Türkçe'ye aşık bir şair

"Hiç ordum olmadığı halde Çin sınırına ve Tebriz'e kadar bütün Türk ve Türkmen illerini sırf divanımı göndermek suretiyle fethettim" diyen Ali Şir Nevayi, ülküsü ve emeli olan bir 'kültür milliyetçisi' olmanın yanısıra "heybetli ve tedbirli bir devlet adamı"dır. Türkçe'nin dünya çapındaki tanınmış en büyük şairlerinden birisi olan Ali Şir Nevayi ölmünün 500. yıldönümünde İstanbul Tarık Zafer Tunaya Kültür Merkezi'nde gerçekleşen bir açık oturumla anıldı. Ali Şir Nevayi'nin hayatı, sanatı ve Türk diline etkilerinin tartışıldığı açık oturuma, Prof. Dr. Kemal Eraslan, Prof. Dr. İskender Pala ve Doç. Dr. Cemal Aksu konuşmacı olarak katıldı. Ayrıca Dr. Mustafa Çimen, Ali Şir Nevayi'den seçme şiirler okudu, Sabir Karger Türkistan'dan Ali Şir Nevayi parçalarını seslendirdi.

Doç. Dr. Cemal Aksu konuşmasında, Ali Şir Nevayi'nin zengin bir dönemde yaşadığına dikkat çekti. Etkisi İran edebiyatının son büyük şairi Cağmi Molla, İranlı minyatür sanatçısı Behzat, Ali Kuşçu, Hüseyin Baykara gibi devrin önemli simalarıyla arkadaşlık yaptığını ve böylesine zengin bir kültür-sanat ortamında yetiştiğini vurguladı.

Çağatay edebiyatı alanındaki çalışmalarıyla tanınan Prof. Dr. Kemal Eraslan, Ali Şir Nevayi'yi daha iyi anlayabilmek için onun devrinin öncesine gitmek gerektiğini söyleyerek Göktürkler'in yarı göçebe bir medeniyete dayandığını, Orta Asya'da onlardan sonra varlık gösteren Uygurlar'ın Budizmi kabul edip şehirleştiklerini anlattı. 950 yılında Karahanlılar zamanında, İslâm'ın kabul edilmesiyle birlikte Budist şehir hayatının yerine İslami bir yaşam tarzının kabul edildiğini söyleyen Eraslan, "İslâmiyetin kabulüyle birlikte Türkler, Semerkant ve Buhara gibi yeni şehirler, İslâm kültür merkezleri kurdular ve zengin bir eğitim hayatı başladı" dedi.

İslamiyetin kabul edilmesiyle Türklerden en az iki asır önce önemli eserler vermeye başlayan İran edebiyatıyla temasa geçildiğini ve Türk edebiyatçıların İranlı edebiyatçılardan çok fazla etkilendiğini kaydeden Eraslan, Nevayi'nin zamanında 460 kadar Türk şair olmasına karşın bunların ancak 20-30 tanesinin ara sıra Türkçe eserler verdiğini, bu durumu farkeden Ali Şir Nevayi'nin ise bu açığı kapatmak için yoğun çaba gösterdiğini söyledi. "O, edebiyat, hat, aruz, dil, musıki, sosyal hayatı anlatan 30'a yakın eser verdi. Gençlerin Farsçaya özenmesi onun zoruna gidiyordu.'Türkçe Farsçadan aşağı olmadığı halde neden bu dilde eserler verilmiyor? Türkçe'nin kelime anlamı daha zengin, Türkler daha geniş bir kültüre sahip, Türkçe'de bir kavramın çok farklı ifadeleri var, Türrkçe Farsça'dan aşağı bir dil olmadığına göre Türçe'den de büyük eserler verilebilir' diye düşünüyordu. Ve İranlı edebiyatçılar ne yazmışsa o, bunun Türkçe karşılığını kaleme aldı." diyen Eraslan onun Türkçe'ye kazandırdığı eserlerden örnekler verdi.