Her kabir kendi ölüsünü doğuruyor

'Hamile bir kadının karnı gibi şişmiş mezarlar/Her kabir kendi ölüsünü doğuruyor.' cümleleriyle açılıyor Ferhat Ünlü'nün yeni kitabı “Kötü Roman”. Atatürk heykelleri yapıp pazarlayarak köşeyi dönmüş bir babanın iki oğlu: Mirasyedi Barbaros ve istihbaratın altın çocuğu Ateş'in üzerinden şekillenen “Kötü Roman” Ferhat Ünlü'nün koyu renklerle tasvir ettiği iyi bir Türkiye romanı. Psikolojik ve toplumsal sorunların ironiyle birleştiği kitap, okuru iyi bir kurmaca örneği olarak etkiliyor.

Sorunuz özel bir soru ama benim açımdan enteresan bir yönü var, o yüzden cevaplamaya çalışayım. Kötü Roman, yazımına 2005 yılında başlanıp 2008 yılında tamamlanmış bir roman. Kardeşim Atilla Ünlü ise Temmuz 2010'da vefat etti. Ölüm düşüncesi, mezarlıklar ve hepsinden önemlisi kardeşlik olgusu romanın tamamına sinmiş unsurlar. Bu üç olgunun ve “Hamile bir kadının karnı gibi şişmiş mezarlar/Her kabir kendi ölüsünü doğuruyor” epigrafı gibi ölüme ilişkin unsurların romana bu derece sinmiş olmasını kişisel olarak ilgi duyduğum temalara yönelmiş olmama yoruyorum. Roman türü, bana göre hayatı taklit etme fikrinden yola çıkar ve ölüm de hayatın en büyük meselesi olduğuna göre romancının en büyük meselesidir. Kardeşimin ölümünün romanın yazımından sonra olması anlamlı bir rastlantıydı belki de. Ama bu olayın izlerini ancak bundan sonraki romanımda görebiliriz. Bu da öç alma veya hayatla kavga şeklinde değil, yazar olarak anlama ve anlamlandırma şeklinde olur.

Romanda Barbaros'un ölmüş hamile karısı olmasaydı da doğum-ölüm ilişkisini anlatan epigraf olurdu. Ölümle doğum arasında, bütün diğer diyalektik karşıtlıklardan daha anlamlı, derin bir ilişki olduğuna inanıyorum. Yeni gelenlere dünyada yer açılması için eskilerin gitmesi gerekir. Bu, ilk bakışta çok trajik bir durum ama hayatın sarsılmaz yasalarının katılığı göz önüne alınırsa bir o kadar da doğal. Hamile bir eşin ölümü bana kederlerin en büyüğü gibi göründü. Bu yüzden yazar olarak bu verimli temaya yöneldim. Barbaros'u bu kadar acımasız bir adam haline getirmenin, daha doğrusu onun içindeki şeytanı gün yüzüne çıkarmanın daha iyi bir yolu yoktu.

Sorunuz, kültürün tanımlanması ve katmanlara ayrılması açısından önemli. Toplumunun ilerisinde olduğunu düşünen bir aydına göre kültür, insanlığın tüm entelektüel faaliyetlerinin simgesidir. Geniş halk yığınlarına göre ise günlük yaşantıları düzenleyen hayat tarzıdır. Kültürün bu ikinci formunun gelenekle bağını söylememe gerek yok. Romanın başkahramanı, kültürün bu ikinci türüne göre ayırdığı insanlara karşı tahammülsüz. Yani kendini “kültürlü” ve üstün görüyor ve mozaiğin diğer parçalarının İstanbul'u terk etmesini istiyor. İnsanların birbirine tahammül imkânlarının giderek azaldığı fikrine katılıyorum. Bunda hem ideolojik bariyerlerin, hem de “kültür farklılığı”nın etkisi var. Barbaros'unki ideolojilerden tamamen arınmış bir tahammülsüzlük. O, kendisini Nietzsche'nin üst insanı olarak görüyor (Gerçi bunu dile getirmiyor ama böyle bir izlenim yaratıyor) ve bu kategoriye layık görmediği herkesten nefret ediyor.

Heykel, bizim geleneğimizde putla özdeşleştirilmiştir. Muhteşem Yüzyıl dizisinin son bölümünde Pargalı İbrahim'in, sarayının bahçesine koydurduğu heykellere hanedan ve halk “put” diyor. Bu, plastik sanatlara aykırı bir yaklaşım olsa da imgesel olarak yerleşmiş bir anlayıştır. Ve heykel yapmanın, yıkmanın arketipsel karşılığı da put yapıcılık, put kırıcılıktır. Put, fevkalade siyasi bir simgedir. Hazreti İbrahim'in ve peygamberimiz Hazreti Muhammed'in putları yıkması bana göre tarihin önemli siyasi olaylarıdır. Kötü Roman'da Atatürk heykelleri hem siyasi bir simge olarak alınıyor, hem de sanatsal değeri açısından değerlendiriliyor. Barbaros'un, kendi babasıyla ilişkisine gelince… Babayı yetersiz bulma, bence Oedipus kompleksi kadar karmaşık bir konudur. Barbaros, babasını hırslı ama yetersiz buluyor. Bu yüzden onun eserlerini yıkmak istiyor.

Romanda mezarlıkların kötü tasvir edildiğini düşünmüyorum. Bir eleştirmenimiz nedense böyle yazdı, bence yanlış bir değerlendirmeydi. Hatta mezarı, hamile bir kadının karnına benzetmek ölülere yeniden hayat vermek gibi bir şey. (Gülüyor) Millet olarak ölülerimize yeterince saygılı değiliz, çünkü mezarlıklara gereken özeni göstermiyoruz. Bu yüzden sadece bir yerde özensizlikle kirletilmiş mezarlıkları anlattım. Ölümün de vahim bir şey olduğunu düşünmüyorum. Aksine romanın bir yerinde yazdığım gibi bizler mahmuzlanmış aygırlar gibi istemeye istemeye, fakat hırsla ölüme koşan yaratıklarız. Ölüm olmasaydı hayat çekilmez bir şey olurdu.