Farzı kifâye
Ahmet RıdvanYeni Şafak Gazete Yazarı
00:00, 06/05/2000, Cumartesi • Yeni Şafak Haber Merkezi
Yaşadığımız Selçuklu ve Osmanlı tecrübesi bize şunu iyi öğretti: Çok farklı kültür, din, mezhep, ve kavimlerle birarada yaşamak.. Buradan ortak bir gelecek tasavvuruna ulaşmak ve onların hukukunu korumak ve riâyet.
Bu uzun tarihî tecrübenin bizim geleneğimize yüklediği bir vasıf da şu oldu: Irkçılık asabiyetinden alabildiğine uzak durmak, başka kavim ve dinler karşısında asla sekter, infiratçı politikalara bel bağlamamak!.. Yani dışarıya (küffâra) karşı alabildiğine bir teyakkuz, fakat içerideki farklı unsurlara ise mümkün olanın çok çok ötesinde mülâyemetli bir tutum. Farklı kiliselere, cemaatlere ve alt kültürlere hakkını tanımak, kamu düzeninin genel çerçeveleri içinde onları güvenli yaşamalara erdirmek. Belki incinirler düşüncesiyle, İslâmî tebliği bile onlardan esirgemek!.. Bundan sadece ve sadece Sabataistler istisna tutulabilir ki, bunun tarihî sebeplerine inmek apayrı bir yazı konusudur.
İşte bu olgun ve medenî vasıfları hâiz İslâmî geleneğin, tarihten gelen bir zaafına da işaret etmek gerekiyor. Peki Allah''ın dini kime ve nasıl anlatılacak? Bu dinle ve İslâmî toplumla yüzyüze gelen unsurlara din tebliğinin yolu ve yöntemi ne olacak? İşte din ve tefekkür tarihimizin en boş tarafı burasıdır. İçerideki "zımmî" unsurlara incitiriz düşüncesiyle, dışımızdakilere de savaş şartları dolayısıyla dinî anlatmanın bir yolunu bulamadık gitti.
Fakat Osmanlı''nın adaletli uygulaması ve Müslüman ahâlînin sağduyulu yaklaşımları sayesinde, gene de son derece önemli sonuçlar hasıl oldu. Balkanlar''da önce Arnavutlar, sonra kademe kademe Boşnak nüfusları, Pomaklar, hatta Balkan Çingeneleri ve bir kısım Rum ahali Müslümanlığı seçmekte gecikmedi.
Kafkaslar''da da aynı güzel neticelere şahit olduk. Çerkesler, Gürcü toplumunun "Acara" ekseni kâmilen Müslüman oldular.
(Ah o, Habeşistan ve Sudan fatihi, daha sırtının teri soğumadan Afrika ortalarından Kafkasya''ya doğru yola revân olan, bütün Kafkas kavimlerinin gönlünü bendeden Özdemiroğlu Osman Paşa!.. Sen geçmiş tarihin en parlak nâsiyelerinden birisin ve bu işin sırrını en iyi bilenlerdensin ki, o yüksek tecrübenden en ufak bir iz bile yok bugün hafızalarımızda.)
Dolayısıyla bizim İslâm geleneğimizde din, sadece Müslümana anlatılmaya dayalı egzersizler cümlesindendir. İlmihal kitaplarının bolluğu ve başı sonu gelmez kelâm tartışmalarının çokluğu işte buradan kaynaklanıyor. Tekrar tekrar ve sürekli şerhler!.. Adeta insanı bıktıran bir şematizm ve ruhunu yitirmiş bir muhafazakârlık dahi diyebilirsiniz buna. Hele medresenin kendini tekrar hastalıkları. Bu ortamda toplumun en zekî sınıfları ile aşklı ruhları hâiz önder kişilikleri, tarih içinde ya tasavvufta şifâ aradılar, ya da şiirin ve sanatın hazzına kendilerini bırakarak içlerindeki ıstırabı unutmayı tercih ettiler.
Eyvah!.. İdealizm ölüyor, merkez çürüyordu. Kamu düzeni herşeye rağmen adalet üzre ve sulh sükûn hakim her yerde!.. Fakat aydınların, bürokrasinin, talebe-i ulûmun yani medresenin üretmesi gereken idealizm hani neredeydi?
İşte içine kapanan, zıtlarıyla yüzleşmeyen her kültür, medeniyet ve itikadın akıbeti burası!.. Kendi kendine yeterlilik hisleri ile mutmain bir yaşamayı geleneğe dönüştürmek, muhafazakârlaştırmak, yani dondurmak!.. Bu aşırı yoğun durgunluk hallerini ya büyük düşünürler, ya büyük mutasavvıf ve filozoflar harekete geçirebiliyor, ya da insanlık adına ruhlarında fırtınalar esip duran büyük siyasî dehâlar!.. Yunus, Mevlânâ, Musa Cârullah, Bediüzzaman, Muhiddini Arabî böyle olduğu gibi, bir Alparslan bir Yavuz da aynı fâsiledendi.
Şimdiki durumumuz ise daha bir farklı.
Fikrî ve siyasî öncülerin açmadıkları bir yolu, üretmedikleri bir tecrübeyi bu toplum kendisi gerçekleştiriyor. Kalabalık nüfuslar halinde Avrupa''da, çok farklı din, kültür ve çağdaş medeniyet ortamlarında kendini muhafa etmenin, yeniden üretmenin ve ifade etmenin egzersizlerini gerçekleştiriyorlar.
Onların şu anda ne siyaset, ne bürokrasi, ve ne de tüzel kişilik halindeki dinî cemaatler yardımcısı. Çünkü onlarında bu alanda en ufak bir tecrübesi bulunmuyor. Varsa yoksa her grup, kesim, cemaat ve holding, parası için yaklaşıyor bu sınıflara. Bu kaba muâmeleden doğan bir bezginlik kol geziyor o diyarlarda.
Şimdi şu sorunun cevabını herkes kendi kendini sormalı ve arayıp bulmalı değil midir? Biz o diyarlarda, kendi dışımızdaki bir kültür ve medeniyetin temsilcilerine neyi, nasıl anlatacağız? Ya da bize anlatılanlar karşısında insanımızı ayakta tutacak argümanlarımız neler olacaktır? Hep müslümana dönük ve dinî ihtilâf ticaretine dayalı İslâm anlayışımız, acaba bu konuda neler düşünmektedir?
İşte Diyanetin düzenlediği Avrupa Birliği Şûrası, bu bakımdan tarihî bir önemi hâizdir ve ilktir. Amacı doğrudan bu olmasa bile, derin plânda, böylesi bir ihtiyaç ve arayış dikkati çekiyor Şûrâ salonlarında. Bu ihtiyaç ve teşebbüsü her birey ve her cemaat tüzel kişiliği, kendi gündemi haline getirse yeridir diye düşünüyoruz.
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.