Mozart'ın kilidini ben açtım

Bu sözlerinizden dolayı teşekkür ederek başlayayım. Müzik diyelim buna. Müzik âşığıyım ben. Müziği ifadelendirebilmek için piyano çalıyorum. Müzik de, bütün insanlığın konuştuğu ortak bir dildir. Bu dilin de çeşitli biçimleri vardır. Biliyorsunuz gitar müziğiyle flamenko da olur, Mozart da olur, Âşık Veysel de olur, Ravi Shankar da olur... Yani her tür varyasyona gelebilir. Ama sonuçta müzik ve sesler insanın yarattığı, insanın anlayabileceği bir komünikasyon aracıdır, açıklanamayanların dilidir... kelimeye dökülemeyenlerin ifadesidir. Birçok şeyi, derin hüzünleri, anıları, sevinçleri kelimelerle kolay kolay ve tam olarak ifade edemeyebilirsiniz. Ama müzikle, çok özel bir insanlık dili olduğu için, bunları ifade edebiliyorsunuz. Müzik işte böyle bir şey.

Evet, piyano da o dili konuşabilmek için kullandığım bir materyaldir. Benim o dile âşık olduğumu düşünelim. Enstrümana her türlü asılmayı ve ondan istediğim sesi elde edebilmem için onunla bütünleşmem işte bu yüzdendir. Konuşmak istediğim içindir.

Çok küçük yaşta. Profesyonel olarak beş yaşında iken başladım piyanoya. Mithat Fenmen hocanın öğrencisiydim. Ama daha önce ben evde var olan enstrümanlarla, elektronik org, blok flüt gibi enstrümanlarla daha önceleri otodidakt olarak çalışmaya başlamıştım. Bu ilgi ailemin de çok ilgisini çekti. Annem ve babam, hayatları boyunca bana destek olmuştur.

Evet, ama annemin de katkıları vardır. Çocukluğumda annem müziğimi çok desteklemiştir. Renklerle çalışmamı annem akıl etmiştir. Ben çocukken her notaya bir renk vererek, boyayarak müzik öğrendim. Annemin de rolü vardır, babamın da. İkisi de çok ilgilendiler benimle. Fikir üretmişlerdir. Bu da bir şans.

Evet. Öyle ki, ben piyanoda iyi olmadığım günler, hayatta da iyi değilimdir. Moralim bozuktur, kötü davranırım. Yemek yerken, televizyon seyrederken bu kötü halim kendisini açığa vurur. Piyano çalmaya çok bağlıyım ben. Beni adeta belirleyendir piyano. Onunla aram iyi ise, hayatım da iyidir.

Bu çok değişken. Bazı günler on saat çalışırım. Bazı günler hiç çalışmam. Bazı günler de çalışamadığım için çalışmam. Yolculuk vardır, yorgunumdur, kendimi iyi hissetmem. Ama şunu söyleyeyim; çalışmak ille de piyanonun başında gerçekleşen bir eylem biçimi değildir bence. Havaalanında otururken de müzik düşünürüm, o da benim için bir çalışmadır. Bu yüzden şöyle düşünüyorum; ben günün tamamında çalışırım. Ama piyano başına oturduğumda günden güne değişen çalışma sürelerim vardır. Bazen iki saat, bazen beş saat çalışırım. Zaten yılda yüz konserim vardır benim. Konserin kendisi iki saat, onun provası da iki saat. Yani yılın yüz günü, günde en az dört saatlik bir çalışma programım kendiliğinden vardır. Onun dışındaki günlerde yolculuk ve yorgunluk olursa çalışmıyorum. Dediğim gibi, müzik her zaman kafamda olduğu için bunları da çalışmak olarak kabul ediyorum. Eğer yorgunluk olmazsa veya yeni bir parça öğrenmem gerekirse günde yedi-sekiz saat evde piyanonun başında olurum. Bazı turnelerin arasında 15-20 gün vaktim oluyor, yeni bir parça öğreniyorum.

Bach ve Mozart, benim hayatım boyunca en çok emek verdiğim iki bestecidir. Mozart'ı çaldığım zaman Avrupa ve Amerika'daki konserlerimde, çok fazla olumlu eleştiri aldım. Ben Mozart çaldıktan sonra seyirci bomba gibi alkışlardı ve olumlu anlamda bomba gibi eleştiriler aldım. Bu beni ve kaydı yapan Warner firmasını, ilk kaydın Mozart'la yapılması konusunda harekete geçirdi. İstek de bu yöndeydi. Zaten Mozart CD'si Avrupa'da best-seller oldu ve son on yılın en çok satan piyano CD'sidir. Bach CD'si benim çok özel ilgimden dolayı ortaya çıktı. Bu albümde seyircinin de çok sevdiği şeyler var. Bu CD'nin de satışları, neredeyse Mozart'ın satışlarına yaklaştı. Yalnız, Bach CD'sinin aldığı eleştirilerde uç noktalar vardı. Bach CD'si ile ilgili olarak yaklaşık yetmiş-yetmişbeş eleştiri yayınlandı. Bunun altmış tanesi "Mükemmel, olağanüstü. Yüzyılın en iyi Bach yorumlarından biri" şeklinde çıkan eleştirilerdir. Geri kalan onbeş eleştiri de bayağı kötüydü. "Böyle Bach mı çalınır?, Bu stile aykırı, bu adam ne yapıyor?" gibi sert eleştiriler aldım. Ama sayısal olarak lehte olan taraf, ezici bir üstünlüğe sahip.

Çok teşekkür ederim. Bu konuda sizin yaptığınız gibi çok olumlu eleştiriler aldım.

Doğru söylüyorsunuz. Özel bir anlam ifade ediyor Mozart ve Bach. Bir kere, ben duygulardan korkmuyorum. Birçok müzisyen Mozart'ı duygulu çalmaktan korkar. Yani Mozart'ın kilidini açmaktan korkarlar. Müzisyenlerde böyle bir Mozart fobisi var. "Mozart ince ve narindir" diye, "ona en ufak bir zarar vermeyeyim, çünkü Mozart'a en ufak bir sertlik ters gelir" diye kendi subjektif duygularını kilitlerler. Ben o kilidi tamamen açıp bir dünya keşfettim. Bach'ta da öyle aslında. Tabii bu, belirleyici bir unsur oldu. Gershwin'de ise... Newyork Senfoni Orkestrası ile New York'ta verdiğimiz konserden sonra üçbinbeşyüz kişilik Lincoln Center'da dakikalarca ayakta alkışlandım. Hemen konserden sonra başka konser teklifleri geldi. New York Senfoni ile Almanya turnesine gidiyoruz ondört konser için. CD de yapalım denildi. Zaten Rhapsody in Blue'yu hayatta bir kere kaydedersin. Bu dünyada Rhapsody in Blue da, en iyi New York Senfoni ile kaydedilir. Çünkü bu dünyada, Gershwin'i en iyi bu orkestra çalar. Benim için kaçırılmaz bir fırsattı, belki planda yoktu, sürprizdi ve bu CD, fırsatı değerlendirme CD'sidir. Ayrıca benim stüdyo tecrübesi olarak üçüncü CD kaydım olduğu için, diğerlerinden biraz daha rahat kaydettim ve istediklerimi gerçekleştirebildiğim bir CD'dir. Şimdi dördüncüsü yolda, üç-dört ay sonra geliyor.

Stravinsky var. Stravinsky kaydettim ve o, en iyisidir. Çünkü artık ne yapacağımı çok iyi bilir halde kaydettim. Mozart CD'sini kaydederken ben bunalımlardaydım. "Eyvah iyi çalamayacağım" diye korktum. Çok duygusal anlardı onlar. Mesela Stravinsky CD'sinde çalışılmış bir şey vardı. Ne yapacağımı çok iyi biliyordum. Sabah dokuzda kahvaltı ederken, on ile onbir arası şurayı yapacağım, on kere çalacağım, biri maksimum olacak diye düşünürüm. Planlı programlı, gayet rahat bir şekilde kaydedildi. Ki, bu en modern tekniklerle kaydedildi. Piyanoyu kulaklıkla dinleyerek... dört el, sekiz el, hepsi benim. Üstüste kayıtlar. Yapılmamış, çok çok zor bir şeydir bu. Hele Stravinsky gibi modern bir bestecide aşırı zor. Yine de çok rahat ve zevkli bir çalışmaydı Stravinsky kaydı. Tecrübe kazandıkça her şey daha iyiye gidecek.

Evet, söylediğiniz gibi bu dört besteci, önemli birer kilometre taşı. Klasikten moderne bir süreç.

Gershwin'i 'Gershwin' yapan başlıca özellik şu: Gershwin, bir Amerikan bestecisi biliyorsunuz. 1900'de doğup, 1937'de ölmüş.

Evet, tıpkı Mozart gibi kısa bir ömrü var. Amerika tarihinin ilk önemli bestecisi sayılabilir. Amerika öyle kozmopolit bir yer ki, o dönemde dünyanın birçok yerinden 5 milyon insan bir anda New York'a doluyor. İtalyan da orada, Çinli de orada, Yahudi de orada, İspanyol da orada, İskoç da, Finlandiyalı da orada. Bir kaynaşa var. Gershwin, bu kaynaşanın müziğidir. O yüzden, hepsini birleştiren bir müziği vardır Gershwin'in. Zenci müziğini operaya taşıyan odur. Bu, dünya müzik tarihinde ilk kez olmuştur. Wagner'in operasında zenci mi vardır? Eski Alman efsanesinin bilmem nesi var... Puccini de İtalyan bilmem ne var! Müzikte bir kozmopolitizm başlıyor Gershwin'le birlikte. Zenci müziği, caz ve klasik müzik-Mozart birleşiyor onda. Zenci, beyaz, İtalyan, kendisi Yahudi... hepsi birleşiyor. Avrupa ve Asya'nın birleştiği merkez Amerika, Gershwin sayesinde müzikte de birleşiyor. Müzik tarihinde bu ilk kez uygulanmış bir şeydir.

Çok doğru. Tamamen öyle. Kim olursa olsun, radyoda Mozart dinleyelim, çok emin olamayabiliriz. Bu Haydn mı, erken mi, Beethoven mı, Mozart mı, Haydn'ın gençliğinde yazdığı bir şey mi ? Bazen beni şaşırtıyor. Çalanlar da tam Mozart gibi çalmayınca, bir bulanıklık yaratılıyor. Bazen bir parça dinliyorum, "Bu Wagner mi, Lizst mi, Bruckner mi?", anlayamıyorum. Belki beşinci dakikada anlayabiliyoruz kimin olduğunu. Gershwin çalsın radyoda, onuncu saniyede anlaşılır.

Evet, doğru söylüyorsunuz. Ama Haydn ile Mozart birbirine yakındır. Bazen şaşırtır.

Biraz öyle. İkisi de barok. Barok enstrümanlarla çalınıyor. Bach Vivaldi'den, Vivaldi de Bach'tan etkilenmiş bir kere. Böyle şeyler olur. Bazen bir besteciyi tanımanız zaman alabilir. Ama Gershwin'de bu hemen gerçekleşir.

Var. Çünkü ben de cazı çok seviyorum.

Aslında bir caz müzisyeni değilim. Caz konserleri verdiğim olmuştur ama, doğrusu hakiki bir caz müzisyeni değilim. Caz, benim hobim. Klasik müziğin yanında bir çerez gibi. Çünkü kendim besteliyorum. Benim cazım piyano cazı. 1940'ların, Oscar Peters'ların cazı. Modern caz değil. Onlara yakınlık duyuyorum.

Öyle şeyler söylenebilir de, söylenmeyebilir de. Emin değilim. Köprü vazifesi görmüş olabilir. Çünkü Gershwin'in ileriye yönelik aşırı enteresan armonik ve ritmik buluşları vardır. Mesela Amerika'da 1950'lerde modern cazın başladığı grup olarak Modern Jazz Quartet'i hatırlayalım. Modern Jazz Quartet'in kullandığı armonik ve ritmik sistemlerde Gershwin etkilerini görüyorum ben. Ama daha sonraları, bugün Herbie Hancock'un çaldığı Gershwin tamamen Gershwin dışı, kendisinin yaptığı cazdır.

Çok seviyorum. Ayrıca araştırmışımdır. Usulleri, kudüm kullanımını, makamları iyi bilirim. Eski tür şarkıları bilirim. Tanburi Mustafa Çavuş'un bestelerini çok severim. Ama ben Nevzad Atlığ yorumlarını çok severim. Çünkü o bana çok kültürlü bir yorum gibi geliyor. Her önüne gelenin söylediği şeyler var, hoşuma gitmiyor. Nevzad Atlığ'ın yarattığı Bach gibi bir oturmuşluk var.

Evet, Kudsi Erguner'in Paris'teki evinde bir gün boyunca oturup müzik dinlemiştik. Itri'nin Neva Kar'ını dinlemiştik. Kudsi Erguner'in kendi yorumu vardı orada. Camiden kırk müezzini toplayıp koro kurmuş. O yorumu dinledik. Ben Neva Kar'ı ilk kez orada dinlemiştim. Kudsi Erguner'e; "Bu müziğin melodik çizgileri, yani melodik akışı aynen Bach'ta var" dedim. Bach'ın tek farkı çok seslidir. Bu da makamsaldır. Ama benzerlikleri vardır. İkisi de dere gibi akar. Zaten Almanca Bach, dere demektir. Bach'ın müzikleri dere gibi akan müziklerdir. Itri de öyle. Dere gibi akan bir Neva Kar o. Sürekli değişiyor. Ritm değişiyor, modülasyon oluyor. Derenin akışı da öyledir. Bazen genişler, bazen daralır, bazen küçük bir şelaleden akar. Bach ve Itri müziği çok benziyor. Ama Dede Efendi ve Mozart birbirine benzemez.

Olabilir tabii, yalnız şöyle bir benzetme yapayım: Tanburi Mustafa Çavuş ile İtalyanlar biraz benziyor, Vivaldi gibi. Tanburi Mustafa Çavuş'ta estetik bir kolaylık var. Çok akılda kalıcı, melodik şeyler yapmış. İtalyan barokları da öyledir. Vivaldi, Albinoni falan. Bu besteciler, basit ama hoş bir melodi bulmak için yaratırlar. Bach böyle değildir ama. Bach müziği konuşmak, konuşturmak için yapar. Hayatta zorluklardan geçeriz, mutluluklardan geçeriz, sıkıntılar çekeriz, üzülürüz, seviniriz. Bach bunu anlatıyor. Itri de bunu anlatıyor. Ama Tanburi Mustafa Çavuş, mesela bir ilham perisi bekleyen besteci türündendir.

Biliyorum. Altı ay sonra Paris'te Kudsi Erguner ile birlikte ilk kez Ney ve Piyano konseri veriyoruz. Belki İstanbul'da da veririz.

Doğru. Âşık Veysel beni çok etkilemiştir. Ben, halk ozanlığını çok severim. Yunus Emre'den başlayıp Pir Sultanlar'la gelen Anadolu kültürüne bayılıyorum. Halk türküleri güzel. Ama "hakiki" halk türküleri. Kolaycı halk türküleri değil. Derinliği olan, yaşam görüşü olan halk türkülerini seviyorum. Âşık Veysel, bu geleneğin en son temsilcisidir. Âşık Veysel'in "Kara Toprak" olsun, "Uzun İnce Bir Yoldayım" olsun, yirminci yüzyılda çıkan halk türkülerinin baş yapıtıdır bence. --------------- imza ve tarih ----------------

--------------- imza ve tarih ----------------

Geri OKU

HABER SONU HABER SONU HABER SONU