'Göklerin çektiği kartal'

Necip Fazıl'ın portresini çizmek zor. Çünkü Bâbıâlî'de görülmeye başladığı 1920'lerin başlarından vefatına kadar hakkında yüzlerce yazı yazılmış. Bu yazılardan bir kısmını o da sadece şairlik yönü üzerinde olanları 1983'te "Necip Fazıl'ın Şiiri" adlı bir kitapta toplamaya çalıştım. Bu yazıların içinde Necip Fazıl portresini en veciz ve en güzel bir biçimde çizdiğine inandığım yazı, gençlik arkadaşı AhmetHamdi Tanpınar'ın 'Kop Dağında Bir Dükkan' adlı yazısıdır. Şairin aynı yıl çıkan 'Birkaç Hikaye Birkaç Tahlil' adlı kitabındaki bir yazısından hareketle yazılmış olan bu yazıda Tanpınar özetle şunları söylüyor: "Eğer o, kendisini şiirin dar nizamına sokmamış olsaydı, orduları ufukları dolduracak bir kahraman ya da daha büyük bir ihtimalle sadece bir deli olurdu..." Kanaatimce Tanpınar, Necip Fazıl'ın gizli bir hayrânı. Hatta Tanpınar yer yer onun şiirini kıskandığını belli eden ifadeler de kullanıyor.

Necip Fazıl'ın 1983 baharında vefat etmesi üzerine gazete ve dergilerde yine yüzlerce yazı ve şiir yayınlandığını biliyoruz. Bunların içinde onu en iyi anlayan ve taklide düşmeden, geliştirerek şiir ve fikirde, kültür ve sanatta yeni bir şahsiyet olarak beliren Sezai Karakoç'un 'Diriliş'te yazdığı bir yazıdır ki, sadece adını zikretmekle yetineceğim: "Göklerin Çektiği Kartal"... Tanpınar'ın ve Sezai Karakoç'un bir mizaç ve karakteri tespitte ortak yönler gördüklerini söyleyebiliriz.

Sesin insan şahsiyetinin ne kadar önemli bir parçası olduğunu ben onda gördüm. Gurur ve kibir demeyelim ama, Allah'ın kendisine verdiği ve doğuştan getirdiği üstün niteliklerin ve yeteneklerin farkında olan, hiç de mütevazı olmayan, mütehakkim, vakarlı, hatta izzetli bir tavır ve müthiş bir kendine güven duygusu, dil ve üslûp... Kısa dünya hayatına olabildiğince fazla şey sığdırmaya çalışan velut bir yazar, gebe bırakıcı bir mütefekkir, zamanın ve tarihin şuurunda bir "iman ve aksiyon" adamı... Şunu da belirtmek gerekir: Necip Fazıl, eserini de aşan bir hayatın ve şahsiyetin adamıydı.

Üstad'ın sanat ve şiire bakış tarzını, bunlar hakkındaki görüşlerini anlatır mısınız?

Necip Fazıl'ın sanatını birinci dereceden temsil eden eserleri herkesin kabul ettiği gibi şiirleridir. Bunları önce dergilerde yayınlar ve pekçok şair gibi daha sonra kitaplaştırır. Bütün şiirleri Çile adı altında toplu olarak defalarca basılmıştır. Onun bir de Esselâm adını taşıyan ve Peygamberimiz'in hayatını ve Asr-ı Saadet'i 63 manzum tablo halinde anlatan ve alt başlığı "Mukaddes Hayattan Levhalar" olan bir çeşit mevlid kitabı daha vardır. Bunların dışında çoğunu Ozan takma adıyla yayınladığı ve karşımıza bir Nef'î-i Zaman olarak çıktığı "Öfke ve Hiciv" şiirleri var ki, bunlar da vefatından sonra bir kitapta toplanmıştır.

İsmail Habib Sevük, 'Edebî Yeniliğimiz' adlı kitabında "Nazım Hikmet'in şiiri ne kadar genişse, Necip Fazıl'ın şiiri o kadar derindir" der. İsmail Habib eğer Çile'nin son biçimini, Esselâm'ı, Öfke ve Hiciv'i görmek ve okumak imkanı bulabilmiş olsaydı Necip Fazıl şiirinin Asya kıt'ası kadar geniş olduğuna da hükmederdi, diye düşünüyorum.

Size göre şiir dışında diğer edebî türlerde Necip Fazıl özetle nasıl bir varlık göstermiştir?

Necip Fazıl'ın şiir dışında en çok başarı gösterdiği edebi türler tiyatro, hikâye, hâtıra, polemik, fıkra, makale, deneme, eleştiri, tarih, tasavvuf, senaryo ve roman türleridir.

Kabul etmek lazımdır ki Necip Fazıl sayısı on dördü bulan tiyatro eserlerinde Türk Tiyatrosu'na yeni, yoğun ve yerli bir öz getirmiş, özellikle Bir Adam Yaratmak piyesi bir büyük sanat hâdisesi olmuştur. O eser ki tiyatroda Muhsin Ertuğrul tarafından oynanmış, uzun yıllar sonra televizyon filmi haline getirildiğinde bile büyük bir heyecana yol açmıştır. Hikâyelerinden bir bölümü korku temasını işler.

Necip Fazıl'ın şiirde olduğu gibi nesirde de, fikirde de bir üstad olduğunu kabul etmek apaçık bir hakikatin teslimi sayılmalıdır. Bunu objektif bir biçimde herkes rahatça içine sindirebilmelidir. Aceleci şair mizacı yüzünden, tek romanı olan Aynadaki Yalan'da roman sanatı açısından pek fazla başarılı olduğu söylenemez. Kafa Kağıdı ise romandan çok yarım kalmış bir hâtıra kitabıdır. Onun dinî ve tasavvufî edebiyatımıza, düşünce dünyamıza yeni ufuklar açtığını, yeni bir söylem ve üslup getirdiğini, İslâmî hassasiyetiyle toplumumuzu olumlu yönde kendine gelme yolunda kuvvetle sarstığını ve Serdengeçti'nin ifadesiyle "kafaları ve gönülleri doldurduğunu" ve bu dünyadan bir fikir ve sanat kahramanı olarak geçtiğini ve iz bıraktığını niçin söylemeyelim?..

O'nu vefatının 17. yılında rahmetle, hürmetle ve hayırla anıyoruz. Allah'ın rahmeti O'nun üzerine olsun.