Osmanlının hafızası 'dijital'de yaşayacak

Osmanlı sosyal hayatının en önemli belgeleri olan meşihat (Şeyhulislamlık) ve şer'i siciller (şer'i mahkemeler) arşivi nihayet çürümekten kurtarılıyor. Her iki arşivde bulunan 15 bin el yazması defter sayfa sayfa elden geçirilerek geleceğimiz olan genç nesillerin bilgisine sunulacak. Yıllar yılı çürümeye terkedilen, sıcak havalarda oluşan kitap kurtlarının kemirdiği, soğuk havalarda rutubetten çürüyen tarihimizin en önemli belgelerinden Türk siyasi, sosyal ve hukuki hayatının en temel göstergelerini oluşturan meşihat ve şer'i siciller arşivlerinin kurtarılması için Diyanet İşleri Başkanlığı Türkiye genelinde bütün camilerde bir yardım kampanyası başlattı. İstanbul Müftülüğü tarafından görevlendirilen Muhammed Masum Vanlıoğlu ve Dr. Kerim Buladı'nın öncülüğünde başlatılan kurtarma çalışmalarında öncelikle ilk Osmanlı medeni hukuk kitabı olan Mecelle'ye kaynaklık eden 500 el yazması kitap kurtarılarak dijital ortamda araştırmacıların hizmetine sunuldu.

İstanbul Müftülüğü vaizlerinden Masum Vanlıoğlu, konuyu şöyle değerlendirdi: "Arşivde bulunun ulema sicil defterleri, fetva defterleri, maaş defterleri, istida (müracaat) defterleri, mahkeme defterleri, nakibül eşraf (seyyit) defterleri ve el yazması eserleri fiziki açıdan yıpranmış, ömürlerine ömür katacak eller beklemektedir. Tarihin yorucu ve yıpratıcı akışı içerisinde bitap düşmüş ve artık dayanma gücü neredeyse kalmamış bu kültür hazinesine sahip çıkmak zorundayız."

Dr. Kerim Buladı ise, tarihi eserlerden öncelikle istifade etmenin yolunun, onları fiziki açıdan korumakla, bakım ve tamirini yapmakla mümkün olduğunu söyleyerek, "Bir atölye çalışması ile, fiziki açıdan kurtarılan eserlerin içeriğinin de gün yüzüne çıkarılması planlanlıyoruz" şeklinde konuştu.

Halen Meşihat ve Şeri Siciller Arşivi, 2. Mahmud'dan önce Ağa Kapısı, 2. Mahmud'dan sonra ise Fetva Kapısı olarak bilinen kapının iki tarafında bulunan küçük binalarda bulunuyor. Şer'iye Sicilleri Arşivi'nde sadece yargı yetkisine değil, ayrıca günümüzdeki birçok kamu hizmetlerini de yürütme yetkisine sahip kadıların verdikleri kararları, tuttukları zabıtları, yaptıkları yazışmaları konu alan vesikalar bulunuyor. Meşihat Arşivi, Osmanlının en yüksek dini makamı niteliğindeki Şeyh'ül İslamlık Makamına ait bilgileri ve belgeleri bünyesinde topluyor.

Fatih Sultan Mehmed'in İstanbul'u fethinden 1924 yılına kadar geçen 471 yıllık süreci kapsayan şer'i sicilleri ve meşihat arşivlerinde 15 binden fazla el yazması belge bulunuyor. Büyük bir bölümü tasnif edilmediği için içerikleri hâlâ bilinemeyen bu belgeler İstanbul Müftülüğü'nün görevlendirdiği uzmanlar tarafından teker teker elden geçiriliyor. Yıpranmış sayfalar ve ciltler aslına ve tarihî özelliklerine uygun olarak onarılan belgeler daha sonra modern arşivleme metoduyla arşivleniyor. Bir yandan da ilk halleri ve onarıldıktan sonraki durumları fotoğraflanarak dijital ortama aktarılan orjinal belgeler, tarihe tanıklık etmek üzere araştırmacılarını bekliyor.

İSMAİL ZELVİ / İSTANBUL

----------------- imza------------------

----------------- imza------------------