TR
EN
AR
FR
RU
UR
Ramazan ve ortak şuur
Bugün
arefe, yarın bayram. Yarın sabah kılınacak bayram namazı sonrasında dünyanın her köşesinde renkleri, dilleri, ırkları farklı 1.5 milyarı aşkın insan ayni hislerle kucaklaşacak ve kendisiyle, Yaratıcısı'yla, diğer insanlarla ve evrenin her bir zerresiyle barışık olmanın sembolü olan selam ile biribirlerine sarılacaklar. Kimisi ıyd mubarek, kimisi selamat hah raya, kimisi mebruk, kimisi congratulations, kimisi de bayramınız mübarek olsun diyecekler. Pasifik'teki sayısız adalardan Fas'a, Kazan'dan Johannesburg'a, Washington'dan Tokyo'ya, Saraybosna'dan Mindanao'ya kadar her yerde farklı dillerde yapılan tebriklerin kültürel çeşitliliği, bayram namazı tekbirlerinin ortak Kur'an'ı lisanının ev-' rensejliği ile buluşacak. Özü aynı olan insan biri bu özün zikri olan tekbirle evrensel bir bütünlüğe kavuşurken, dil, kültür ve ırk çeşitliliğinin güzelliğini Yüce Yaratıcı'nın bir mucizesi ve işareti olarak hamd ile karşılayacak. Ne yaratma mucizesini mekanikleştiren tek tip bir insan; ne de farklılaştıkça kavgaya, rekabete', kısır asabiyet hislerine kapılan ilkel bir kabilecilik ya da dışlayıcı bir ideolojik tavır. İşte sadece ve sadece İslam medeniyetinin gerçekleştirebildiği olağanüstü bir eser; birlik şuuru içinde farklılığın hazzını tadmak, farklılaştıkça bir olmanın şuuruna ulaşmak. İslam medeniyet birikiminin içinde yaşama şerefine ermiş birçok insanın bile anlamakta güçlük çektiği bu özelliği ünlü şarkiyatçı Von Grünebaum, İslam medeniyetinin temel unsurlarının sürekliliği konusunu incelediği makalesinde çok önemli bir sualle ortaya koymaya çalışır: "Milletler gelirler ve giderler, imparatorluklar yükselir ve çökerler. Fakat İslam, medeniyet kurucularıyla medeniyet tahripçilerini, göçebelerle yerleşikleri birarada taşıyarak sebat ve devam etmektedir. Öyleyse, en kıymetli manevî varlıkları olan evrensel İslam ile bağlarını sürdürürken, şuurlu ya da şuursuz olarak bireyselliklerini devam ettirmeye mütemayil bunca insanı tek bir ümmet olarak beraber tutan faktörler nelerdir?" 1
Von Grünebaum Hucurat Sûresi'nde ortaya konan taaruf kavramına ve varlık şuuruna nüfuz edebilseydi, belki de İslam medeniyetinin tekelleştirmeyen çoğulcu evrenselliğinin inanç temellerini daha kolay anlayabilirdi: "Ey insanlar! Doğrusu biz sizi bir erkekle bir dişiden yarattık. Ve biribirinizle tanışasınız diye milletler ve kabileler haline koyduk. Muhakkak ki, Allah katında en değerliniz O'ndan en çok korkanınızdır. Ve şüphesiz Allah Alîm'dir, Habîr'dir" (Hucurat, 13). Tek bir anne babadan gelmenin ortak değerleri ile, taaruf için farklılaştırılmış olan milletlerin renklendirdiği çeşitliliğin kesiştiği alanda İslam medeniyetinin temel unsurları ortaya çıkar. Aynı şehir ve hayat mantığının değişik kültürel ve mimari formlara yansıdığı İslam şehirleri bunun en canlı misalidir. Saraybosna'yı Kudüs'e, Buhara'yı Gırnata'ya, İstanbul'u Lahor'a, Delhi'yi Kahire'ye benzeştiren ortak şehir ruhu, farklı mimari formlara hep ayni kalan evrensel özü taşımıştır. Alemlere rahmet olan Hz. Muhammed (SAV)'in 'Medine'si tekrar tekrar üretilmiş ve hep ayni mesajı bütün kültürel iklimlere ve alemlere taşımıştır: Farklılaştıkça tanışın, tanıştıkça kardeş olun. Bu mesajladır ki, daha önce sürekli çatışagelmiş olan yerel medeniyet havzaları İslam medeniyeti ile birlikte yoğun alışverişe girmiş; birbirlerini yok etmeye çalışan kavimlerin torunları ayni saflarda buluşmuştur.
Bugün bu mesaja bütün bir insanlığın ihtiyacı var. Konjonktürel nitelikli ferî meselelerin içinde cedele boğulmaktansa, bu evrensel özü bugünün teorik ve metodik kalıpları içinde yeniden ifade etme çabası içinde olma zorunluluğu ile karşı karşıyayız. Bütün bunalımlarına ve problemlerine rağmen İslam inancı ve medeniyet birikimi insanoğluna yeni açılımlar sağlayacak önemli ve temel unsurlar barındırmaktadır. Her şeye rağmen, İslam dünyası aynı özü ve o özün dayandığı bireysel varlık bilincini tekrar tekrar üretebilmektedir. Von Grünebaum'un sorusu bugün için de geçerlidir: Öyle ya, İslam dünyasının ne ortak bir kilisesi, ne her gittiği yerde komünist liderler tarafından bile saygı ile ağırlanan ortak bir Papa'sı, ne olağanüstü bir askeri ve siyasi gücü var. Ancak bir ayın doğuşu ve batışı ilahi bir işaret olarak farklı kültürler ve kıyafetler içindeki 1.5 milyar insanı aynı reflekse yöneltebiliyor ve bu refleks gittikçe hız kazanan bir ivme oluşturuyor. Bu bayram namazında da Bosna'yı hayatında haritalarda bile görmemiş olan 'Mindano'lu Müslümanlar Boşnak kardeşleri için dua ederken, Çeçenistan, Filistin, Keşmir, Arakan her dilde duaya muhatap olacak.
Ramazan ve bayram atmosferinden alınacak dersler var. Bütün yerküreye yayılan farklılıkları bile bir bütünlüğe dönüştürebilen İslam parçalanmanın değil birleşmenin, düşmanlığın değil kardeşliğin, öfkenin değil olgunluğun, bıkmanın değil sabrın, tembelliğin değil gayretin, usanmanın değil azmin, teslimiyetin değil vakarın, kinin değil merhametin, yalpalamanın değil istikametin, yüzeyselliğin değil derinliğin, zulmün değil adaletin, dışlamanın değil kucaklamanın dinidir. Ramazan ayında hızla düşen suç oranları bunun en canlı delilidir. Bu Ramazan, Müslüman askerler için ayrılan mescitte kılınan namazlarla Amerikan Milli Savunma Bakanlığının kalbi olan Pentagon'a yansıyan ezan sesleri de, normal günlerde trafiğin en yoğun olduğu saatlerde İstanbul sokaklarını ıssızlaştıran iftar bereketi de hep aynı ortak şuuru yansıtmaktadır. 1 Grünebaum, G.E. von (1962). "Pluralism in the Islamic World", Islamic Studies, vol.5/2:37-59, S. 50-51.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.