Kültürümüz insani değil

Umran Dergisi son sayısında, absürd tiyatronun "baba"sı Eugene Ionesco'nun 1972 yılında Salzburg Müzik Festivali'nde onur konuğu olarak yaptığı ve Yusuf Kaplan tarafından Türkçe'leştirilen sarsıcı konuşmasına yer vermiş. Bu metin Aydınlanma Felsefesinin, Hümanizmanın, Sanayi Devriminin ve kısacası Batı Kültürü'nün bayrak indirişinin marşıdır. "Humanst Batı kültürü, bizi, tam da başladığımız noktaya getirdi: Sırtüstü oturttu. Dolayısıyla her şey geri tepti". Türk fikir adamları, siyesetçiler ve yazarlardan duymaya alıştığımız Batı Kültürü'ne ilişkin bu eleştiriler, tam da bir Batılı tarafından zehir zemberek sözlerle ifade ediliyor. Metnin Türk okuyucuları için daha da sarsıcı etkisi bu yüzden. Salzburg Festivali'nde değil de İstanbul Festivali'nde bir Türk entellektüel ya da politika yapan bir siyasetçi konuşuyor sanki. "Şu an bir felaketler çağında, Tanrı'nın gazabının her tarafa yansıdığı bir çağda yaşıyoruz. Uygarlığımız, bir mutluluk arayışı çabası içine girmişti; ama şu an vardığı nokta tam tersi bir nokta: Sefalet, felaket ve ölümün gırla gittiği bir dünya. Bir müzik festivalinde neden böyle bir konuşma gereği hissetmişti Ionesco?. "Sefalet, iğrenme, acı, ürküntü ve hepsinden de önemlisi ölüm korkumuzu bastıran, örtbas eden "ekran"dan başka birşey değil bu kültür. Bugün üretilen yığınla roman, yığınla tiyatro oyunu, yığınla resim, yığınla opera ve yığınla ahlak risalesi hayatımızın o artık handiyse tahammül gücümüzü aşacak kadar dayanılmaz bir hal alan yükünü nereye kadar hafifletebilecek nitelikte, sahi?" cümlelerinde buluyoruz bu sorunun cevabını. Kültürle beraber, ideolojiler, dinler de iflas etmiş. "Artık hiçbir sosyal ideoloji, bizi tatmin etmiyor; edemez: Solcu ya da sağcı tüm ideolojiler, mide bulandırıyor yalnızca. Totaliter rejimler, hala propaganda makinelerini sonuna kadar kullanıyor, aptallaştırıcı, uyuşturucu sloganlarla bağlılarını, vatandaşlarını kontral altında tutmaya devam ediyorlar. Artık insana güven verecek hiçbir dayanak, tutamak kalmadı. Dinler güçlerini yitirdiler. Bir selamet, bir ışık sunamaz haldeler. Cevapları da, çözüm önerileri de kalmadı. Sığınak olamıyorlar artık. Kitaplarda ve insanların bakışlarında sadece çılgınlık, çaresizlik ve yılgınlık okunabiliyor. Kısacası, kitleler, sanki birbirlerinin boğazına sarılmak, birbirlerini yok etmek için hazır bekliyorlar." İonesco böyle bir tablo çizdikten sonra asıl sorunun manevi açlığın giderilmesi olduğunu belirtiyor. "Ekonomik problemlerin çözülmesi, sosyal refahın sağlanması, insanların karınlarının doyuyor olması ile iş bitmiş olmuyor: Deruni, manevi açlığın giderilmesi her şeyden önemli ve öncelikli. Asıl sorunumuz bu." Karnımız doymuyor ama bizim asıl sorunumuzda bu değil mi?. İonesco o çok sevilen özgürlüğe de verip veriştirmiş. "Çağımızda özgürlük çağrısı yapmak, boyun eğdirme isteğinden ve arzusundan başka birşey değil. Başka bir deyişle, özgürlük çağrısı maskesinin altında, düpedüz köleleştirilme arzusu yatıyor." Batı kültürünün çöküşünü 17.yüzyıla kadar götüren yazar, "Kültrümüzde sevgiye, arınmaya, insanın kendini keşfine yer yok artık. Metafizik, sadece bir alay konusu" diyor. Peki, bir çıkış yolu var mı?. Bu sorunun cevabı da şu tesbitte aranıyor: "En temel problemimizi, varoluşumuzun en önemli boyutunu tümüyle unuttuk: Ölümün Anlamı. O yüzden, artık ne yapacağımızı, nereye doğru gideceğimizi bilemiyoruz." Anlaşılan taklit etmeye çalıştığımız Batı Kültürü'nün çökmesi Batılı entellektüellerinin de en büyük derdi. Hem de yıllar öncesinden... Umran: 0212 534 88 88