TR
EN
AR
FR
RU
UR
Kaddafi ve Arap dünyasındaki liderlik yapılanması
LİBYA
lideri Kaddali'nin sözleri Arap dünyasında yaşanmakta olan meşruiyyet ve liderlik bunalımı açısından, bu sözlere Türkiye'de gösterilen tepkiler ise Türk siyasetinin içine düştüğü açmazlar ve dış politika yapımındaki aksamalar açısından önemli ipuçları barındırmaktadır. Öncelikle Kaddafi'nin şahsiyetinde Arap dünyasında yaşanmakta olan meşruiyyet ve liderlik bunalımı üzerinde durarak Kaddafi'yi bu tür fevri tepkilere yönelten altyapıyı anlamaya çalışalım. Bu olayın Türk siyaseti ve dış politika yapımındaki aksaklıkları ortaya koyan yansımaları da bir başka yazıda ele alırız. Arap dünyasındaki liderlik yapılanması sömürge devrimi sonrasındaki uluslararası atmosferin etkisinde ortaya çıkmış ve yaklaşık elli senelik bir geçmiş ile kendi iç mekanizmasını oluşturmuştur. Bu liderlik yapılanması ile geleneksel krallıklar ile otokratik militer diktatörlükler arasına sıkışmış bulunan Arap dünyası bu süre içinde ne gerçek anlamda toplum katmanlarına yayılmış bir siyasi kültür, ne de siyasi kurumları ve bu kurumlardan oluşan bütün bir siyasi sistemi anlamlandıran bir meşruiyyet zemini oluşturabilmiştir. Bu boşluk, siyasi liderlerin kaynağını genellikle dış tehditten alan bir karizmatik otorite oluşturmaları sonucunu doğurmuş ve bu otoritenin toplumsal temeli hiçbir zaman gerçek anlamda test edilmemiştir.
İşin daha da ilginç olan yanı bu rejimler kendilerine manevra alanı sağladıkları Batı demokrasileri tarafından da bazen gizli bazen de çok açık olarak desteklenmişlerdir. Birçok Arap ülkesindeki siyasi liderliğin son çeyrek asır içinde hemen hemen hiç değişmemiş olması bu liderlik yapılanmasının uluslararası sistemin merkezi güçlerine ciddi bir manipulasyon imkanı ve manevra alanı sağlamış olmasındandır. Saddam ve Kaddafi gibi yerleşik hiçbir davranış biçimine uymayan liderler ile Kral Hüseyin, Mübarek ve Hafız Esad gibi pragmatik liderler arasında ortaya çıkan iç dengeler her türlü manipülasyona uygun kutuplaşma zeminleri oluşturmaktadır.
Soğuk savaş dönemi konjonktürü geleneksel rejimler ile askeri diktatörlük arasında tam bir tahterevalli dengesi oluşturmuştur. Mısır, Irak ve Libya gibi ülkelerde düşen geleneksel krallık rejimlerinin yerini elitiçi çatışmaların belirlediği merkezi bürokratik diktatörlük almıştır. Genellikle totaliter ve sosyalist söylemi kullanarak iktidarı fiili güçle elde eden liderler kendi siyasi meşruiyyet zaafları dolayısıyla aslında lidere nerede ise yarı-tanrı hüviyeti veren yeni örtülü krallık rejimleri kurmuşlardır. Kaddafi bu siyasi liderlik yapılanmasının en uç örneklerinden birisidir. İçerde muhalefeti bastıran, dışarda ise yaptığı ani ve beklenmedik çıkışlarla sürekli olarak uluslararası politika gündeminde kalmayı başaran Kaddafi sahip olduğu iktidann cazibesi ile ruhani bir tavırla Kur'an-ı Kerim'in gramer yapısına müdahale bile etmeye cüret etmiştir.
Soğuk savaş şartlarında ortaya çıkan bu liderlik yapılanması soğuk savaş sonrasında ciddi bir meşruiyyet bunalımı yaşamıştır. Soğuk savaş döneminin bu liderlere prim kazandıran radikal ve meydan okuyucu söyleminin zemin hazırladığı jakoben ve totaliter tavırlar zemin kaybettikçe halktan gerçek bir meşruiyyet desteği kazanamamış olan bu liderleri iki farklı tavra yöneltmiştir. Arafat'ta tebarüz eden birinci tavır, daha pragmatik bir yaklaşım sergileyerek soğuk savaş dönemince sert bir şekilde tenkit edegelinen Batı bloku ile olan ilişkilerin yumuşatılması ve bu ülkelerin dış politika tavrına uygun bir yeni üslup benimsenmesidir. Saddam ve Kaddafi'de tebarüz eden ikinci tavır ise daha da radikal bir üslupla bütün bu ülkelere yönelik sert bir politika takip ederek içerdeki muhalefetin meşru taleplerinin bastırılmasına yönelik olarak ortaya çıkmıştır. Hafız Esad ise bu iki tavrı konjonktüre bir seçimle kullanma tercihinde bulunmuştur.
Başta ABD olmak üzere Batı ülkeleri de Arap dünyasındaki bu liderlik ve meşruiyyet bunalımını sonuna kadar istismar etmeye çalışmışlardır. Arafat gibi liderlerin düştükleri çaresiz konjonktürü istismar ederek adaletsiz tavizler içeren aldatıcı bir barış sürecini Arap dünyasına kabul ettiren Batı ülkeleri, Saddam ve Kaddafi'nin radikal tavırlarında da diğer Arap ülkelerini tehditle ehlileştiren ve birçok uluslararası kampanyaya zemin teşkil ederek dış politika manevralarına zemin hazırlayan uygun bir karşı cephe bulmuşlardır. Bu nedenledir ki, dışlamak ve sürekli baskı altında tutmakla birlikte, bu liderlerin otoriter yapılarının sürmesini gizliden gizliye desteklemişlerdir.
Arap dünyasındaki bu liderlik ve meşruiyyet bunalımı sürdükçe Kaddafi'nin son çıkışlarına benzer tavırların görülmesi şaşırtıcı olmayacaktır. Kaddafi'nin sözlerinin özellikle Erbakan ve Türkiye'yi hedef alan yönünü de gelecek yazımızda ele alalım.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.