Kravatlı arabesk

İSTANBUL Minübüsçüler Esnaf Odası'nca minübüslere getirilen 'müzik yasağı', ülkenin son 20-25 yılına damgasını vuran 'minübüs müziği' arabeskin ve temsil ettiği kültürel iklimin değiştiğinin bir göstergesi.

Son günlerin İstanbul gündemine, boyutları geniş, geçmişi son 20-25 yıla kadar uzanan bir madde yerleşti: İstanbul Minibüsçüler Esnaf Odası, AB'ye hazırlanan ülkenin yeni, hijyenik imajına katkıda bulunmak amacıyla, arabeski de kapsayan bir dizi yasak kararı aldı. Oda, minübüslerde müzik çalınmayacağını, şoförlerin kravat takıp ayakta yolcu kabûl etmeyeceklerini karara bağladıklarını ve bu karardan dönmeyeceklerini açıkladı. Şoförlerden itiraz sesleri yükseldi. Arabeskle rahatladıklarını söyleyen çoğunluğun sesi, kararı yerinde bulan şoförlerin cılız seslerini bastırdı. Yasak, aslında toplumsal-kültürel bir değişimi görünür kılıyor. "Minibüs müziği" diye tanımlanan arabeskin, İstanbul Minübüsçüler Esnaf Odası'nca yasaklanması, toplumsal bir melezlenmenin de göstergesi.

Çoklukla kentlerin kenar mahallerinde dinlenen, 'kaybedenlerin müziği' olarak adlandırılan arabesk, ne kadar sancılı olursa olsun, onu dinleyenlerin gündelik hayatlarındaki değişimle birlikte (daha çok para kazanma, parayla buluşmanın daha kolay ve çabuk yollarının keşfi, hemşehrilik olgusunun avantajları, aile fertlerinin ev dışı ilişkilerde eskiye oranla daha rahat olması vb) kendi içinde bazı değişimlere uğradı ve yan türlere de kaynaklık etti. Daha az acılı olanı, kahır yerine neşe tavsiye edeni, yeni eğlence mekanı gazino-tavernalarda göbek atmaya müsait kıvrak havalı olanları giderek daha çok tercih edilir oldu. Acılı arabesk, -hatta devletin arabesk müziğe çekidüzen vermek amacıyla siparişle Hakkı Bulut'a yaptırdığı acısız arabesk bile- artık istenmiyordu. Bu defa pop müzik yaygınlaştı. Pop müzik 80'lerin depolitizasyon ortamında, şehrin dokusunun ve şehirli olmanın değiştiği bir dönemin müziği olarak ortaya çıktı. Fırsatçı, kendi dışındaki dünyayı pek de umursamayan bir gençlik kuşağıyla birlikte yükselişe geçen pop'un, neredeyse ülkedeki hakim müzik olduğu yıllar, özel radyo-televizyon yayınlarının da başladığı 90'lı yıllar oldu. Müziği, kültürü, kerameti kendi imajından menkul starları ve özellikle açığa çıkarttığı erotizmi ile Türkiş pop, "kültür endüstrisi" olarak da tanımlanabilecek bu mekanizmaya eklemlendi ve yine onun tarafından kışkırtıldı.