TR
EN
AR
FR
RU
UR
Kıbrıs'ın değişen stratejik konumu I
Geçtiğimiz
hafta Holbrooke'un başlattığı insiyatif dikkatlerin Kıbrıs üzerine yoğunlaşmasına yol açtı. Bu insiyatifin beklenenin aksine kısa sürmesi ve başarısızlıkla neı ticelenmesi Kıbrıs konusundaki baskıların eri azından kısa bir süre için azalacağı yönünde bitr kanaat uyandırmamalıdır. Aksine, Kıbrıs bundan sonra gittikçe artan bir yoğunlukla gündeme gelecektir. Bunun sebepleri de son derece açıktır. Soğuk Savaş süresince genellikle! NATO-içi bir bunalım alanı olarak; görülen ve sadece SSCB'nin bölgesel ağırlığını koyduğu dönemlerde Küresel alana sıçrayan Kıbrıs bunalımı değişeni dengeler dolayısıyla yeni bir çer çeveye oturmaktadır. İç yapısı itibarıyla toplumlararası bir bunalım gibi, görülen Kıbrıs meselesi aslında küresel rekabetin önemli alanlarından birisi olma yolundadır. Bu açıdan AB'nin Kıbrıs Rum kesiminin üyelik sürecini başlatması ve Holbrooke'un devreye girmesi Kıbrıs'ın değişen ve artan öneminin bir yansımasıdır.
Kıbrıs meselesinde bunalımı derinleştiren; temel stratejik unsurlar nelerdir? sorusuna cevap aranmadan yapılacak her tahlil ve suçlama yüzeysel ve konjunktürel kalmaya mahkumdur. Kıbrıs'ı bir bütün, Türkleri ise bu bütün içinde' azınlık hakları garanti altına alınması gereken, küçük bir topluluk olarak gören bir yaklaşım eni başından yanlış bir önerme ile yola çıkmaktadır.
Herşeyden önce Kıbrıs sadece toplumlararası etnik bir bunalım alanı değildir. Kıbrıs'ın özel coğrafi konumundan kaynaklanan jeostratejik özellikler toplumsal ve etnik özelliklerden çok daha fazla belirleyicidir. Benzer bir etnik bunalım coğrafi olarak daha az önemli bir bölgede olmuş olsaydı, sadece toplumlararası görüşmelere" dayalı bir çözüm arayışı bir netice doğurabilirdi. Kıbrıs meselesinin, sadece bir azınlık konumunda tutulmak istenen, Kıbrıs Türkleri'nin direnci yüzünden çözülmediğini söyleyen Holbrooke'un da, Türkleri uzlaşmaz ilan eden diğer batılı gözlemcilerin de anlamak istemedikleri, ya da kendi stratejik çıkarlarını korumak için anlamaz göründükleri husus budur.
Mekik diplomasisinden sonra Türk tarafını suçlayan Holbrooke ülkesine döner dönmez niçin ABD gibi muazzam bir gücün küçük bir Küba adasındaki füzeler için Üçüncü Dünya Savaşı riskini göze aldığı üzerinde düşünmelidir. ABD için üzerinde hiç bir Amerikalı'nın yaşamadığı Küba stratejik olarak neden önemli idiyse, Kıbrıs Türkiye için aynı gerekçelerle önemlidir.
Kıbrıs'ın stratejik önemini ve bunun bunalım içindeki yerini gösterebilmek için iki küçük soru daha sorabiliriz. İngiltere sömürgelerini terk ederken neden Kıbrıs'taki üslerini muhafaza etmek için özel bir düzenleme yaptı? Yine, ABD Soğuk Savaş döneminin en kritik üslerinden birini neden Kıbrıs'a son derece yakın bir coğrafyada bulunan İncirlik'te kurmayı tercih etti?
Sebep son derece açıktır. Doğu Akdeniz Ortadoğu-Balkanlar bölgesel ekseninin ve Asya-Avrupa-Afrika ana dünya kıtasının, Kıbrıs'ta Girit'le birlikte Doğu Akdeniz'in kilididir de ondan. Soğuk Savaş sonrası dönemde ortaya çıkan jeoekonomik ve jeostratejik faktörler bu konumu daha da pekiştirdiği için Kıbrıs artık sadece bir Kıbrıs. Rum-Kıbrıs Türk meselesi de, bir Türk-Yunan meselesi de değildir ve gittikçe küresel rekabetin düğüm noktalarından birisi haline gelmektedir.
Dolayısıyla Kıbrıs Türkleri'nin güvenliği başlı başına önemli bir husustur; ama adada hiç bir Türk yaşamasaydı da Kıbrıs Türkiye için vazgeçilmez bir stratejik önem arzetmeye devam edecekti. Üzerinde Türk unsur olmadığı için önemsiz görülerek terk edilen Ege adalarının bugün Türkiye için ne büyük bir stratejik handikap oluşturduğu ve üç yanı denizle çevrili bir ülkeyi denize açılamayan sıradan bir kara ülkesi konumuna düşürdüğü ortadadır.
Türk diplomasisinin 20. yüzyılın ikinci yarısındaki seyrine damgasını vuran Kıbrıs meselesinin önemi önümüzdeki yüzyılda da sürecektir. Bu tür kronikleşmiş bunalım alanlarında yürütülen mekik diplomasisinin öngördüğü acil ve yüzeysel reçeteler bunalımı çözmekten çok, daha da karmaşık bir hale getirebilir.
Türk diplomasisi Kıbrıs'ı yeni bir stratejik çerçeve içinde ele almak ve bu çerçevenin öngördüğü temel stratejik ilkelerden taviz vermeye dayalı dış insiyatiflere karşı alternatif politikalar geliştirmek zorundadır. Gelecek yazımızda Soğuk Savaş sonrası dönemde Kıbrıs'ın değişen stratejik konumunu ve bu konumun yol açtığı yeni bölgesel ve küresel rekabet unsurlarını incelemeye devam edeceğiz.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.