Başörtüsü yorgunluğuna yeni bir dinamizm

Başını örten kadınlar bugüne kadar hep nesneleştirildi, sorulan soruların mahiyeti sorgulanmaksızın hep cevap üretmesi beklenen bir güruh olarak bahsedildi onlardan. Sıradan bir vatandaştan 'üst düzey' bir entellektüele varıncaya kadar hemen herkes tarafından kanıksanmış olan bu durumu şimdiye kadar pek çok çalışmasında sorgulayan Nazife Şişman, Timaş Yayınları'ndan çıkan 'Başörtüsü: Sınırsız Dünyanın Yeni Sınırı'nda adlı kitabında, münhasıran başörtüsü etrafında teşekkül eden kavramları ve tartışmaları ele alıyor. Herkesin konuşmaktan yorulduğu ve çözümsüzlüğü neredeyse kanıksanmış bir konuyu, alışılmışın dışında bir metodolojiyle, kanlı canlı, taptaze olarak okura sunuyor. Kendi hayatından ve gözlemlerinden seçtiği öznel hikayeleri, sosyal bilimlere ait kavramlar ışığında ve tarihi referanslarla tartışıyor. En önemlisi de her bölümün sonunda samimi çözüm önerileri sunuyor.

Nazife Şişman, öncelikle Müslüman kadının başörtüsünün Türkiye'de ve dünyada neden ciddi bir mesele haline geldiğini/getirildiğini tartışmaya açıyor. Türkiye'de çeyrek yüzyıldır yasaklar üzerinden konuşulan konunun, aslında son bir buçuk asrın temel gündemlerinden biri olduğuna işaret ediyor. Ve konunun Türkiye'de modernleşme tecrübesi ile, bir çok Ortadoğu ülkesinde ise sömürgeleşme ile doğrudan ilintili olduğunun altını çiziyor. Başörtüsü konusunda gelinen kör noktayı temelde iki nedene bağlıyor yazar. Birincisi başörtüsü küresel bir mesele olmakla beraber, yerel düzeyde her ülkenin tecrübesi farklıdır. Fakat buna rağmen, bu konu Türkiye'de ithal bir terminoji üzerinden konuşuluyor. İkincisi ise hem Türkiye'de hem de Fransa başta olmak üzere Avrupa'da ve dünyada 'herşey' başörtüsü üzerinden konuşuluyor.

Yazara göre modernleşme sürecimize içkin ezeli sorunlarımızı başörtüsü üzerinden tartışıyoruz. Türk ulusal kimliğinin bütün problemli alanlarını, küreselleşmenin beraberinde getirdiği kültür/kimlik çatışmalarını, din ve laiklik arasındaki ilişkiyi, demokratik vatandaşlığı, özgürlüğü, AB'ye girişi, sınıfsal çatışmaları, devlet kurumları arasındaki ilişkiyi, postmodern dönemin hayat tarzı farklılaşmalarını da bu vesileyle, örtü üzerinden tartışmış oluyoruz. Fransa da bu meseleye yaklaşırken, bir kültürün temsilini başörtüsünde mücessemleştiriyor. Göçmen kimliğini başörtüsüne hapsediyor, ırkçılık bu görüntü üzerinden tezahür ediyor. Laiklik ve çokkültürlülüğü başörtüsü üzerinden tartışıyor. Böyle olunca sadece Türkiye ile sınırlı bir ele alış, meseleyi kavramamız için yeterli değil. Çünkü başörtüsü, kimliklerin belirlendiği, sınırların çizildiği satıhta bir anlam taşıyıcı. Kitabın ismi de bu sınırlara atıfta bulunuyor. Bu geniş çerçeveyi okuyucuyla paylaşan kitap, alışılagelen başörtüsü tartışmalarına ya da polemiklerine bir yenisini eklemek yerine, başörtüsünün üzerindeki örtüleri kaldırarak konuyu doğru bir zeminde yeniden ele almaya davet ediyor herkesi. Başörtüsü meselesini global düzeyde ele alan ve tespitler yapan kitap, çözümün yerel ve içeriden olması gerektiği hususunda ısrar ediyor.

Nazife Şişman, bu yeni çalışmasında, başörtüsü meselesini kavramsal bir çerçevede ve analiz mesafesinden ele alıyor. Ama bunun yanı sıra Türkiye'de başörtüsü üzerinden yaşanan bir dizi olumsuzluğun bizzat muhatabı olarak, okuyucuya içeriden bir bakışı ve tecrübeyi de sunuyor. Bu özelliğiyle kitap, meselenin hem tarihi referanslara hem de çağdaş duruma atıfla yeniden düşünülmesi ve ele alınması konusunda çok önemli bir adım atmış bulunuyor.