Cübbeli Jöntürk Amerika'da

Ubeydullah Efendi 1858-1937 yılları arasında yaşamış sarıklı-cübbeli bir Jöntürk. Abdülhamid döneminde sultana jurnaller veren, İttihatçıları kıyasıya eleştiren Ubeydullah Efendi, yakın tarihimizin fazlasıyla renkli ve özgün kişiliklerinden biri.

Ahmet Turan Alkan, Sıra dışı bir Jön Türk' te ilmi kriterleri göz önünde bulundurarak Ubeydullah Efendi'nin Amerika hatıralarını okura sunuyor. İlginç bir yaşam öyküsünü bugüne taşıyan yazar, söz konusu dönemin bilinmeyen yönlerine ışık tutuyor. II.Abdülhamid'in Taif'e sürdürdüğü Ubeydullah Efendi, İttihat ve Terakki tarafından İkinci Meşrutiyet'te üç defa mebus seçiliyor. Mütareke'de iki kere Malta'ya sürülürken, Cumhuriyet döneminde Beyoğlu Evlendirme Memuru olarak karşımıza çıkıyor.

Okur ilk kez karşılaşmıyor Ubeydullah Efendi ile, yirmi yıl önce onu tanımış. Kitap ilk kez 1990 yılı başlarında İletişim Yayınları tarafından neşredilmiş. Şimdi ise Ötüken Neşriyat'ın yeni basımı sayesinde raflardaki yerini alıyor.

Dünyanın pek çok ülkesini gezen Ubeydullah Efendi'nin 1893-95 yılları arasında iki buçuk yılını geçirdiği Amerika'ya ilişkin anılarını zevkle, hayretle, hem de yararlanarak okuyoruz. İşte onun dilinden Chicago- İstanbul mukayesesi:

“Benim Chicago'da en ziyade zevkime giden şey kalemimin maişetimi temin etmesiydi. Dünyada birinci defa olarak kalemimle hayatımı kazanıyordum. Kendi memleketimde ben bu mürüvveti görmedimdi. Devr-i istibdadda kalemiyle değil benim gibi bir aciz hatta Namık Kemal yahut Abdülhak Hamid bile bizim memleketimizde kendini geçindiremezdi. Artık benim gibileri matbaa matbaa doaşıp günde yarım mecidiye çarpabilirse çok bahtiyar addederdi. Chicaago'da ben kalemimle mükemmelen yaşıyordum. Ve bu hal beni cidden bahtiyar ediyordu. ”

Son olarak, Ahmet Turan Alkan'ın Sıra dışı bir Jöntürk'ün içeriğini özetleyen şu ifadesine kulak kabartalım:

“Türk okuyucusu, iki yüzyıl arasında geçen baş döndürücü serüvenlerin kahramanı Ubeydullah Efendi'yi biraz daha yakından tanımak imkânı buldu ve galiba onun serazat, sınır tanımaz, renkli şahsiyetini romanı andıran hayat hikâyesini sevdi.”