakana, 'eğer filan kişiyi bakan yaparsan bir daha bu gazetede lehinde çıkmış tek satır yazı bulamazsın' diyerek yüzüne telefon kapattığını ta Londra'da duyabiliyorum. Ne acı verici bir durum! Basın basın olmaktan çıkıp ortalığı yakıp yıkan bir güç silahı haline gelmiş. Şimdi, o başbakan Zafer Mutlu'nun tehdidine boyun eğiyorsa, gün gelecek Mutlu da Dinç Bilgin de başbakanın isteğine boyun eğecektir.

Bedii Faik, yazarlık yaptığı ilk yıllarda tanık olduğu bir anısını şöyle aktarıyor: "Dünya gazetesi o zaman bir şirkete devredilmişti. Falih Rıfkı Atay başyazar ve yöneticiydi. Bir gün ortaklardan biri elindeki birkaç dosya kağıdıyla odaya girdi. Falih Rıfkı Bey'e, biz ortaklar kendi aramızda konuşup karar verdik, eğer bu pehlivan tefrikasını yayınlarsak çok tiraj alacağız, deyince, kıyamet koptu. Falih Rıfkı Bey, hiddetlendi, kağıtları buruşturup adamın kafasına fırlattı ve 'bu gazeteyi ben yönetiyorum senden emir almam ve politikasını sen istiyorsun diye de değiştiremem, çabuk çık dışarı' diyerek adamı odadan kovdu. O dönemde böyle yöneticiler ve çık dışarı, denildiğinde odayı terk edip saygı gösteren patronlar vardı." --------------- imza ve tarih ---------------- --------------- imza ve tarih ---------------- Geri OKU