Edebî eserin diline karışılmaz

Münekkit (eleştirmen) Fethi Nâci, Cumhuriyet gazetesinin "kitap" ekinde: "(dörtbaşı mamur) yerine (dörtbaşı bayındır) diyemezsiniz, deyimlerin dilsel dokunulmazlığı vardır" diyor. 1972'de yapılmış üçüncü baskısında Osman Cemal Kaygılı'nın Çingeneler romanının kelimeleri ve deyimleri üzerinde yapılan yenileştirme ve değişiklikler vesilesiyle yazıyor... Bir münekkit, bir eserin muhtevâsı ve şekil özellikleri üzerinde durmakla beraber bilhassa dilini ve dil özelliklerini çok iyi tartmak ve belirtmek mecburiyetindedir. O itibarla Fethi Nâci çok haklıdır. Edebiyat ve tenkit namına, temel bir prensibi dile getirdiği için kendisini kutlamak gerekir.

1960'lı yılların sonuna doğru Prof. Mehmed Kaplan'a Ahmet Haşim'in nesirlerini baskıya hazırlamak görevi verilmişti. Frankfurt Seyahatnâmesi, Bize Göre ve Gurâbahâne-i laklakân isimli üç eserini biraraya getirerek hazırladığı kitap basıldıktan sonra, görüldü ki, Kaplan, Haşim'in bazı kelimelerini değiştirmiş ve yenileştirmiş... Şaşırdım; öfke, târiz ve isyan duyguları içinde kendisine koştum: "Hocam, dedim, bunu nasıl yaparsınız, Hâşim'in kelimelerini nasıl değiştirirsiniz, onun kaleminden çıkan metinler; kendine has cümle, kelime ve tâbirlerle birer üslûb şaheseridir. Her cümlesi, âdetâ bir şiir mısrâı gibi edebî bir eserdir. Bu eseri nasıl bozabiliriz?"

Mehmet Kaplan, hiç beklemediği bu reaksiyon karşısında kemküm etti ve: "Zaten üçbeş kelimedir. Yeni nesiller anlıyamaz, diye değiştirdim" dedi... Bana verilecek bir cevâbı bulunmadığının farkında olduğu anlaşılıyordu ki, yaptığı işi savunmaya kalkmadı. Edebî eserlerin dilini ve kelimelerini değiştirme işini merhum Rakım Çalapala, Hâlide Edib'in, Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın romanlarının yeni baskılarını yaparken başlatmıştır.. (Bateş) de Tanzîmât ve Servet-i Fünun edebiyatlarına ait neşrettiği antolojilere aldığı metinlerin dilini, Şemseddin Kutlu vasıtasıyle tamamiyle değiştirtmiştir. Şamil Yayınevi'nde rastladığım rahmetli Şemseddin Kutlu'ya "Hocaefendi, metinleri değiştirmeye ne hakkınız var? Bu iş edebiyat tarihine karşı işlenmiş bir cinayet değil midir? Sahibinin mülkü olan esere nasıl müdahele edersiniz?" dediğim zaman verecek cevap bulamamış: "Osman Bey, hâlâ bu mevzûda sizin gibi titizlik gösterenler kaldı mı?" diyerek, yaptığı işin yanlış olduğunu, telif hakkı hatırına kabul ettiğini, üstü kapalı itiraf etmek mecburiyetinde kalmıştı.. Fethi Nâci'nin, edebiyat adına, edebiyat tarihi adına, ilim ciddiyeti adına yükselttiği bu sesi takdirle, tebrikle karşıladığımızı belirtmek bir borçtur.