Tahkim'de iyi-kötü kavgası

Uygulamanın yürürlüğe girmesiyle birlikte yılda 5 milyar dolar olmak üzere toplam 50 milyar dolar enerji yatırımı yapmak zorunda olan Türkiye'nin yabancı sermayeyi çekeceği belirtiliyor. Sadece enerji alanında yapılacak yatırımlarda Türkiye'ye 35 milyar dolar kazandırabileceği öne sürülen uygulama ile birlikte AB'ye tam üyelik konusunda da önemli bir adımın atılmış olacağı belirtiliyor.

Enerji Bakanlığı Türkiye'nin elektrik sıkıntısı çekmemesi için bakanlık olarak 23 bin Mgw gücünde, 30 milyar dolarlık yatırım çalışması yapıldığını belirterek, bu yatırımların Türkiye bütçesiyle gerçekleştirilmesinin imkansızlığına dikkat çekiyor. Türkiye'nin, yılda 4-5 milyar kws elektrik ithal ettiğine dikkat çeken bakanlık, Avrupa'da, uluslararası tahkimin uygulanmadığı tek ülkenin Türkiye olduğuna işaret ediyor.

Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu (TİSK) Yönetim Kurulu Başkanı Refik Baydur da, özelleştirmede ve altyapı yatırımlarında yabancı sermaye girişinin artırılabilmesi için, uluslararası tahkim konusunda gereken düzenlemelerin yapılmasının şart olduğunu söylüyor. Uluslararası Tahkim'in zorunluluğuna dikkat çeken Baydur, şöyle devam etti: "Küresel çağda ve özellikle Asya krizinden sonra Türkiye gibi geniş ekonomik potansiyeli bulunan ülkelerin dışarıdan sermaye çekmeleri, uygun ortamı sağlamaları şartıyla kolaylaşmıştır. Ancak diğer tedbirler konusunu da çözüme kavuşturarak yabancı sermayenin önünü açmak zorundayız. Türkiye'nin 50 milyar dolarlık enerji ve ulaştırma yatırımlarına dış kaynak sağlanabilmesi de buna bağlıdır"

Bu arada, Uluslararası Tahkim'e karşı olanların ortaya attığı "Türkiye'nin bağımsızlığının zedeleneceği" düşüncesine karşılık olarak tahkimi savununlar İspanya örneğini veriyor. İspanya'da sanayinin yüzde 50'sinin yabancıların elinde olduğuna dikkat çekilirken, İspanya'nın politika alanında tam bağımsız bir ülke olduğu belirtiliyor. İspanya'da bu şekilde kişi başına düşen milli gelirin 15 bin dolara yükseldiğine işaret edilerek, dünyada Uluslararası Tahkim'in uygulanmadığı ülkelerin Türkiye, Çin, Rusya ve Küba olduğu hatırlatılıyor.

TÜSİAD Başkanı Erkut Yücaoğlu, yurtdışından proje finansmanı gelebilmesi için bu yatırımların özel hukuk sistemi içersinde değerlendirilmesi gerektiğini belirterek, "Türkiye bugüne kadar zaten bir çok ihalede, uluslararası anlaşmalarda özel hukuku kabul etmiştir. Bazı çevrelerde belirtildiği gibi dünyada bazı ülkelerde özel hukukla ilgili çekinceler yoktur. Sözü edilen ülkelerin tümünde tahkim uygulaması vardır"

Uluslararası Tahkim uygulamasına sert bir şekilde karşı çıkanların eleştiri hedefleri, yabancı sermayenin Türkiye'ye gelmesi değil, uygulama ile birlikte Türkiye'deki yargının saf dışı bırakılacak olmasında odaklanıyor. Uluslararası Tahkimi istemeyenlerin eleştirileri şu noktalarda yoğunlaşıyor:

*Tahkim, anlaşmazlıkların "herkese açık" mahkemelerde "hakim"ler eliyle değil, "gizli" olarak çalışan "hakem"ler aracılığıyla çözülmesini öngören bir anlaşma yoludur. Ticaret konulu özel hukuk ilişkilerinde eşit taraflar sayılan şirketler ile devletler için, ulusal ve uluslararası hukukta tahkime herhangi bir engel yoktur. Gerçek ya da tüzel kişilerin ve bu arada şirketlerin kamu yönetimiyle ilişkilerini düzenleyen yönetim hukukunda durum farklıdır. Amacı kamu yararı olan ve kamu hizmeti veren devlet ve yerel yönetimler ile temel amaçları kar olan ticari şirketler eşit görülemeyeceği için aralarındaki ilişkilerde tahkim yoktur. Anlaşmazlıklar yargıda, önceden belirlenmiş hukuk kuralları uyarınca hakimler tarafından karara bağlanır.

*"İmtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerini inceleme" görevinin Anayasa'daki 155. maddeyle Danıştay'a verilmiş olması kamu hizmetinin nitelikleriyle ilgilidir. Sözleşmelerden doğacak anlaşmazlıkların yönetim hukukuna göre çözülmesi de aynı gerekliliğin bir sonucudur. Anayasa Mahkemesi'nin bu konuda verdiği kararları hiçe sayarak, mahkemenin elini kolunu bağlayacak biçimde getirilen Anayasa değişikliği önerileri gerçekleşirse, yaratılan duruma göre çıkarılacak yasalar, değiştirilmiş Anayasa'ya uygun olsa da, hukuka ugun olmaz. Enerji-Yapı Yol Sen Genel Başkanı Cengiz Faydalı, halkın yargıya başvuru yolunu kesmek için uluslararası tahkimin getirilmek istendiğini, uluslararası tahkim kuruluşlarının bilinen mahkemelerden olmadığını kaydetti. Faydalı, şöyle devam etti: "Yabancı sermaye, hem yargıç, hem savcı , hem de savunma avukatlığını üstlenecek, kendi lehine kararlar oluşturucaktır. Uluslararası tahkimin getirilebilmesi için Anayasa'nın 47. maddesi de değiştirilmek istenmektedir. Kamu hizmeti, yasalara konacak birkaç sözcükle tanımlanacak ve sınırlanacak basit bir kavram değildir. Ayrıca nitelikleri gereği kamu hizmeti olan alanlar yasa kurallarıyla bu kapsam dışına çıkarılamaz. Yorumlarıyla buna karar verecek olan, yargı makamlarıdır. Yasamanın yetkisi, bazı alanları kamu hizmetinden çıkarmak değil, yeni alanları kamu hizmetine sokmak içindir."