Hattat geleneğinden matbaaya yolculuk

İlmi Etüdler Derneği''nin bu sene başlattığı kitap kültürü projesi kapsamında ''Osmanlı''da Kitap Kültürü'' paneli düzenlendi. Panele Uğur Derman, Yrd. Doç. Dr. Muharrem Varol, Yrd. Doç. Dr. Berat Açıl ve Irvin Cemil Schick katıldı. Üsküdar''daki Bağlarbaşı Kültür Merkezi''nde yoğun bir katılımla gerçekleşen panelde 1659- 1738 yılları arasında yaşamış bir Osmanlı âlimi ve kadısı olan Carullah Efendi''nin kitapların kenarlarına aldığı notlardan hareket edilerek Osmanlı toplumunun kitaplarla ve yazı geleneğiyle nasıl bir ilişki içinde olduğuna ışık tutuldu.

Osmanlı''da kitap kültürünün hattatlık geleneğinden matbaaya uzanan yolculuğunun örnek belgeler ışığında anlatıldığı panelde ilk konuşmayı Klasik Türk Sanatları Vakfı tarafından yaşayan insan hazineleri ödülüne layık görülen Uğur Derman yaptı. Derman, hat sanatı ve hattatların kullandıkları malzemeler hakkında detaylı bilgiler verdi.

Osmanlı''daki tasavvuf ehli kişilerin kitapla kurduğu ilişkileri anlatan Muharrem Varol ''Sufiler matbaada nerde duruyor?'' sorusunun yanıtını aradı. Sufilerin matbaadan önce de kitaplarla bir bağının olduğunun altını çizen Varol, İstanbul''da bulunan tekkelerin içinde kurulan matbaalara dikkat çekti. Irvin Cemil Schick ise Osmanlı medeniyetinde yazının İslam ve gündelik hayattaki yerine işaret etti. Schick, İslam''da resmin yasak olduğu için yazının geliştiğini söylemenin yanlış olduğuna vurgu yaptı. Kitap kültürü projesini yöneten Berat Açıl ise proje kapsamında Carullah Efendi''ye ait iki binden fazla yazmanın incelendiğini belirtti.

2012 yılında İlmi Etüdler Derneği bünyesinde ders olarak başlayan daha sonra atölye halini alan kitap kültürü çalışmalarında Berat Açıl''ın yönetiminde İslam medeniyetinde yazının somut kültürü, meclisler, okuma biçimleri, değişen kitap algısı ve bu algı çerçevesinde değişen okur tipleri üzerine okumalar ve tartışmalar gerçekleştirildi. Bu atölye çalışmalarının devamı ise 2013 yılında başlayan ''Osmanlı''da kitap kültürü'' projesi oldu.