Emekleyemeyen fikir yürütülebilir mi?

İnsanın gerçeği doğrudan kendi bilme ve düşünme kapasitesine endeksleme çabası temelinden arızalı bir çabadır. Çünkü bu çaba mantığını, insanın kendini bütün doğruların kaynağı olarak görmesinden alır. Aynı mantığın zorunlu bir sonucudur bu. ''Benim bildiklerim ve düşünebildiklerim; bütün sorular arasında en doğru soruları bulmama da, bütün cevaplar içinde en doğru cevaplara ulaşmama da yeter'' diye formüle edebileceğimiz bir ''iddia''ya dayanır çünkü bu çaba. Yine bu iddia, kendi soruları ve cevaplarıyla uyumlu olmayan başka ''iddia''ları da mecburen hükümsüz kılacaktır.

Bugün bilginin kaynağının ne olduğu konusunda tartışmalar var. Konuyu teferratından ayırıp sadeleştirdiğimizde bu tartışmaların gelip dayandığı noktanın iman etmekle ya da etmemekle bir ilgisinin olduğunu görürüz. Yüzeysel vıdı vıdıları aşıp meselenin künhüne varabilirsek eğer, bu da aslında zorunlu bir varış noktasıdır. Ancak bugünün fotoğrafı gösteriyor ki, artık pekçoğumuz için o vıdı vıdıları aşıp meselenin künhüne varmak dedeğimiz şey pek de o kadar kolay olmuyor, olamıyor. Çünkü bugün roller epeyce birbirine karışmış durumda... Bugün; bilginin kaynağının ilahi olduğuna tam olarak inanmadığı halde iman ettiğini düşünenlerle, bilginin kaynağının ilahi olduğuna iman ettiğini söylediği halde doğruyu kendi zihinsel kapasitelerine endeksleme çabasında olanlar da bu denklemin içinde... Üstelik, bir tez olmaktan çok, bir halet-i ruhiye olarak vasfedebileceğimiz bu tavır sahipleri, tartışmanın iki kadim tarafından çok daha muhteris edalarla ortadalar... Onların varlığı tabiatıyla meselenin konu edildiği her zemini de hızla sığlaştırıyor ve kargaşaya sürüklüyor. Buradan çıkanın aklıselim değil de, bolca enaniyet ve bolca kafakarışıklığı olması şaşırtıcı mı? Elbette değil!

İman, insanın iddialarından soyunarak teslimiyete büründüğü yerde başlar. İnanmak, sadece kuru bir tasdikten ibaret değildir; aynı zamanda varlığımızı bütün iddialarıyla birlikte her şeyin en doğrusunu bilene teslim etmemiz demektir. Hiç şek ve şüpheye düşmeden, hiç tereddüt etmeden, araya kendi varlığımızı hiç sokmadan O''nun vazettiği doğruları doğrularımız, yanlışları yanlışlarımız kabul etmemiz demektir. İnanç sahibi olmak, aynı zamanda varlığa dair bütün cehaletlerinden de şaşmaz doğruya iltica etmeyi gerektirir ve bunun tartışma götürür bir tarafı yoktur.

Konumuz ister inanışla ilgili olsun, ister muamelatla ilgili olsun, neyi nasıl kavrayacağımızın ölçüsü asla ehliyet sahibi olmayan sıradan insanın fikir yürütmeleri olamaz. Hatta bir adım daha atarsak; dini meselelerde kendini ehil görenlerin de, kendilerinden önce gelip geçmiş ehliyet sahiplerinin kavrayışlarından tümüyle bağımsız, tekil, öncesiz fikir yürütmeleri kabul edilemez. Neden böyledir? Çünkü insan aklı ve mantığı masum değildir. Zihnin iplerinin ne zaman nefsin eline geçtiğini, hakkaniyetin yerini ne zaman nefsaniyetin aldığını kimse tam olarak bilemez. Her ehil kişinin bir boy aynasına ihtiyacı vardır ki kendiyle yüzleşebilsin.

Din üzerinde herkesin aynaya bakma ihtiyacı hissetmeden konuşabildiği, ölçülerin kaybolmaya yüz tuttuğu bir zamandayız. Dini kendi fikir yürütmelerine indirgemeye çalışan pek çok iddia sahibi var ortalıkta. Pek çoğu, asırlar boyunca kimsenin düşünemediği şeyleri düşündüklerini zannediyorlar. Biraz kitap karıştırsalar söylediklerinin hiç de yeni olmadığını, tarih boyunca böyle pek çok ''iddia''nın hem de daha teşekküllü biçimde dillendirildiğini ve tüketildiğini rahatlıkla görebilecekler.

Asırlar boyunca zamanın imtihanından geçebilecek dayanıklılığı gösteren bilgi gerçek bilgidir ancak. Gelip geçici olanın, sonradan türeyenin kadim olanla bir ilgisi olamaz çünkü.