Türk resminin sergüzeşti

Sabancı Üniversitesi Sakıp Sabancı Müzesi (SSM), kapsamlı resim koleksiyonunu, “Bir Ülke Değişirken - Tanzimat'tan Cumhuriyete Türk Resmi” başlığıyla, bugünden başlayarak ziyaretçilerle buluşturuyor. Osman Hamdi Bey, Fikret Muallâ, Halil Paşa, Şehzade Abdülmecid Efendi ve İzzet Ziya gibi, Türk Resim Sanatı'nın önemli sanatçılarının eserlerini içeren koleksiyon, yeni yapılan özel galerisinde bundan böyle sürekli teşhir edilecek. Ziyaretçiler, bilimsel danışmanlığını Prof. Dr. Semra Germaner ve Doç. Dr. Ahu Antmen'in üstlendiği sergide, Türk resim sanatının sergüzeştini izleme şansını elde edecek. Yaklaşık 100 eserin yer aldığı sergide, dikkat çeken pek çok eser sanatseverlerin beğenisine sunuluyor. Osman Hamdi Bey imzalı Naile Hanım portresi, Türkiye'de ilk defa sergilenecek eserler arasında yer alırken, Halil Paşa'nın Paris Fuarı'nda 1889'da sergilenen ve Bronz Madalya ile ödüllendirilen Madam X adlı eseri de, ilk kez ödül belgesi ile beraber sergilenecek. Arka planındaki altın yaldızla dikkat çeken Naile Hanım tablosu, Bizans ikonalarında kutsal kişilerin betimlenmesi için kullanılan altın yaldızla, Osman Hamdi Bey'in eşine ve kadına verdiği önemi vurgulayarak, dönemin toplumsal yapısına dair ipuçları veriyor.

Ülke değişirken sanatta ne değişti, bunu görüyoruz resimleri izlerken. Türk resim sanatından bir kesit sunan sergide, konsepte uygun resimleri mekân el verdiğince salona taşınmış. Serginin artık daimi olacağını öğreniyoruz ayrıca Nazan Ölçer'den. Koleksiyon Semra Germaner'in deyimiyle, Türk resminin çizdiği yolu kronolojik ve tematik olarak gösteriyor sanatseverlere.

Ahu Antmen ise başka bir noktaya dikkati çekerek: “Teşhiri nasıl yaptığımız önemli. O dönemde uygulanan bir yolu seçtik. İstanbul'daki sergi alanlarına 'salon' denirdi ve biz de sadece resimlerle değil salonla da izleyiciyi tarih yolculuğuna çıkarmak istedik. Koleksiyon, art zamanlılığı dışında içsel ruhunu gösteriyor bizlere.” diyor.

Koleksiyonda dikkati çeken önemli ayrıntılardan biri de kadına çoklukla yer verilmesi. Birinci salonda Tanzimat'tan Meşrutiyet'e kronoloji izlenmiş, portre, natürmort ve manzaralar yer almış. Türk resminin klasikleri bunlar. Osmanlı saray mensuplarının ve çok üst düzey tüccarların evlerinin duvarlarında asılı olduğunu öğreniyoruz Sema Germaner'den. Ressamlar çoklukla ailesinden ya da o evde çalışan bahçıvan ve sairi kimseleri resmetmiş. Osmanlı modernleşmesini resimlerdeki kılık kıyafetten anlayabiliyoruz. Natürmort eserlerde kendine haslık var ve bu resimlere 'yemiş resimleri' dendiğini de öğreniyoruz o zamanlarda. Saray resme önem veriyor ki birçok sanatçıyı yurtdışına eğitime göndermiş.

İkinci salonda 1914 kuşağı var. Batı'ya eğitime gitmiş asker sanatçılar 'çıplak' resmi ilk olarak tecrübe ediyorlar. Başlangıçta Halil Paşa gibi ressamlarla akademik bir etüt olarak algılanan çıplaklık zamanla, İbrahim Çallı'yla birlikte estetik bir duyuşa dönüştüğünü izliyoruz. İlk kez Galatasaray Salonu'nda 1920'li yıllarda sergileniyor bu resimler.

Türk empresyonistlerinin ilk örneğini de koleksiyonda görüyoruz. Nazmi Ziya Güren'le. Cumhuriyet modernleşmesinin simgesi sayılabilecek 'Taksim Meydanı' resmini son salonda görüyoruz. Modernleşme süreci kadın figürü üzerinden ilerliyor. Resimlerdeki kadınlar hep üst sınıftan. Ayrıca bu dönemde İstanbul'un dışına çıkıp Anadolu insanı ve coğrafyası da resimlerde görülebiliyor. Sanatçılar halka iniyor resimleriyle.

Bir duvar ise Fikret Muallâ'ya ayrılmış koleksiyonda, Türk resminin 'ayrıksı' ismine.