Mecmua tarihimizden renkli bir kesit: Seh-bâl

Aydın Çakırtaş
00:002/01/2008, Çarşamba
G: 7/01/2008, Pazartesi
Yeni Şafak
Mecmua tarihimizden renkli bir kesit: Seh-bâl
Mecmua tarihimizden renkli bir kesit: Seh-bâl

Hiç şüphe yok ki, Osmanlı'dan günümüze mecmuaların tarihi pek de eski değildir. Kimi araştırmacılarımız Türk dergiciliğinin başlangıcını 1849'da yayımlanmaya başlanan ve daha çok meslekî bir dergi hüviyetinde olan Vekayi-i Tıbbiye'ye kadar götürürler. Kimi araştırmacılarımız ise, Vekayi-i Tıbbiye'nin uzun ömürlü olmasına rağmen, sadece tıbbiye alanında yayınlar ortaya koymasından ötürü Türk dergiciliğinin başlangıcı olarak Tanzimat dönemi entelektüellerinden olan Münif Paşa'nın yayımladığı Mecmua-i Fünun'dan bahsederler. Vekayi-i Tıbbiye'yi başlangıç olarak kabul edecek olursak -ki bilimsel yaklaşım bunu gerektirir- Türk dergiciliğinin 158 yaşında olduğunu görürüz.

Türk dergiciliğinin en güzel yılları II. Abdülhamit dönemine rastlar. Zira istibdat (baskı) yıllarında uygulanan sansürden dolayı gazeteler popülaritesini kaybeder ve yerini dergilere bırakırlar. Özellikle 1880-1900 arası çıkarılan yayınlar hem içerik olarak hem de baskı kalitesi olarak en güzel dönemlerini yaşarlar. Bu dönem içerisinde, Mirsad, Malumat, Servet-i Fünun, Hazine-i Fünun, Mecmua-i Muallim, Maarif vb. dergiler çıkarılmıştır. 1900-1908 arası dönemde ise basın hayatına yönelik baskıdan dergicilik de nasibini alır. Devletin içinde bulunduğu savaş şartlarına rağmen II. Meşrutiyet'in ilanından Cumhuriyet'in ilanına kadar geçen sürede 100'e yakın dergi çıkarılmıştır. Siyasi, edebi, sanatsal içerikli olarak çıkarılan dergilerden öne çıkan isimler: Şeh'bâl, Türk Yurdu, Yeni Mecmua, İçtihat, Büyük Mecmua, Sırat-ı Müstakim gibi dergilerdir.


HER ŞEYDEN BAHSEDER

Kendisini "her şeyden bahseden dergi" olarak tarif eden Şeh'bâl Dergi'si, 14 Mart 1909 - 23 Temmuz 1914 tarihleri arasında 15 günde bir yayınlanmış, beş yıldan fazla bir süre yayın hayatına devam eden dergi 100 sayıya ulaşarak yayın hayatına veda etmiştir. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kütüphane ve Müzeler Müdürlüğü uzmanlarından İrfan Dağdelen beyefendinin gayretli araştırmaları neticesinde Atatürk Kitaplığı arşivinde bulunan Şeh'bâl Dergisi'nin 100 sayısı da taranarak günümüz Türkçe'sine çevirildi. Ayrıca yaklaşık 2000 sayfa olan bu derginin daha sonra resim ve makale katalogları şeklinde tasnifleri ile önemli resimleri taranarak alt yazılarıyla birlikte gruplar halinde tıpkıbasımı yapıldı.

Ortaya koyulan çalışma neticesinde araştırmacılara önemli bir kaynak kitap çıkaran İrfan Dağdelen'in bu konudaki önemli bir boşluğu doldurduğunu düşünüyorum. Zira bu çalışmanın ortaya çıkardığı verilerin, Türk mecmua tarihinde önemli bir yere sahip olan Şeh'bâl Dergisi'nin hangi şartlarda hazırlandığını, ne tür bilgiler içerdiğini, görselliğin hangi boyutta olduğunu göstermesi bakımından önemli. Bu sayede dönemin sosyo- politik durumunu analiz etmek de mümkün. Dergide makalaleri yayınlanan yazarlardan bazıları şöyle: Tevfik Fikret, Abdülhak Hamid, Şehâbedin Süleyman, Mehmed Rauf, Filibeli Ahmed Hilmi, Cenab Şahabeddin, Kadın mütefekkirlerden Nilüfer müstear ismini kullanan Prenses Kadriye Hüseyin, Nigar binti Osman, Aişe Beria, Belkıs Seniha, Fatıma Aliye, Handan, Hatice Deruhşan, Sadiye Vesile, Sevim Bike, Halide Salih.

Kitap hazırlanırken bütün makaleler incelenmiş, Akval-i Akvâl (Milletlerin atasözlerinin derlendiği bir bölüm), Bercesteler (Divan şairlerinden şiirlerin yer aldığı bölüm), Hâdise ve Adese - İrtisâm-ı Hadisât - Zübde-i Siyasiye (Güncel olayların anlatıldığı bölüm) Kitabnâme (Yeni çıkan kitapların tanıtıldığı bölüm) Spor, Şiir, Tarihe Dair gibi 35 farklı konu başlığı belirlenmiş.

Şeh'bâl Dergisi'nin içindeki resimler de tıpkı makaleler gibi taranarak konusal olarak sınıflandırılmıştır. Bu bölümde de yaklaşık 40 konu başlığı var.