Mankurtlar, sizi rahatsız etmeye geldim

Mankurtlar, Mümtaz'er Türköne'nin gazete yazılarından mülhem bir kitap. 'Netameli' konuların irdelendiği, ironilerle ve metoforlarla renklenen Mankurtlar, Etkileşim Yayınları etiketiyle raflarda. Türkiye'de milliyetçilik hep gerilimin odağında oldu. Hâlbuki yıllarca farklı ırklardan ve dinlerden insanları buluşturan Osmanlı'nın kök saldığı topraklarda yaşıyoruz. Peki, bu topraklarda milliyetçilik nasıl herkesi ve her şeyi kendine düşman gören dar ve sığ bir anlayışa dönüştü? Mankurtlar kitabının yazarı siyaset bilimci Mümtaz'er Türköne bu durumu 'küçük Türkiye milliyetçiliği' olarak adlandırıyor.

Kitabın adı Moğollara ait bir efsaneden geliyor. Tarihin en barbar kavimlerinden biri olan Moğollar ele geçirdikleri esirlerin genç ve güçlü olanlarını seçerlermiş. Önce esirin başını kazır, sonra da hemen orada bir deve keserlermiş. Kestikleri devenin boyun derisini taze taze esirlerin kafasına sararlarmış ve kızgın güneşin altında günlerce bekletirlermiş. Esirlerin deve derisi yüzünden yukarı doğru çıkamayan saçları ters dönüp içeriye doğru uzayarak iğne gibi batmaya başlarmış. Bu işkenceye maruz kalan esirler ya dayanılmaz acılar çekerek ölür ya da kafasına batan saçların etkisiyle hafızalarını yitirirlermiş. Geçmişini unutan ve düşünemeyen bu esirler ömür boyunca efendisinin her istediğini yapan birer 'mankurt' haline gelirlermiş. Yazar Mümtaz'er Türköne 'küçük Türkiye milliyetçiliği'ni bu Moğol efsanesiyle bağdaştırarak, 'mankurtlaştırma' olarak ifade ettiği bu durumun sağlı-sollu incelemesini yapıyor.

Mümtaz'er Türköne, bu kitapla Türkiye'nin içinde bulunduğu ortamın çözümlemelerine farklı bakış açısı getiriyor. Yazdığı kitabı milliyetçilere ithaf ettiğini söyleyen Türköne, onların içinden geldiğini ve milliyetçileri gayet iyi tanıdığını belirtiyor. Gayesinin toplumdaki tezatları göstermek olduğunun altını çizen yazar, milliyetçiliğin toplumu zenginleştirmek, ileriye götürmek, büyütmek gibi kutsal amaçlarlara ortaya çıktığına; fakat bugün bu emellerden çok uzakta olduğuna vurgu yapıyor. Türköne ayrıca, üslup olarak akademik kimliğinden uzak, gazeteci lisanıyla kaleme aldığı Mankurtlar'ı bir rahatsızlık yaratmak amacıyla okurla buluşturduğunu ve amacına da ulaştığını söylüyor.

Gündemde olan son olaylara dair ise, “kasvetli ve çok zor bir konu” yorumunu yapan yazar, PKK'nın da mankurtlaştığını söyleyerek ironik bir bakış açısıyla, “PKK'yı bitirmenin yolu Kürt milliyetçiliği yapmayı sağlamaktır. Bu sayede onlar da Türk milliyetçileri gibi kendi kendilerini bitirebilir.” diyor ve ekliyor: “Mankurtlaştırma ocaktaki ülkücü, dağdaki militan, ordudaki paşa, üniversitedeki akademisyen, karakoldaki polis, meclisteki milletvekili, köydeki çiftçi, okuldaki öğretmen, boğazdaki yalı sahibi fark etmeden hedefine ulaşabilir. Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana halka 'milliyetçilik gazı' veriliyor. Atatürk milliyetçiliğinin dokunulmazlığı var ve Anayasa düzenlemesinde en çok tartışma bu madde üzerinde olacak.”

Türk milliyetçiliğinin tek mantığının 'antikürdizm' olduğuna da değinen yazar, İstiklâl Marşı'nın 'korkma' sözüyle başladığına, okullardaki Atatürk portrelerinin hep çatık kaşlı yüz ifadesiyle öğrencileri karşıladığına dikkati çekerek, milliyetçilerin korkularını dizginlediklerini ve sanki mezarlıktan geçerken hep birlikte ıslık çaldıklarını söylüyor. Bu anlamda Mümtaz'er Türköne'nin kitabı Mankurtlar, Türkiye tarihine, milliyetçiliğe, tabulara, özgün bir bakış açısı sunuyor.