Rus vahşetini tarihe geçirmek

Rusya, Çeçenistan konusunda, boşandığı eski karısının hayatını düzenlemeye kalkışan maganda bir kocayı andırıyor. Gözü dönmüş bir biçimde, silâhlarını kuşanıp, ev basıyor, yedi sülâleyi kurşuna diziyor. Tam bir vahşet uyguluyor! Üstelik buna herkesin razı olmasını istiyor.

Çeçenistan''ın bağımsızlığı konusunda, Moskova ile Grozni arasında 1996 yılında bir anlaşma imzalanmış. Ama Moskova bundan pişman ve ilk fırsatta, bunu geri almanın arayışı içinde... Çünkü Çeçen bağımsızlığının Domino taşları gibi, tüm Kafkasları etkilemesinden endişe ediyor. Çeçen mücahitlerin Dağıstan''da giriştiği hareket, bu Rus endişesini besliyor ve Moskova, uluslararası diplomasinin anlayacağı bir dili kullanarak, yani "terörizmi önleme"" propagandası ile Çeçenistan''ın üzerine çullanıyor. Rus ordusunun bütün donanımı ile... Ne yazık ki dünya, bu zokayı yutuyor ve ilk Rus saldırıları karşısında sessiz kalıyor.

Ama harekâtın devamı, tam bir yoketme eylemine dönüşüyor. Tüm Kafkasya''ya bir gözdağı daha ötede... "İşte bağımsızlık isteyenin sonu" demek istiyor Kafkas halklarına...

Dünya günlerce seyrediyor bu harekâtı... Katledilen sivil sayısı binlere ulaşıyor. Sivil alanlar yerle bir ediliyor... Şehirlerde taş üstünde taş bırakılmıyor... ve bunun ardından yüzbinlerce insanın göçü... Nerdeyse boşalıyor Çeçenistan... "Terörü önleme operasyonu" tam bir teröre, tam bir savaş suçuna dönüşüyor.

Rusya, âlemi aptal yerine koyarak, Kafkaslar''a, Gürcistan''ı, Ermenistan''ı, Azerbaycan''ı bile kapsayan yeni bir düzen getirmeye çalışıyor. Diğer bir ifadeyle, enerji koridorunu kontrol altına almaya ve bu alandaki büyük pazarlıkta etkili olmayı amaçlıyor... Bu arada en kanlı bedeli, Çeçen halkı ödüyor...

Burada dünya, Türkiye dahil, Çeçenistan''ı "Rusya''nın iç işi" gibi değerlendirerek Rusya''nın "Çeçen günahı"na ortak oldu ne yazık ki... Tepkiler "teröristlere karşı harekât yap ama..." yollu zayıf, düşük profilli demeçlerden ibaret kaldı. Kimse güçlü biçimde "Hani teröristler?" diye sormadı... "Çeçenistan''ın bağımsızlığını sen tanımadın mı? Şimdi nereden iç işin oluyor" diye sesini yükseltmedi... "Yaptığın askerî harekât AKKA çerçevesindeki kuvvet sınırlamasını berhava etmiyor mu? Bu halinle AGİT''e nasıl geleceksin" demedi? Demedi çünkü Moskova''ya, hâlâ süper güç olmanın itibarı tanınıyordu...

Çeçen krizi, AGİT zirvesine denk geldi. Yeltsin, İstanbul''a gelirken ellerinden Çeçen bebeklerinin, kadınlarının, yaşlı insanlarının kanı damlıyordu...

Üstelik hem suçlu hem güçlü rollerde... Bıçkın koca, zayıf iradeli hane halkını pusturacağını umuyordu... Yalta''da böyle olmuş, Batı dünyasının zaafı, tüm Doğu Avrupa''yı Sovyet hegemonyasına teslim etmişti. Şimdi Rusya, benzeri bir fütursuzluğu Kafkasya için sergiliyor ve karşısında iradesiz bir dünya görmek istiyordu.

Zirvenin dünkü bölümünde Yeltsin meydan okudu. Moskova heyeti, "İstanbul şartını imzalamadan zirveden ayrılacakları"na dair bir tavır koydu. Buna karşılık Clinton, "Konferansa katılanların tümünün görüşünü yansıttığı"nı vurgulayarak, (nitekim diğer temsilciler de, benzeri bir üslûpla Rusya''nın Çeçen politikasına karşı çıktılar) "terörle mücadele" adı altında Çeçenistan''da sürdürülen insanlık dışı sivil kıyımına karşı çıktı. Belki çok daha kapsamlı olarak ve dünyanın başka yörelerindeki sancıları da kastederek "Problemler, temel hak ve hürriyetler gözetilerek çözülmeli" mesajını verdi.

Bunun nasıl bir kararlılığı yansıttığını anlamak için, Konferanstan çıkacak sonuç bildirisine, Çeçen kıyımının yansıyıp yansımayacağına, ya da yansıma biçimine bakmak gerekecek.

Hiç şüphesiz Yeltsin''in tavrı, şantaj niteliğinde...

AGİT''in diğer üyeleri bu şantaja boyun eğip, küçük bir ülkeyi, ve onun bir dev ordu karşısında yokedilen insanlarını feda edecekler mi? Yeltsin''in ellerinden damlayan Çeçen kanını görmezden gelip, Çeçen çocuklarının çığlığına kulak tıkayacaklar mı?

Öyle yaparlarsa AGİT''in varoluş gerekçesi hâlâ ortada kalacak mı?

"İnsan hakları" duyarlılığı, kağıt üstünde kalmış söylemler olmaktan öte gidecek mi?

"Bir büyük devlet dilerse küçük ülkeleri işgal edip, yokediciliğe soyunabilir" mesajı verilmiş olmayacak mı? Kuvvet kullanarak sınır değiştirme eğiliminin hâlâ geçer yol olduğu düşüncesi nasıl silinecek?

Dünya Rusya''ya tavır koymalıdır. AGİT zirvesini akan Çeçen kanına ortak olmaktan kurtaracak tek yol budur. Bu yapılmadığı takdirde, Rusya''nın Çeçen katliamına onay verildiği sonucu çıkacak ve AGİT, 2000''lere Çeçen utancı ile taşınacaktır... Bu, aynı zamanda bu tür uluslararası platformaların, güçlü ülkelere müeyyide uygulayamadığı sonucuna yol açacak ve bu yönüyle AGİT''in temeline konan dinamit niteliği taşıyacaktır. Rusya, kesinlikle, Çeçen harekâtının bedelini ödemelidir.