TR
EN
AR
FR
RU
UR
ABD-İngiliz operasyonunda çıkartacak dersler
ABD
ve İngiltere'nin Irak'a yönelik son operasyonu bir çok açıdan önemli dersler çıkarılabilecek niteliktedir. Olaya önce ABD açısından bakalım. Daha önce de bir çok kere vurguladığımız gibi ABD bugünkü uluslararası sistemin işleyişinde sıradan bir ulus-devlet değildir. Sistemin hegemonik patronaj rolünü üstlenen bu ülkenin dış politika yapımındaki en hassas alan uluslararası hukuk ile reelpolitik arasındaki gerilim alanıdır. En kötü şekliyle bile olsa, herhangi bir uluslararası sistem ancak ve ancak ortak bir uluslararası hukuk zemininde işlerlik kazanabilir. II. Dünya Savaşı sonrası kurulan düzende sömürge imparatorluklarını çözerek uluslararası hukuk ve örgütler aracılığıyla yeni bir hegemonik merkez oluşturan ABD'nin uluslararası hukuku kendi reelpolitik çıkarları doğrultusunda kullanması durumunda, uluslararası hukuk sıradan bir stratejik araç konumuna düşer. Balkanlardaki istikrarı fiilen tehdit eden Sırbistan'a karşı uygulanmayan müeyyidelerin Irak'a karşı neredeyse periyodik bir şekilde uygulanmaya konmasının uluslararası hukuk nezdinde hiç bir geçerliliği yoktur. Bosnada 250 bin insanın tam bir etnik kıyımla katledilmesinin sorumlusu olan Belgrad'a tek bir kurşun isabet etmezken, tarihi Bağdat şehrinin her fırsatta bombalanmasını makul bir gerekçe ile izah edebilmek de mümkün değildir. Ayrıca tecrübeler çok açık bir şekilde göstermektedir ki, Irak'a yönelik her saldırı Saddam'ı daha da güçlendirirken, Irak halkının ızdırabını katmerli şekilde artırmaktadır.
Reelpolitik çıkarlar ile uluslararası hukuk arasındaki gerilime bugün artık bir üçüncü boyut daha eklenmiş durumdadır. Bu da Amerikan iç siyasetin deki dalgalanmalardır. Uluslararası hukuk, Amerikan iç siyasetindeki dalgalanmalara ve Amerikan çıkarlarına göre ayarlanmaya başlarsa evrensel meşruiyyet temelini kaybeder.
Amerikan yönetimi kullandığı bütün medyatik propaganda araçlarına rağmen, dünya kamuoyunu son operasyonun haklılığı konusunda ikna edememiştir. Dünya kamuoyu son operasyonun Clinton'un azil görüşmeleri ile ilgili olduğu konusunda hemfikirdir. Gerek başta İngiliz basını olmak üzere batı basınında çıkan tenkitler, gerek BM Güvenlik üyesi olan Rusya, Çin ve Fransa'nın kınamaları, gerekse batı-dışı dünyadan yükselen sesler uluslararası hukukun bir ülkenin iç siyasi dengelerine ayarlanmasının yol açabileceği sonuçlar konusunda duyulan kaygıları yansıtmaktadır. ABD artık bütün bu gelişmelerden gerekli dersi çıkarmalı ve her ülke için geçerli evrensel değerlere ve objektif mekanizmalara bağlanması gereken uluslararası hukuk işleyişini kendi reelpolitik çıkarlarına ve iç siyasi dalgalanmalara ayarlamaktan kaçınmalıdır.
Son operasyon konusunda ders alması gereken ikinci kesim AB ülkeleridir. Irak'a yönelik Amerikan-İngiliz ortak müdahelesi ve bu müdaheleye yönelik Fransız tepkisi açık bir şekilde göstermektedir ki, AB ortak dış politika yapımında yeterli etkinliğe bir türlü ulaşamamıştır. İngiltere bilinçli bir şekilde tercihini Avrupa'dan çok Atlantik ekseni lehinde kullanmaktadır. Bu da AB bünyesinde tutarlı| bir ortak dış politika yapımını engellemektedir.
Özellikle Ortadoğu ve Balkanlarla ilgili konularda farklılaşan İngiliz, Alman ve Fransız dış politika tercihleri AB içinde iç kutuplaşmalara yol açmaktadır. Bosna bunalımı esnasında oluşan ve bölgedeki Alman etkinliğini dengelemeye çalışan İngiliz-Fransız bloku AB'nin bu bunalımdan büyük yaralar alarak çıkmasına yol açmıştı. Ortadoğu'ya yönelik son müdahelede de, açıkça deklare edilmemekle birlikte Amerikan-İngiliz ortak yapımı operasyon Fransız-Alman eksenli Avrupa tepkisi ile karşılaşmıştır. Rusya ise her iki bunalım bölgesinde de tercihlerini farklı eksenlere yöneltmiştir.
AB içindeki bu tercih farklılaşması ve iç bloklaşmaların derinleşmesi yeni dengelerin oluşmasına yol açabilir. Gerek Balkanlar gerekse Ortadoğu politikalarında bu denge değişmelerinden birinci derecede etkilenebilecek ülke konumunda bulunan Türkiye gelişmeleri hassasiyetle takip etmek zorundadır. Unutulmamalıdır ki, batı güvenlik sisteminin ve AB'nin tek bir blok halinde hareket edebilme kabiliyeti gittikçe artan bir zaaf göstermektedir.
Üçüncü önemli ders ise İslam dünyası tarafından alınmalıdır. Clinton'un kendi eseri olan skandalların doğurduğu her kritik dönemde Irak, Sudan ve Afganistan gibi bir İslam ülkesini bombalayarak prestijini koruma çabası içine girmesi açık bir tahkirdir. Hele hele böyle bir saldırının Ramazan'ın birinci günü yapılması ve ambargodan bunalmış fakir Irak halkının bu kutsal günü sığınaklarda geçirmek zorunda kalması ülkesi, mezhebi, dili ve etnik kökeni ne olursa olsun herkesin üzerinde düşünmesi gereken acı bir olaydır. İslam dünyası böyle bir tahkirle Haçlı seferleri ve Moğol istilaları döneminde bile kalmamıştı. Ortaçağ karanlığından kopup gelen Haçlılar ve Moğollar bile dini sembollere daha saygılı idiler. En azından savunmasız bir şehri bombalamayı uluslararası hukuk gibi kılıflara büründürmeye çalışmayacak kadar dürüsttüler.
Ama İslam dünyası suçu başkalarında aramamalıdır. Kendi içindeki bunalımları çözecek diplomatik zihniyet ve mekanizmaları geliştiremeyen, iç kutuplaşmaların ve savaşların getirdiği yıkımları rasyonel bir siyasa ile aşamayan, Saddam ve Hafız Esad gibi diktatörlüklerle hiç bir toplumsal meşruiyyet temeline dayanmayan krallıklar arasında bocalayan bir dünyanın yoğun ve sorgulayıcı bir iç muhasebeden başka çıkar yolu yoktur. Dileriz bu Ramazan'ı böylesi bir iç muhasebe ile geçiririz.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.