TR
EN
AR
FR
RU
UR
Üç siyasi akım ve MGSB
Toplumlar
, yaşadıkları tecrübeleri, psikolojik dürtüleri ve hissiyatları çoğu zaman dile getirilmeyen hatta farkedilmeyen bir süreklilik içinde, nesilden nesile aktarıyorlar. MGSB'nin, haklı hukuki kaygılarla ortaya çıkan fırtınalar içinde pek de tartışılmayan muhtevası, bu konuda, ilginç unsurlar barındırmaktadır. Osmanlı Devleti'nin çözülme süreci içinde bu çözülmeyi durduracak üç tarz siyasi arayış ortaya çıkmıştı: Osmanlıcılık, İslamcılık ve Türkçülük. Bu siyasetler ile büyük güçlerin stratejileri arasında çıkan zıtlıklar Osmanlı Devleti'nin çöküşüne giden süreci hızlandıran önemli bir faktör olmuştur.
ilk olarak devreye sokulan ve gayrimüslim unsurların siyasi yapıya entegre edilmesi ile çözülüşün önüne geçmeye çalışan Osmanlıcılık akımı, büyük güçlerin Doğu Avrupa ve Balkanlar üzerindeki rekabeti ile akamete uğradı. Gayrimüslim unsurların başta Rusya olmak üzere büyük güçlerin etki alanına girmesi sonucunda çözüm olma niteliğini kaybeden Osmanlıcık yerini İslamcılık siyasetine bıraktı.
Sultan II. Abdülhamid'in İslamcılık siyaseti ile devletin bekası arasında bağlantı kuran iki ana dayanak vardı: içerdeki Müslüman unsurları bütünleştirme ve hilafeti etkin bir dış siyaset aracı olarak devreye sokma. Osmanlı sultanının hilafet aracılığıyla İngiliz sömürgelerindeki etkisini artırması ve İngilizlerin göz diktiği Ortadoğu'daki çözülmeyi geçici olarak durdurması, İngilizleri harekete geçirdi, iç ve dış siyaset arasındaki bu bağımlılık Sultan II. Abdülhamid'in etkin diplomasisi ile çöküşü geciktirdiyse de, durduramadı.
İttihad-Terakki ile birlikte özellikle Enver Paşa'nın şahsiyetinde devreye sokulan Türkçülük siyaseti de, İngilizlerle Ruslar arasındaki rekabetin ürünü olan Orta Asya merkezli Büyük Oyun'un kurbanı oldu. Türklerle Arapları karşı karşıya getiren Türkçülük siyaseti ile Ortadoğu'da istediğini alan İngiltere, aynı siyasetin, Orta Asya'da kendisi için büyük bir handikap oluşturduğunu biliyordu ve bu siyasetin Orta Asya'ya sıçramadan durdurulmasına çalıştı. Böylece, son çözüm yolu da başarısızlığa uğrayınca Osmanlı Devleti'nin dağılması kaçınılmaz bir hal aldı.
Türkiye Cumhuriyetim kuran siyasi irade ve Mustafa Kemal Paşa, yeni devletin bekasını, uluslararası siyasetteki güç merkezlerini rahatsız ettiği için Osmanlı Devleti'nin çözülmesini durduramayan bu üç tarz-ı siyasetin dışında ve uluslararası siyasette etkin güçlerin çıkarlarını doğrudan ilgilendirmeyen bir iç ve dış siyaset tanımlamasında gördü. Ulusal sınırlara dayalı ve anti-Osmanlı söylem ile bezenmiş siyaset, Osmanlıcığın büyük güçleri rahatsız eden tarihi birikiminin izlerine karşı bir tedbir oluşturuyordu. Hilafetin kaldırılması ile uluslararası iddialardan arındırılmış yeni siyaset, iç politikadaki ulusal din ve laiklik ile de desteklenerek, İslamcılığın büyük güçleri tehdit eden unsurlarını törpülüyordu. Anadolu ile sınırlanan milliyetçilik anlayışı da, Türkçülüğün İngilizleri ve Rusları tedirgin eden yönlerini ortadan kaldırmayı hedef ediniyordu.
İç ve dış siyasi tercihler arasındaki bu ilişki, Soğuk Savaş'ın sonuna kadar küçük revizyonlarla sürdürüldü. Ancak Soğuk savaş sonrasında ortaya çıkan iç ve dış konjunktür bu üç siyaset anlayışına da ciddi bir ivme kazandırdı. Balkanlardaki değişmeler ve Bosna bunalımı yeni-Osmanlıcılık akımlarına, Orta Asya'daki bağımsızlık dalgası Türkçülük akımına, bu iki unsurla birlikte diğer İslam coğrafyasındaki gelişmeler İslamcılık akımına hız kazandırdı. Deniz Baykal'ı bile heyecanlandıran Bosna bunalımı, Refik Erduran gibi onurlu bir çok Türk aydınının tarih ve kimlik bilincini yeniden keşfetmesinin önünü açtı. "Adriyatik'ten Çin Seddi'ne" söyleminin siyasi elit tarafından bile dikkatsizce kullanılması bu üç siyasi akımı da içinde barındıran iddialı bir uluslararası söylemin yayılmakta olduğunu gösteriyor ve her alanda daha atılımcı ve ofansif bir çizgi benimsenmek te olduğu intibaı veriliyordu.
Yeni siyaset belgesi, bu açıdan bakıldığında, iddialı bir dış söylemden çok defansif bir iç söylemi yansıtmaktadır. Hukuki tanımı bile yapılamamış ilticanın öncelikli tehdit olarak dile getirilmesi uluslararası sistemin fundamentalizme yönelik tehdit algılamasına koşut bir tavır alıştır. Türk milliyetçiliğinin de. ilk defa, bazı unsurlarıyla tehdit olarak tanımlanması, sınır ötesi iddialar taşıyan Türkçülük akımlarının devletin temel siyasetini etkilemeyeceği konusunda verilmiş bir sinyal olarak değerlendirilebilir. Belgede, Balkanlar ve Kafkasların doğrudan yer almaması ve Avrupa ile bütünleşmeye yapılan özel atıf ise, Osmanlıcılık benzeri ofansif bir tavır alışın olmayacağını göstermektedir. Mahalli ve kültürel alanlarda belli düzenlemeler yapılacağının vurgulanması da, değişik mahalli unsurların birarada yaşamasına zemin hazırlayan Osmanlıcılığın ofansif değil, defansif bir tarzda değerlendirildiğini ortaya koymaktadır. Belki de, Osmanlı'nın çöküş dönemindeki üç temel siyaseti birden dışlayan bu belgenin, mutadın aksine, basına sızdırılması içerisi kadar dışarıya da yönelik bir mesajdır.
Bu açıdan bakıldığında, mantıki bir sürekliliği yansıtan bu belgenin gözardı ettiği temel unsur değişen uluslararası konjunktürdür. İçine kapanan ve kendi iç tehdit tanımlamalarıyla boğuşan bir Türkiye görüntüsü, Türkiye'nin kendi hinterlandında da, küresel alanlarda da kan kaybetmesine yol açar. Nitekim, Osmanlıcılık, Türkçülük ve İslamcılık gibi dış aktörleri rahatsız eden konularda gösterilen hassasiyet ve verilen imalı güvenceler ne Türkiye'ye AB kapılarını açmakta, ne ABD'nin Kıbrıs konusundaki baskılarını azaltmakta, ne daralan Ortodoks çemberinin düşmanca tavırlarını azaltmakta, ne de komşularla tırmanan gerginliklere bir çözüm olmaktadır. Çözüm, geçen yüzyılda kalan dürtülerle ve korkularla hareket etmekten değil, toplumun artan dinamizmini, geleceğe yönelik ufuk açıcı vizyonlarla yönlendirmekten geçmektedir.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.