Edebiyatımızın Huzur'u

Türk edebiyatına 'Huzur', 'Saatleri Ayarlama Enstitüsü', ' Beş Şehir', 'Mahur Beste' gibi birbirinden önemli baş yapıtlar kazandıran Ahmet Hamdi Tanpınar, 'Doğumunun 100. Yılı' nedeniyle, Tarık Zafer Tunaya Kültür Merkezi'nde Fatih Üniversitesi'nin katkılarıyla düzenlenen bir programla anıldı. Her biri kendi alanında yetkin isimlerin yer aldığı programda, Ahmet Hamdi Tanpınar'ın hayatı, kendisini etkileyen edebi kişilikler, eserleri, yaşadığı dönemin özellikleri, Tanpınar'ın dine yaklaşımı gibi konular ele alındı. İki oturumda gerçekleşen anma programında, Prof. Dr. Cihan Okuyucu, Prof. Dr. Abdullah Uçman ve yazar Mustafa Armağan'ın katıldığı birinci oturuma Prof. Dr. Ümit Meriç Okuyan başkanlık yaptı. Yrd. Doç. Ali Yıldız ve Mehmet Doğan'ın katıldığı ikinci oturumu ise Beşir Ayvazoğlu yönetti.

Tanpınar'ı ikinci babası gibi gördüğünü söyleyen Prof. Dr. Ümit Meriç, büyük yazarın hayatı boyunca çektiği çilelere değindiği konuşmasında, Tanpınar'ın yeni yeni anlaşılmaya başlandığını, Tanpınar'ı anlayabilmenin Türkiye'nin kendi kendini keşfedebilmesiyle aynı anlama geldiğini ve Türk okurlarının onun eserlerini yeterince tüketmediğini söyledi. Ahmet Hamdi Tanpınar'ı herkes gibi, lise kitaplarında yer alan 'Bursa'da Zaman' adlı şiiriyle tanıdığını söyleyen Prof. Dr. Abdullah Uçman, 70'li yıllarda Türk aydınlarının arasında yaşanan tartışmalarla Tanpınar'ın adının yeniden anılmaya başladığını ifade etti. Uçman, dinleyicilere, Tanpınar'ın öğrencisi Ali Fehmi Karamanoğlu'nun tuttuğu ders notlarından, Tanpınar'ın edebi kimliğini yakından etkileyen Yahya Kemal, Ahmet Haşim ve Yakup Kadri'yle ilgili kısımlardan bazı kesitler aktardı.

Tanpınar'ın eski Türk edebiyatı hakkındaki görüşlerine değinen Prof. Dr. Cihan Okuyucu, onun eski edebiyatımız hakkındaki fikirlerini şöyle özetledi: "Tanpınar, eski şiirin, şiir dili olarak sırf Farsça kullanılması yüzünden harcanmasını doğru bulmaz. O, Divan şiirini, his işi olmaktan ziyade, zihni oyun olarak nitelendiriyor. Tanpınar, Divan şiirinin ne kadar dolaylı yollarla konuşursa konuşsun içinde bulunduğumuz sosyal gerçeklere değindiğine inanırdı." Tanpınar'ın, yakından tanıdığı ve çok sevdiği Alman filozof Nietzche'nin 'Ben daima uçurumun kenarındayım' sözüyle konuşmasına başlayan Mustafa Armağan, Tanpınar'ın yaşadığı dönemin sosyo-ekonomik özelliklerine değindiği konuşmasında, onun yaşadığı dönemde tek seslileşen ve çoraklaşan kültürel bir atmosferin hakim olduğunu belirtti.

Oturumun ikinci bölümünde konuşan Fatih Üniversitesi öğretim görevlilerinden Yrd. Doç. Ali Yıldız, konuşmasında ünlü yazarın 'din' kavramına yaklaşımını, eserlerinden verdiği örneklerle değerlendirdi: "Ahmet Hamdi Tanpınar, fikri muhalifliği olan ve bunu asla eyleme dönüştürmeyen ve bu muhalefetini 'ben muhalifim' diye altını çizmeden yürüten biriydi. Tanpınar'ın din hakkındaki görüşleri ikiye ayrılır; birincisi mili hayatın şekillendirdiği ve milli hayatın çerçevesini belirlediği bir din anlayışı. Onun bu kanıya varışında babasının kadı oluşu ve babasının mesleği nedeniyle çeşitli coğrafyalardaki dini uygulamaları görüşü etkili olmuştur. 'Mahur Beste' adlı romanındaki 'Molla İsmail' karakteriyle din hakkındaki bu görüşünü dile getirir. Osmanlı döneminde toplumun yapılanması dinin etrafında gerçekleşiyordu. Cumhuriyet dönemine gelindiğinde Tanpınar, dinin ferdin yaşamıyla sınırlı olduğunu savundu. 'Huzur' romanındaki Mümtaz karakteriyle bu düşüncelerini dile getirir. Tanpınar, hem dinin çok önemli bir toplumsal kurum olduğunu düşünmesi hem de dinin sadece ferdin yaşamıyla sınırlı olduğunu düşünmesi bakımından çelişki içerisindedir."

Yazar Mehmet Doğan, konuşmasında, Tanpınar'ın yaşadığı dönemde, yazarların düşünce özgürlüklerinin sınırlanmasına değinirken Beşir Ayvazoğlu, Tanpınar'ın kültürel alt yapısını oluştururken hocası Yahya Kemal'den etkilendiğine işaret etti. Ayvazoğlu, Tanpınar'ı anlamak için mutlaka Yahya Kemal'i anlamak gerektiğini, Tanpınar'ın Yahya Kemal'in izinde gitmek zorunda kalışının sıkıntılarını çektiğini, nesre kaymasının nedenin belki de Yahya Kemal'in ürün vermediği alanlara kaymak istemesinden kaynaklandığını söyledi.

İki oturumda gerçekleşen Tanpınar'ı anma programında, Prof. Dr. Cihan Okuyucu, Prof. Dr. Abdullah Uçman ve yazar Mustafa Armağan'ın katıldığı birinci oturuma Prof. Dr. Ümit Meriç Okuyan başkanlık yaptı. Yrd. Doç. Ali Yıldız ve Mehmet Doğan'ın katıldığı ikinci oturumu ise Beşir Ayvazoğlu yönetti. Programdan sonra konuşmacılar ve dinleyiciler Tanpınar'ın kaldığı Narmanlı Han'ı ziyaret ettiler.