İstanbul'un en değerli kültür envanteri

Osmanlı kültür tarihi araştırmacısı Mehmed Ziya Bey’in edebî bir üslûp ve ilmî bir anlatımla kaleme aldığı kitap, Bizans ve Osmanlı eserlerine dair zengin bilgi ve görsel malzeme içeriyor. İlk cildi 1920’de Maarif-i Umumiye Nezareti, Telif ve Tercüme Dairesi yayını olarak basılmış olan, ikinci cildi ise Cumhuriyet döneminde 1928’de yayımlanan eser, otoriteler tarafından İstanbul tarihine ilişkin Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nden sonra en değerli eserlerden biri olarak kabul ediliyor.

İstanbul’un tarihi hakkında en hacimli bilgileri veren yerli kaynak niteliğindeki 826 sayfalık eser, 8500 yıllık kentin milattan sonraki tarihine ışık tutuyor.

Bizans döneminden başlayarak 1920’lere kadar İstanbul’da yaşanan olayları, kentte dilden dile dolaşan efsaneleri ve kentin kültürüne, mimarisine, mahallelerine, meşhur simalarına dair ayrıntıları geniş ve kapsayıcı bir perspektiften nakleden Mehmed Ziya Bey’in eserinde, İstanbul’un topografyasına dair pek çok bilgi bulmak mümkün. Eski resimler, gravürler ve fotoğraflarla süslenen eserde yer alan her fotoğraf tarihi belge özelliği taşıyor.

İki ciltlik eser tek cilt olarak karşımıza çıkıyor. Birinci kitap sekiz bölümden oluşuyor. Girizgah niteliğindeki birinci bölümden sonra ikinci bölümde şehrin on dört mıntıkası yer alıyor. Üçüncü bölümünde Théodosius Surları ve şehrin Batı yakasındaki diğer hakim mevkilere yer veriliyor. Dördüncü bölümde Yenibosna ve Ayvansaray'ın topografyası anlatılıyor. Beşinci bölümde Anemas Hapishanesi hakkında Mehmed Ziya Bey’in gözlemlerini okuyoruz. Altıncı bölümde İstanbul’un kapıları ele alınırken yedinci bölümde şehrin limanları bulunuyor. Son bölüm surların civarındaki mahallelere ayrılmış.

İkinci Kitap, yedi bölümden oluşuyor. İkinci kitabın dördüncü ve beşinci bölümleri saraylara ayrılmış. Bu bölümleri okurken sarayların içinden tarihe yolculuk yapıyorsunuz. Beşinci bölümünde İmparator’un sarayı, Daphnè Sarayı, Triclinus ve On Dokuz Yatak Mahkemesi, Saray-ı Mukaddes, Büyük Saray’ın sınırları, Aya Clemen Kilisesi, Magnaura Sarayı ve civarı, Chriso Triclinus ve civarı, Vélum, Lausiacos, Fener’in Meryem Ana Kilisesi, Triconque, Kéneurion, Yeni Kilise gibi önemli binalar hakkında detaylı bilgilere yer veriliyor. Bu bölümde ayrıca Fener Kilisesi, Kudüs-i Şerif Patrikhanesi Kilisesi, Tur-i Sina Kilisesi, Balıklı Kilisesi ve Meryem Ana Pınarı, İbrahimîler Manastırı ve Belgrad’daki Aya Meryem Kilisesi gibi İstanbul’da halen mevcut bulunan Rum kiliseleri de ele alınıyor.