İşi kıvamında götürmek..

"Çözüm süreci"yle ilgili bir takım zorluklar sözkonusu ama nihayetinde bu meselenin çözülmesi Edirne"den Kars"a, Diyarbakır"dan Sakarya"ya bir "gönül seferberliği"nin gerçekleşmesine bağlı. PKK"yı silah bırakmaya zorlayacak ve demokratik siyasetin sınırlarına taşıyacak yegane dinamik budur. Yakalanan olumlu havanın "sivil toplum"un değişik kesimlerinin girişimleriyle beslenmesi "bölücü" eğilimleri zayıflatacaktır.

Etnik temeldeki sorunların çözümü kolay değildir. İşin içine dini, siyasi, kültürel, ekonomik, hukuki ve psikolojik unsurlar dahil edilmelidir. Özü sözü bir, makul, itibarlı, sorumluluk duygusu yüksek, farklı kesimleri ikna etme gücüne sahip insanların devreye girmesine ihtiyaç var. Suyu dalgalandırmadan gemiyi güvenli limana çekmeyi başarmalıyız.

Fildişi kulelerinde gelişigüzel ahkam vaaz eden kalemlerin ülkenin diğer bölgelerinde yaşayanların duygularını rencide etmekten, kafalarını karıştırmaktan kaçınmaları gerekiyor. Her sözcüğü ölçerek tartarak, bağlamlarını doğru şekilde ortaya koyarak, kazanacağımız çok şey olduğu gibi kaybedeceğimiz çok şey olduğunu düşünerek sarfetmeliyiz.

Olumlu havanın sürmesi toplumun gerçekleriyle örtüşmeyen marjinal ve uçuk söylemlerden sakınmamıza bağlı. Entelektüel zevzekliğe kapılmadan, kavram kargaşasına meydan vermeden, toplıumsal psikolojiyi gözeterek konuşmalıyız. Kitlelerin ruh dünyalarını örselemeden, adeta pedagojik duyarlılıkla, itidal ve sabırla yürütülmesi gerekiyor sürecin.

1980"lerden itibaren bu meseleyi dikkatle izleyen bir gazeteci olarak söylüyorum. Aldığım sinyaller alttan alta bir gerginliğin yayılmaya başladığını hissettiriyor. Bir tarafı yapmaya çalışırken, diğer tarafı yıkmamalıyız. Sosyologlarımız, psikologlarımız, ilahiyatçılarımız pek konuşmuyorlar ya da onlara mikrofon tutulmuyor. Oysa bu süreçte onların uyarılarına, önerilerine ihtiyacımız var. Zira meselenin çözümü toplumun hazır olmasıyla ilgili daha çok.

Murat Bardakçı ve Erhan Afyoncu "Gavur İzmir" deyiminin kökenini, Haçlıların elindeki "Liman Kale"nin Timur tarafından fethedilişine(1402) kadar götürüyorlar. İzmir"in diğer kalesi "Kadife Kale(Müslüman İzmir)" Türklerin elinde olduğu için Liman Kale"ye "Gavur İzmir" diyorlar imiş. Bu bilgiler tabii ki doğrudur ama ben bu deyimin daha çok İzmir"in 19. Yüzyıl"daki sosyolojik yapısıyla ilgili olduğu kanısındayım.

İzmir"in Türk nüfus yapısı 1500"lerden itibaren değişmeye başladı. Limanın öneminin artmasıyla paralel göç akışı 1800"lerin sonlarına kadar sürdü. 1900"lerin başında şehir nüfusunun büyük kısmını Rumlar, Yunanlılar, Ermeniler, Yahudiler, Levanten aileler ile Avrupalı tüccarlar oluşturuyordu. Kozmopolit yapısıyla İzmir Batılı bir şehir görünümü veriyordu. Prof. Orhan Kurmuş 1974"de yayınladığı "Emperyalizmin Türkiye"ye girişi" kitabında "Uzun yıllar boyu Türklerin sayısı şehir nüfusunun üçte birini geçmediği için İzmir, imparatorluk halkı tarafından Gavur İzmir diye adlandırılmıştır" diyecektir.

İzmir"de sanayii, ithalat, ihracaat, zenaat gayrımüslimlerin tekelindeydi. Bu tekel iç bölgelere kadar uzanmıştı. Ticaret, sanayii ve tarımda alt işleri gören köylüler kendilerine yabancı gördükleri bu İzmir"i "Gavur İzmir" diye anıyorlardı. Dolayısıyla kırsalda yaşayanların bir yakıştırmasıdır ve bugünkü İzmir ile ilgisi yoktur. 1904"te Birgi"de hasımları tarafından pusuya düşürülerek öldürülen Kamalı Zeybek"e yakılan türküde deyimin izlerine rastlıyoruz. Plağa alındığı için meşhur olan türkünün bazı dizeleri şöyledir:

"Aradılar buldular, Bahçevanda vurdular/Uzun boylu Kamalıyı, kara yere koydular/

Bindim atın kıçına, indim İzmir içine/Kamalı"nın tasviri, gitti gavur içine".