Kıyasıya eleştiri yok

Medyada kültür ve sanat gibi üvey evlat muamelesi gören edebiyatın gazete ve televizyonlarda tanıtım, değerlendirme ve eleştiri anlamında hangi noktada durduğunu E dergisi son sayısında yayınlanan bir forumla tartışmaya açtı.

Kültür sanat gazeteciliği yapan Celal Üster, Ayça Atikoğlu ve Deniz Yüce'nin katıldığı forumda, Türk medyasında edebiyatın yansıtılışı, edebiyat konusundaki kriterlerin yanısıra Türk romanı ve edebiyat dünyasındaki ödüllerin etkisini yitirmesine ilişkin de ilginç tespitler yapıldı.

Gazetede tanıtılacak kitapların ve okura sunulacak yeni isimlerin belirlenmesi konusunda bir uzmanlaşma olmadığına dikkat çeken Ayça Atikoğlu, "Bizde herşey tesadüf. Sezgilerle ve el yordamıyla. Bu gayri ciddi. Basın birbirini tetikliyor. Piyasada işlerin göndermeli ve çok tesadüfi yapıldığını düşünüyorum " derken son yıllarda İstanbul'dan çok büyük yazarlar çıkmadığına tam tersine Denizli'den, Ankara'dan, İzmir'den yazarlar yetiştiğine dikkat çekiyor. Edebiyat alanında taşra diye ayrım gözetmediğini belirten Atikoğlu'na karşılık CNN Türk Kitapça programının yapımcısı Deniz Yüce de yazarları keşfedecek ve değerlendirecek insan sayısındaki sınırlılığa dikkat çekiyor. Celal Üster ise medyada çok sağlıklı bir edebiyat eleştirisi yapılamadığına işaret ediyor. "Kıyasıya, doğru dürüst bir eleştirinin olması gerektiğini söylüyorum ve kitapların bu eleştiriden geçmediğini düşünüyorum. Tıpkı Türkiye'de herkesin resim yapması ve resim eleştirisinin olmaması gibi" diyen Üster, yönlendirilerek yayınlanan çok satanlar listelerinin de sağlıklı bir sonuç vermediğini söylüyor. Yayınevi olan bazı kitapevlerinin listesinde mutlaka kendi yayınevlerinin kitapları bulunduğunu belirten Üster gibi Adnan Özer de listeler savaşına sıcak bakmıyor. Kitap listelerinde yer alan kitapların sattıkça daha çok sattığını ve diğer kitapların geride kaldığını ifade eden Özer, bu yüzden zaman zaman Anadolu'dan da listeler alınması gerektiğini kaydediyor.

Medyada oluşan edebiyat kriterlerinden dolayı yazarların da bu kriterlere uymaya çalıştıklarını ifade eden Ayça Atikoğlu, edebiyat-medya ilişkisinin geldiği boyutları şu cümlerle özetliyor, "Türkiye'de yazarların bir kısmı -aynen biz nasıl içgüdüsel olarak biliyorsak, ne girmeyip ne girecek- onlar da ne yayınlanırsa okunacağını ve satacağını hissederek gümbür gümbür yazıyorlar."

Forumun medyada edebiyat ve kültür-sanata ne kadar yer verildiğinin tartışıldığı bölümde ise tartışmacılar kendi çalıştıkları yayın organları dışında yapılan kültür-sanat sayfalarını görmezden gelmeyi tercih ediyorlar. Atikoğlu'nun "Basında birkaç gazeteyi bir yana bırakırsak sadece Aydın Bey'ın gazetelerinde kültür sanat sayfaları var" diyerek Evrensel'den Akit'e, Yeni Şafak'tan Zaman gazetesine kadar yapılan kültür sayfalarını görmezden gelirken Celal Üster'in hatırlatmasıyla Cumhuriyet de sayılıyor kültür sayfası olan gazeteler arasında.

Edebiyat dünyasındaki ödül trafiğine ilişkin de ilginç cümleler kurulan forumda tartışmacılar ödüllerin etkisinin kalmadığı noktasında fikir birliğine varıyorlar. "Üç ödülü toplasan, on beş, yirmi senedir aynı adamlar jüride. Bu adamlar da eskidi. Niye eskimesin? Onlar belki başka şeyler bekliyorlar. Beş tane adam, dört tane ödülün yirmi senedir jürisinde. Dünyanın hiçbir yerinde böyle bir şey yoktur." diyen Celal Üster, ödüllerin kalkması ya da etkisini kaybetmesinin otoritenin yıkılması bağlamında değerlendirilebileceğini söyledi.

"YAZARLARI keşfedecek ve değerlendirecek insan sayısındaki sınırlılık esas önemli olan. Yani bir yazarın iyi olduğuna kim karar verecek meselesi. Ona da karar verecek birkaç kişi var topu topu."

"KIYASIYA, doğru dürüst bir eleştirinin olması gerektiğini söylüyorum ve kitapların bu eleştiriden geçmediğini düşünüyorum. Tıpkı Türkiye'de herkesin resim yapması ve resim eleştirisinin olmaması gibi"

"TÜRKİYE'de yazarların bir kısmı ne yayınlanırsa okunacağını ve satacağını hissederek gümbür gümbür yazıyorlar. Belki bunlar masaya oturup 'şimdi ne yapsam şu piyasa eder' diye asla düşünmüyorlar. Ama eskiden ucuz roman ya da popüler romanın içerdiği polisiye, aşk gibi ölçüler benimsenmiyor artık yeni romancılarımız tarafından"