Bugün Kafkasya''da oynanan satranç pek de iyi algılanamadığı için, kimi lâl ü ebkem seyretmekle yetiniyor, kimi de baştan iyi kurgulanmamış Çeçen direnişinin acı akıbeti karşısında çaresiz gözyaşı döküyor. Kuşkusuz Çeçen kardeşlerimizin, kışa girdiğimiz şu ortamda içine düştüğü facia yürek parçalayıcı. Fakat bu mağlûbiyet kalıcı mı diye soracak olursanız, elbette hayır!..
Ne var ki burada, bir acı hatırlatmada bulunmadan da yapamayacağım. Ağustos içinde Çeçen direnişi henüz başlamıştı ki, konu üzerine ilk yorum bizden geldi. Orada şunu söylemek istedik: Ateşi Dağıstan''da yakılan bu hareket karşısında Ankara tedirgindir ve (1994-1996) arasında cereyan eden ilk harekette olduğu gibi bir destek ihtimali de son derece zayıftır. Nitekim işte ortadaki durum da bunu gösteriyor.
Bunun sebepleri ayrı bir yazı konusu.
Ancak şu kadarını söyleyelim ki, şu anki duruma göre, Kuzey Kafkasya politikasında ABD havlu atmış vaziyette. Başlangıçtaki tutuma göre yüz seksen derece zıt bir tavır bu.
Acaba neden böyle oldu?
Burada Kuzey Kafkasya politikalarında değişikliğe yol açan iki önemli gelişmeyi gözden ırak tutmamak gerekiyor. Bunlardan birincisi, Bakü petrol güzergâhı konusunda Türkiye''nin acayip ısrarı!.. Bildiğiniz şekilde, Türkiye ne kadar ısrarlı olursa olsun, ABD petrol trafiğini netleştirmek istemiyor; boru hatlarını askıda tutarak Türkiye, İran, Kafkas ülkeleri ve Rusya''yı, hatta Kuzey Avrupa ülkelerini ağzı açık beklentilere sokuyordu. Kuşkusuz ABD''nin menfaati hatların güneyden, yani Türkiye''den geçmesinden yana. Ama bunu aceleye getirmediği gibi, bedavaya da getirmek istemiyordu. Bu durumdan Türkiye iyice gınâ getirdi ve kendisine petrol şirketleri yerine, doğrudan ABD''yi muhatap aldı. Ardından da ciddi tazyik denemelerine girişti. Dedi ki, şirketleri ben değil sen iknâ etmek durumundasın.
Şimdi şu satırları okuyalım:
"ABD bu büyük projenin inşasından itibaren söz sahibi olmak istiyor. Uluslararası güç dengeleri gereği, bu proje tek başına Türkiye''ye bırakılamazdı. Aslında ABD devreye girmeseydi (yani evet demeseydi şeklinde okuyabilirsiniz), Türkiye bugünün şartlarında bu projeyi tek başına gerçekleştirmeye başlayacaktı. Fakat ABD, bu büyük projenin patronluğunu kaybetmemek için devreye girmek mecburiyetinde kaldı." (21 Ekim 1999, Öncü) Yani Türkiye''nin aşırı sıkıştırması karşısında peki demek durumunda.
Hadisenin "püf" noktası işte burada yatıyor.
Ayrıca Türkiye''nin, ABD üzerinde tazyik politikaları uyguladığı bir hengâmede, ANAP lideri Yılmaz ABD''ye gitmiş yüz bulamamış, oradan da ayağının tozuyla Moskova''da soluğu almıştı. Sanki ABD''ye nisbet edercesine, "Mavi Akım" diskurları çekmeye girişmişti. Bütün bu gelişmeler, "Türkiye acaba ne yapmak istiyor?" biçiminde ciddi soru işaretlerine yol açmıştı ki, arkasından ABD''nin okey anlamındaki cevabı sökün ediverdi. Türkmen doğal gazı ne olacak cinsinden sorulara ise şimdilik girmek istemiyorum. Ecevit''in Moskova seyahati ve Türkiye''nin Rusya kartı, Türkmen doğal gazı meselesinde beklenmeyen bir ivmeye yol açarsa, ona da kimse şaşırmasın!..
Soru: Çeçen direnişiyle bu anlattıklarımızın ne ilgisi var diye sorulabilir. O kadar çok ki tahmin edemezsiniz.
Türkiye biliyorsunuz, bu hadisenin üzerine atlamadı ve atlamak da istemedi. Türkiye ABD''ye, Kafkasya politikasını benden bağımsız ve bana rağmen yürütemezsin demek istiyor. İçimiz yansa da, Ankara''nın ağzı fermuarlı Çeçen politikasının özü burada yatıyor. Ama hadisenin sadece bir yüzü bu. Asıl yüzü daha derinlerde.
Asıl ikincisi önemli: Bakü-Ceyhan hattına evet diyen ABD''de, bunun üzerine âni bir hareketlenme başladı. Acele acele, Ermenistan-Azerbaycan arasındaki Karabağ krizini çözümlemek ve İstanbul''daki AGİT toplantısına bunu yetiştirmek!.. Talbott''un ziyareti de bunun için. Yani Türkiye''nin boru hatları konusundaki aşırı ısrarı, Karabağ sorununun da masaya yatırılmasını zaruri kıldı.
Halbuki ABD, bölgesel krizlerin sürekliliğinden yana değil miydi? Acelenin sebebi nedir biliyor musunuz? Boru hattını Gürcistan yerine Ermenistan''dan Türkiye''ye sokmak!.. Bakalım ne sonuç çıkacak?
İşte bu sırada, beklenmeyen bir gelişme olarak Ermenistan''da parlamento baskını gerçekleşmesin mi? Rus TV''leri olayı ABD''ye fatura ediyorlar. Öldürülen kişiler, Azeri anlaşmasına direnen Rus yanlıları imiş. Talbott''un ziyaretinin ardından Şevardnadze açıklıyor. Çeçen sığınmacıları kabul ve, Mart''ta NATO''ya girmek için müracaat!..
Netice: Şimdiki duruma göre Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan NATO bloğunun kontrolü altına alınmış sayılır. Burada önemli olan Ermenistan tabiî ki.
Talbott bu esnada gittiği Moskova''ya dedi ki, Güney Kafkasya''daki durumu kabullen, ve de ses çıkarma!.. Eğer öyle ise Çeçenistan sana emanet!..
Ağustos, Eylül, Ekim: Üç aylık hikâyenin özeti işte böyle.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.